Wincenty Malicki

Wincenty Malicki (ur. 22 stycznia 1893 w Pęcławiu, zm. w maju 1944 w Warszawie) – zasłużony dla lokalnej społeczności nauczyciel, działacz lokalnych organizacji społecznych.

Historia

Urodził się 22 stycznia 1893 we wsi Pęcław koło Czerska, w powiecie Grójec; syn rolnika Jana i Marianny Cieślak. Do publicznej szkoły elementarnej uczęszczał w Coniewie (1900-1904), naukę kontynuował w Czersku (1905), następnie wstąpił do Seminarium Nauczycielskiego w Ursynowie pod Warszawą, którego nie ukończył z powodu przewlekłej choroby. Od 1 listopada 1914 do 30 września 1916 zorganizował i prowadził tajne nauczanie we dworze w Pęcławiu, za co został ukarany grzywną; po odzyskaniu niepodległości pracę tę zaliczono mu do wysługi pedagogicznej. W 1916 wstąpił na roczny kurs nauczycielski zorganizowany przez Polską Macierz Szkolną w Siedlcach. Od 1918 rozpoczął pracę nauczycielską na Podlasiu, kolejno w Kotuniu i Broszkowie k. Siedlec (1918-1919), w Gródku, gm. Jabłonna (1919-1921), Drohiczynie i Buszyskach (1921-1926), w Grójcu (od 1927). W 1926 ukończył w Lublinie Wyższy Kurs Nauczycielski w zakresie filologii polskiej. W 1927 wygrał konkurs na stanowisko kierownika Publicznej Szkoły Powszechnej nr 1 w Grójcu. Dzięki m.in. jego staraniom wybudowano obiekt szkolny (1928-1930) przy ul. Wareckiej (później ul. Józefa Piłsudskiego, potem ul. Walki Młodych i od 1989 znowu ul. Józefa Piłsudskiego). W 1934 szkole nadano imię Pierwszego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Gabriela Narutowicza.

Aby podnieść poziom nauczania języka polskiego, Malicki wydzielił klasy dla dzieci pochodzenia żydowskiego, z których wkrótce utworzono oddzielną szkołę przeznaczoną dla dzieci żydowskich. W 1928 zorganizował zawodową szkołę dokształcającą dla młodzieży uczącej się zawodów rzemieślniczych.

W Iatach 1928-1939 aktywnie pracował w lokalnych organizacjach społecznych, w których nierzadko pełnił odpowiedzialne stanowiska. Był wiceprezesem Zarządu Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP), wieloletnim sekretarzem Rady Szkolnej Powiatowej, przewodniczącym Rady Spółdzielni Spożywców „Wieśniak” (1939-?), którą założyli (17 marca 1935) działacze ruchu ludowego i Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”. W 1934 wzorowo pełnił rolę kierownika gospodarczego kursu poświęconego ustrojowi szkolnemu w Polsce, który zorganizowała Sekcja Pedagogiczna Zarządu Oddziału ZNP i Inspektorat Szkolny w Grójcu. W 1937 był współorganizatorem i aktywnym uczestnikiem strajku nauczycieli protestujących przeciw zawieszeniu (z przyczyn politycznych) Zarządu Głównego ZNP.

Od pierwszych dni okupacji hitlerowskiej był członkiem Służby Zwycięstwu Polski (SZP), potem przerodzonego kolejno w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) i Armię Krajową (AK), gdzie pracował w strukturach wojskowych i cywilnych podziemnego Państwa Polskiego. Był miejscowym pełnomocnikiem Polskiego Komitetu Opieki Społecznej. Do jego mieszkania przy ul. Kościelnej 10 dostawiano żywność, którą tu rozdzielano wśród najbardziej potrzebujących, w tym m.in. dostarczano ją Żydom z grójeckiego getta. Przy pomocy znajomych nauczycieli z wiejskich szkół, Malicki wyszukiwał dla nich bezpieczne schronienia, wyrabiał im „aryjskie papiery”.

W rodzinnej miejscowości, Pęcławiu, wykonywał fałszywe dowody osobiste przeznaczone dla ludzi zagrożonych aresztowaniem. Działalność tę prowadził na zlecenie AK przy pomocy syna Włodzimierza, absolwenta Szkoły Inżynierskiej im. Wawelberga i Rotwanda. We wsi tej Maliccy mieli małe gospodarstwo (5,6 ha), które w czasie okupacji prowadziła żona. W grójeckim mieszkaniu mającym nieużywane połączenie z sąsiadującym lokalem szkolnym, przez pewien czas mieszkał szef grójeckiego Kierownictwa Dywersji, Jan Warnke (nazwisko okupacyjne Jan Zakrzewski).

We wrześniu 1943 w swojej szkole zorganizował i kierował kompletem tajnego nauczania w zakresie I klasy szkoły średniej. 16 lutego 1944 został aresztowany przez gestapo podczas nauczania w szkole, przy ul. Piotra Skargi. Razem z nim aresztowano Władysława Strzałkowskiego i Henryka Adamskiego. Po kilkudniowym przesłuchaniu w siedzibie miejscowego gestapo, skąd przez usłużnych strażników przesłał żonie obrączkę, wywieziono go do Warszawy i osadzono na Pawiaku. W tym samym czasie nieznany z nazwiska mieszkaniec Warszawy został zatrzymany przez gestapo z fałszywymi dokumentami dostarczonymi przez syna - Włodzimierza. Podczas przesłuchania załamał się i podał jego adres. W związku z tym wkrótce gestapo aresztowało syna we wsi Pęcław. Znaleziono przy nim blankiety kenkart wystawione in blanco. Obaj Maliccy zostali uwięzieni na Pawiaku i byli przesłuchiwani w komendzie Gestapo przy alei Szucha. Według nie do końca zweryfikowanych informacji, obaj w maju 1944 zostali rozstrzelani i spaleni w ruinach warszawskiego getta.

W 1917 Malicki ożenił się z Janiną Fijałkowską, nauczycielką w Pęcławiu, z którą miał 6 dzieci: troje z nich zmarło w dzieciństwie. Włodzimierz (1922-1944) został rozstrzelany podczas okupacji, wojnę przeżyła Teresa (ur. 1920) i Dariusz (ur. 1933). Wnuk Wincentego, Jarema Malicki (ur. 1965), dr genetyki, pracuje w Harvard Medical School w Bostonie. Drugi wnuk, Adam Jachołkowski (ur. 1945), syn Teresy, dr fizyki, jest pracownikiem naukowym Europejskiego Ośrodka Badań Jądrowych (Centre Europeer de Recherches Nucleaires) w Genewie.

W pamięci grójczan Malicki pozostał jako człowiek skromny, wrażliwy na biedę, szczególnie dzieci, pracowity. systematyczny zarówno w pracy społecznej, jak i zawodowej oraz dobry organizator, wzorowy nauczyciel, wychowawca i patriota.