Państwowy Urząd Repatriacyjny
Państwowy Urząd Repatriacyjny - oddział powiatowy w Grójcu – działał w 1948 r. Podlegał Oddziałowi Wojewódzkiemu w Warszawie, mieścił się przy ul. Walki Młodych (obecnie Piłsudskiego) 28 w Grójcu. Kierował nim naczelnik.
Historia
Państwowy Urząd Repatriacyjny utworzony został na mocy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 7 października 1944. W latach 1945-1947 powiat grójecki podporządkowano Oddziałowi Powiatowemu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Sochaczewie, a w Grójcu prowadził działalność, podporządkowany jego kierownikowi, inspektor rejonowy osadnictwa, jako zastępca na powiat grójecki. Inspektor rozpatrywał podania obywateli zwracających się o przydział gospodarstwa poniemieckiego na terenie powiatu. Część z nich wysyłał do Wojewódzkiego PUR w Warszawie, do zatwierdzenia. Występował z wnioskami zaopiniowanymi przez Powiatowy Urząd Ziemski, do Powiatowej Komisji Ziemskiej, która podejmowała uchwały. Repatrianci składali opisy pozostawionego mienia lub orzeczenia odszkodowawcze, wydawane przez oddziały wojewódzkiego Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Sporządzano je na podstawie zeznania dwóch świadków. Zawierają spisy pozostawionego majątku nieruchomego oraz inwentarza żywego i martwego. Orzeczenia stanowiły podstawę do osiedlenia się repatriantów na gospodarstwach rolnych w Polsce. Każdy powracający do kraju musiał wyrobić sobie orzeczenie w ciągu 3 miesięcy od przybycia do Polski. Repatrianci początkowo otrzymywali gospodarstwa w użytkowanie z warunkiem nieprowadzenia gospodarki dewastacyjnej, sprzedawania majątku ruchomego i nieruchomego, z wyjątkiem przyrostu naturalnego. Opis mienia lub orzeczenie odszkodowawcze PUR otrzymywał inspektor osadnictwa.
Oddziały powiatowe Państwowego Urzędu Repatriacyjnego zajmowały się organizacją transportów przesiedleńców, wydawaniem biletów kolejowych, przygotowywaniem wagonów, tworzeniem punktów etapowych i żywnościowych, pośrednictwem pracy itp., sprawami przesiedleńców i repatriantów.
Akcję przesiedleńczą w powiecie grójeckim rozpoczęto 12 czerwca 1945. Transporty z przesiedleńcami, zgodnie z planem osiedleńczym na Ziemiach Zachodnich i Północnych, kierowano do powiatu Braniewo. Z powiatu grójeckiego, liczącego 22 gminy i 160 000 mieszkańców, przewidziano w 1945 do wysłania 12 000 osób, w 1948 zaś – 8000. Do 1 października 1945 wyjechało 4913 rodzin, 17 053 osoby, do 1 sierpnia 1946 – 7606 rodzin, 23 123 osoby (wysłano od początku akcji 1122 wagony), do 31 grudnia 1947 – 8252 rodziny, 24 235 osób. Od czerwca 1945 do 31 maja 1948 odprawiono 8745 rodzin, 25 755 osób, które zabrały: 178 koni, 410 krów, 744 świń, 18 kóz, 3052 szt. drobiu, 6 owiec, 756 m zboża, 1767 m kartofli. Do 30 września 1947 zabrano: 72 wozy, 161 bron, 81 pługów i 5 kultywatorów. W 1946 i 1947 osadników rolnych kierowano do powiatu Sztum w województwie gdańskim. Grupowych przesiedleń w tym okresie nie było.
20 czerwca 1946 zawiązała się na terenie powiatu grójeckiego Powiatowa Rada Społeczna Osadnictwa Spółdzielczo-Parcelacyjnego. Wysyłała ona grupowe delegacje i grupy zawiadowcze na teren Ziem Odzyskanych. Od początku akcji do 30 września 1947 zorganizowano 16 grup, które wyjechały na stałe, w sumie 265 rodzin, 899 osób. Trafiły one początkowo do majątków w powiecie Sztum na osiedlenie i do powiatu Elbląg na dosiedlenie. W 1948 następne grupy osiedliły się w majątkach powiatu Sztum (Antoniewo, Borowe, Brunowo, Goraj, Grunowo, Kamienna Góra, Świetliki) i w powiecie Bartoszyce (Łabędziowo) oraz na terenie powiatu Górowo Iławeckie w województwie olsztyńskim.
Od połowy 1948 nie przesiedlono w ramach akcji osadnictwa spółdzielczo-parcelacyjnego żadnej rodziny. Przyczyną był brak inwentarza żywego u rodzin chcących się przesiedlić, bez którego nie mogli rozpocząć gospodarowania w nowym miejscu. Państwowy Urząd Repatriacyjny otrzymał zarówno majątki, jak i gospodarstwa indywidualne zupełnie zdewastowane i zniszczone. Nie dysponował funduszami na zapomogi, odremontowanie budynków oraz kupno inwentarza.
Od początku akcji do 30 kwietnia 1948 Państwowy Urząd Repatriacyjny wraz z Powiatowym Urzędem Ziemskim w Grójcu przydzielił repatriantom zza Buga zaledwie 46 gospodarstw o powierzchni 308 ha 89 arów. Ogólna liczba gospodarstw poniemieckich na terenie powiatu grójeckiego wynosiła 698, a ich powierzchnia – 4310 ha, 3 ary. Większość obudzili miejscowi powiernicy, dlatego już od połowy 1946 nie było wolnych gospodarstw. Do grudnia 1946 do Urzędu Repatriacyjnego wpłynęło 167 podań repatriantów w sprawie przydziału gospodarstw poniemieckich. Do grudnia 1946 z otrzymanych ok. 400 koni z UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitations Administration - Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy), Powiatowa Komisja Rozdziału Koni przydzieliła dla repatriantów 8 koni. W związku z ustaniem ruchu przesiedleńczego w powiecie, od 1949 jego terytorium włączono do zakresu działalności oddziału Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Warszawie (do zniesienia urzędów od 31 marca 1951).
Bibliografia
- Włodzimierz Bagieński, Państwowy Urząd Repatriacyjny - oddział powiatowy w Grójcu, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt trzeci, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1995, s. 48-50 – na podstawie źródeł:
- Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy, Oddział w Górze Kalwarii, PUR - Oddział Powiatowy w Grójcu 1945-1948, sygn. 1-45;
- Starostwo Powiatowe w Grójcu 1945-1950, Referat Administracyjno-Prawny, sygn. 256-270;
- K. Dobrosielski, Udział województwa warszawskiego w akcji przesiedleńczej na Ziemie Zachodnie i Północne w latach 1945-1946, „Rocznik Mazowiecki” t. 7, 1979, s. 179-193.