Jabcok

Leon Nawrocki

Leon Nawrocki (ur. 20 stycznia 1929 w osadzie Hulicze, powiat Baranowicze (obecnie Białoruś), zm. 10 grudnia 2021) – warczanin z wyboru, Sybirak, zasłużony nauczyciel, doktor historii, regionalista, krajoznawca.

Życiorys

Urodził się 20 stycznia 1929 w osadzie Hulicze (gmina Lachowicze, powiat Baranowicze, województwo nowogródzkie –przedwojenne polskie Kresy Wschodnie, obecnie Białoruś), jako syn halerczyka, uczestnika wojny polsko-bolszewickiej (1920), osadnika wojskowego, Mariana (1896–1977) i Stanisławy z Komackich (1905–1994). W 1936 r. Leon Nawrocki podjął naukę w rodzinnej miejscowości, w październiku 1939 Narodnyj Komisariat Wnutriennych Dieł (NKWD), czyli Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych z Baranowicz zaaresztował ojca i wywiózł do łagrów Workuty, matkę zaś, z pięciorgiem dzieci w wieku od 1-12 lat, deportował w głąb tajgi Kostromy i w lutym 1940 osadził ją w posiołku Nomża, rejon Neja, gdzie z synem Leonem i starszą córką musiała pracować w lesie przy porządkowaniu zrębów.

Po podpisaniu 30 lipca 1941 r. przez premiera Rządu Polskiego na uchodźstwie, Władysława Sikorskiego (1881–1943) i ambasadora Iwana Majskiego, właśc. Jana Lachowieckiego (1884–1975) układu polsko-sowieckiego o wzajemnej pomocy i współpracy, przewidującego utworzenie na terytorium ZSRR armii polskiej i po ogłoszeniu w związku z tym tzw. „amnestii” dla Polaków, ojciec Leona Nawrockiego powrócił z lagru (1942) do rodziny i podjął starania o wyjazd do ośrodków dyslokacji Wojska Polskiego gen. Władysława Andersa (1892–1970). Wskutek zerwania umowy polsko-sowieckiej (25 kwietnia 1943) ojciec przebywający wówczas w Alejsku (Ałtajski Kraj) wraz z synem, został ponownie aresztowany i postawiony przed sądem, w związku z czym 14-letni Leon był wielokrotnie bity podczas przesłuchiwania przez miejscową komórkę NKWD. Dzięki staraniom nielicznych tam Polaków Leon Nawrocki został skierowany do jednego z polskich Domów Dziecka tworzonych przez Związek Patriotów Polskich, organizację powołaną 30 marca 1943 r. z inicjatywy grupy polskich komunistów. Oderwany od rodziny, pracował jako palacz i dozorca w polskiej szkole w Alejsku, a w wolnych chwilach uczęszczał na lekcje.

W 1946 w wyniku repatriacji powrócił do kraju i zatrzymał się we wsi Kiszkowo w powiecie gnieźnieńskim, a po odszukaniu matki i rodzeństwa, od października tego roku zamieszkał w Ostrówku w powiecie Sulęcin (dziś woj. lubuskie) i tu pracując w ogrodnictwie miejskim ukończył wieczorową szkołę podstawową (1947), potem Gimnazjum Zawodowe (1947–1949). W 1949 podjął dalszą naukę w Studium Przygotowawczym przy Wyższej Szkole Pedagogicznej (WSP) w Gdańsku. Po złożeniu tu egzaminu dojrzałości w 1950 został przyjęty na I rok historii. Po ukończeniu studiów I stopnia (1953) 15 sierpnia nakazem pracy skierowany został do Liceum Ogólnokształcącego (LO) w Białogardzie (dziś woj. zachodniopomorskie) na stanowisko nauczyciela historii i przedmiotów społeczno-politycznych. Następnie ze względów rodzinnych, na własną prośbę, przeniesiony został (z dniem 1 września 1960) do Liceum Ogólnokształcącego w Warce, w którym uczył tych samych przedmiotów, co w Białogardzie, do roku 1979. W okresie tym pracę dydaktyczno-wychowawczą godził ze społeczną i naukową. Wówczas to m.in. urządził szkolną pracownię historyczną, zorganizował 25 obozów wędrownych dla młodzieży licealnej, prowadził Szkolne Koło Historyczno-Krajoznawcze. Jego członkowie trzykrotnie zajmowali czołowe lokaty w Ogólnopolskiej Olimpiadzie Historycznej. Ponadto koordynował pracę Szkolnych Kół Krajoznawczo-Turystycznych (SKKT) w powiecie grójeckim, uczestniczył w działalności miejscowego koła Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (PTTK), brał aktywny udział w pracach m.in. ogniska Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP) w Warce oraz Powiatowego Oddziału w Grójcu, w działalności odczytowej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej.

