Sadurki

Sadurki – niegdyś wieś (przed 1971), dziś część wsi Trzylatków Duży, położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Błędów.

Nazwa Sadurki utworzona została od nazwiska Sadurek w liczbie mnogiej, a to od czasownika sadzać. Miejscowość powstała przed 1827 r., w którym miała 7 domów i 50 mieszkańców, gospodarujących na 217 morgach ziemi. Jeśli już nie wszyscy, to znaczna ich część była kolonistami, wyznania ewangelicko-augsburskiego, skoro już w 1826 zmarłych chowano na własnym, 6-arowym, wyznaniowym cmentarzu w Sadurkach. Usytuowany był przy wjeździe do miejscowości od strony południowo-wschodniej, obok zabudowań wiejskich. Jak długo cmentarz istniał na razie nie udało się ustalić. Dzisiaj na jego terenie porasta las, w którym brak śladów cmentarza.

Do czasu utworzenia w 1838 r. filiału ewangelicko-augsburskiego w Błędowie ewangelicy z Holendry de Sadurki (Holendry) korzystali z usług proboszcza błędowskiego, który wbrew prawu kanonicznemu udzielał ślubu, chrztu, sporządzał akty zgonu. Ks. Marian Kajtaniak w archiwum parafii rzymskokatolickiej w Błędowie, a ściślej w Liber Copulatorum i Liber mortuorum odnalazł szereg takich zapisów i przytoczył je w opisie pracy magisterskiej Parafia Błędów, np.: „3 września 1826 zmarł Jan Bolewski, ewangelik z Sadurek, lat 96, pochowany na swoim cmentarzu w Sadurkach; 4 marca 1827 zmarł Krzysztof Henrik, lat 99, pochowany w Sadurkach; 14 marca 1827 zmarła Anna Stybe z Sadurek. Świadkowie Daniel Arent i Jan Hurmel. Pochowana na swoim cmentarzu ewangelickim.” W dokumentach parafii zdarzały się też przypadki zawierania małżeństwa z miejscowymi katolikami oraz przejścia na katolicyzm (Liber conversorum).

Do ok. 1880 roku we wsi istniała olejarnia. W 1921 r. w Sadurkach, w 8 domach żyło 68 osób (35 mężczyzn, 33 kobiet), w tym 56 katolików (82,35%), 12 ewangelików (17,65%). Ilu w 1939 r. było potomków kolonistów – na razie nie ustalono. Latem 1944 zostali oni ewakuowani do Niemiec, gospodarstwa ich przejęli Polacy.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Sadurki, [w:] Osadnictwo niemieckie w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2011, s. 72-73 – na podstawie źródeł:
• Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego z wyróżnieniem ich położenia i ludności, t. 2 (1827), s. 160;
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego I-XV, Warszawa 1880-1902, t. 10 (1889), s. 206;
• Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych, t. 1: M.st. Warszawa, województwo warszawskie, Warszawa 1925, s. 46;
• ks. Marian Kajtaniak, Parafia Błędów w przeszłości i w zabytkach, Warszawa 1954, s. 53-55 [maszynopis];
• E. Piwowarska, A. Penkalla, Pamiątki protestantyzmu w Radomskiem, w: Niemieccy osadnicy w Królestwie Polskim 1815-1915. Pod red. W. Cabana, Kielce 1999, s. 264;
• Urszula Bijak, Nazwy miejscowe powiatu grójeckiego. Słownik historyczno-etymologiczny, Grójec 2001, s. 90-91.