Oddział Specjalny Batalionów Chłopskich „Kamienia”

Oddział Specjalny Batalionów Chłopskich „Kamienia” – zorganizowany został w połowie 1941 roku przez Antoniego Kęskę, ps. „Kamień” (ur. 1907), komendanta Batalionów Chłopskich w gminie Komorniki. Oddział Specjalny w poszczególnych akcjach dowodzony był przez Antoniego Kęskę, pchor. Zdzisława Małuja (zginął w powstaniu warszawskim) i Józefa Górskiego (?). Stała załoga Oddziału liczyła 9 osób: Zdzisław Małuj, Marian Klimkowski, J. Górski, Jan i Kazimierz Dębscy, Józef Górszczyk, Jan Perzyna („Kołodziej”), zastępca komendanta grójeckiego obwodu Batalionów Chłopskich oraz Aleksander Wiśniewski. Początkowo Oddział dysponował 7 karabinami, 3 dubeltówkami, kilkunastoma sztukami broni krótkiej; później dozbroił się bronią zdobytą podczas akcji dywersyjnych. Działał zwykle kilkuosobowymi patrolami na obszarze gmin Komorniki, Jazgarzew, Wągrodno. Oddział nie wykonywał wyroków śmierci, stosował karę chłosty „za gorliwość w stosunku do okupanta”, niszczył dokumenty gospodarcze gmin, wyposażenie mleczarni, linie telefoniczne, zdobywał pieniądze m.in. z kas Spółdzielni Rolniczo-Handlowych. Na przełomie 1942 i 1943 Bataliony Chłopskie, a więc i Oddziały Specjalne podporządkowane zostały Komendzie Obwodu Armii Krajowej w Grójcu. Czy wówczas Oddział Specjalny działał samodzielnie, nie udało się na razie ustalić. Zachowane dokumenty oraz relacje wskazują, że na swoim terenie operacyjnym, wykonał co najmniej dziesięć akcji:

4 marca 1942 – oddział pod dowództwem „Kamienia” „obezwładnił wartownika i rozbroił magazyn broni w majątku niemieckim Łoś, gmina Jazgarzew. Zdobyto 4 pistolety maszynowe, 12 pistoletów, 1 ręczny karabin maszynowy, 30 granatów oraz dwie skrzynie amunicji”;
26 czerwca 1942 – Oddział Specjalny dowodzony przez Antoniego Kęskę opanował posterunek niemiecki w majątku Pawłowice. Zdobyto 4 pistoletów maszynowych, kilka karabinów, 4 pistolety, 20 granatów.
2 czerwca 1943 – spalono księgi i akta gospodarcze w urzędzie gminnym w Komornikach;
10 czerwca 1943 – zniszczono lokal Spółdzielni Spożywców oraz urządzenia mleczarni w Głoskowie;
26 czerwca 1943 i 6 lipca 1943 – rozbito Urząd Gminny w Wągrodnie;
16 czerwca 1944 – zniszczono dokumenty w Urzędzie Gminy Komorniki.

Bibliografia

Zofia Romanowska, Oddział Specjalny Batalionów Chłopskich „Kamienia”, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt czwarty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 62-63 – na podstawie źródeł:
Archiwum Zakładu Historii Ruchu Ludowego, Relacje Batalionów Chłopskich. Okręg II centralny. Antoni Kęska - relacje, sygn. R-513;
Relacja pisemna Stanisława Perzyny w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
K. Przybysz, Konspiracyjny ruch ludowy na Mazowszu 1939-1945, Warszawa 1977, s. 170-171;
J. Dmitruk, P. Matusak, J. Nowak, Kalendarium działalności bojowej Batalionów Chłopskich 1940–1945, Warszawa 1983, s. 52, 60, 155, 158, 423, 429, 659.