W roku 1966 podjął zaoczne studia II stopnia (magisterskie) w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie (ukończył w 1968). Za pracę magisterską „Region grójecki w latach okupacji hitlerowskiej w latach 1939–1945” przygotowaną pod kierunkiem dr Józefa Buszko, w ogólnopolskim konkursie im. Aleksandra Zawadzkiego na najlepsze prace magisterskie temat walk wyzwoleńczych narodu polskiego w czasie II wojny światowej, otrzymał nagrodę III stopnia. W 1971 podjął studia doktoranckie prowadzone przez Instytut Kształcenia Nauczycieli w Warszawie. W 1979 doktoryzował się na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie rozprawy „Rozwój oświaty w Grójeckiem w latach 1918–1945 oraz rola nauczycieli w przeobrażeniach społeczno-kulturowych regionu”, której promotorem był prof. dr Jerzy Myśliński. Praca ta została wyróżniona III nagrodą Komisji Historycznej Zarządu Głównego ZNP. W trakcie prowadzenia prac badawczych nie korzystał z urlopów, godził pracę zawodową, naukową i społeczną, m.in. pełnił w tym okresie funkcję wiceprezesa Towarzystwa Miłośników Warki, wspólnie m.in. z dyrektorami szkół zorganizował cztery sesje popularnonaukowe poświęcone: 650 rocznicy nadania praw miejskich Warce (1971), 200 rocznicy powołania Komisji Edukacji Narodowej (1973), 75 rocznicy powstania ZNP, 70 rocznicy odzyskania niepodległości przez Polskę (1988) oraz wziął w nich czynny udział jako autor referatów. Ponadto przygotował 5 odczytów pedagogicznych. W roku 1985 redakcja magazynu „Razem” wyróżniła go nagrodą drugiego stopnia za popularyzowanie wiedzy historycznej wśród młodzieży. Był projektodawcą, współorganizatorem i opiekunem Szkolnej Izby Pamięci Narodowej. W pracy dydaktycznej wyróżniał się sumiennością i zaangażowaniem oraz dużą wiedzą dydaktyczną i merytoryczną.

Po uzyskaniu doktoratu (1979) 1 września 1979 powołano go na stanowisko Inspektora Oświaty i Wychowania gminy Warka. Funkcję tę pełnił do 31 sierpnia 1986 r. Po przejściu na emeryturę (1986), do roku 1991 pracował na ½ etatu w Instytucie Kształcenia Nauczycieli (IKN) Oddział w Radomiu jako wizytator i metodyk historii oraz przez dwa lata (1986/87 i 1987/88) na ½ etatu w Liceum Ogólnokształcącym w Warce.

Po zakończeniu aktywności zawodowej sporadycznie zajmował się popularyzacją wiedzy o powiecie grójeckim, przygotowując i wygłaszając referaty na sesjach popularnonaukowych, np. „Mazurek Jana Henryka Dąbrowskiego wśród Polaków deportowanych na Syberię” (Grójec, 5 listopada 1997); „Rola ludności żydowskiej w powiecie grójeckim” (Warszawa 2001).

Na marginesie pracy zawodowej i społecznej zajmował się pracą naukową, której przedmiotem była głównie historia oświaty w powiecie grójeckim. Z tego zakresu opublikował:

  • Oświata w powiecie grójeckim w latach okupacji hitlerowskiej. 1939–1945 w: Z lat wojny i okupacji, Warszawa 1970, t. 2, s. 183-200;
  • Polityka okupanta w powiecie grójeckim 1939–1945, [w:] Warszawa Lewa Podmiejska 1939–1945. Red. Benon Dymek, Warszawa 1971, s. 229-243;
  • Ruch oporu w powiecie grójeckim w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945 w: Dzieje Warki 1321–1975, Warszawa 1975, s. 90-129;
  • Szkolnictwo na Kielecczyźnie w okresie okupacji 1939–1945, Kraków 1975, [rec.] „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1977, nr 2, s. 230-233;
  • Z historii ruchu lewicowego w Grójeckiem w latach 1918–1939 w: Wpływ Rewolucji Październikowej na rozwój walki klasowej w Radomskiem. Materiały z sesji popularnonaukowej w Radomiu, Radom 1977, s. 146-158;
  • Szkolnictwo i nauczyciele regionu grójeckiego w latach 1917–1922, „Zeszyty Naukowe Instytutu Kształcenia Nauczycieli w Warszawie”, cz. I, Historia, Warszawa 1979, s. 62-74; nr 2, s. 224-227;
  • Wiktor Krawczyk 1899–1957, „Radomir” 1987, nr 4, s. 52-55;
  • Stowarzyszenie Chrześcijańsko-Narodowe Nauczycielstwa Szkół Powszechnych w Polsce. Koło Powiatowe w Grójcu w: Słownik wiedzy o Grójeckiem, z. 2, s. 79-80;
  • Gajewski Aleksander Dominik (1910–1993), w: Słownik wiedzy o Grójeckiem, z. 7, s. 29-30;
  • Rosja jaka przeżyłem. Reminiscencje z pobytu w ZSRR w latach 1939–1948, Warka 2004;
  • Szkolnictwo, oświata, nauczyciele regionu grójeckiego w latach 1917–1945, Kielce, Grójec 2005 [zmieniona wersja pracy doktorskiej].

Ponadto opublikował cykl 16 artykułów w lokalnym miesięczniku społeczno-kulturalnym Towarzystwa Miłośników Warki i Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce – „Echo Warki” (1988, nr: 2, 4-5, 7-8; 1999, nr: 9-12, 14, 16-18, 20; 2000, nr 23-24; 2002, nr 49-50).

Za pracę zawodową i społeczną został wyróżniony: Złotym Krzyżem Zasługi (1975), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1983), Złotą Odznaką ZNP (1971), odznaką Zasłużony dla Województwa Radomskiego (1980), Złotą Odznaką TWP (1981), Odznaką Honorową Sybiraka (1996), Złotą Odznaką PTTK (2000). Otrzymał też dwukrotnie nagrodę II stopnia Ministra Oświaty i Wychowania, czterokrotnie nagrodę Kuratora Oświaty i Wychowania.

W 1955 r. zawarł związek małżeński z Teresą Pajszczyk (1929–1960), nauczycielką chemii, z którą miał dwoje dzieci: syna Marka (1956–1986) i córkę, Hannę (ur. 1958). Po śmierci żony ożenił się powtórnie z nauczycielką języka polskiego, Aliną Mrozowską.

Bibliografia

Źródło: „https://www.jabcok.org/jabcok/index.php?title=Leon_Nawrocki&oldid=1791”