Antoni Dębski

Antoni Dębski (ur. 12 grudnia 1911 w Józefowicach, zm. 3 maja 1970 tamże) – działacz ruchu ludowego, organizator i komendant Batalionów Chłopskich w Obwodzie obejmującym ówczesny powiat grójecki, nazwisko okupacyjne „Bronisław Lasocki”.

Życiorys

Urodził się w rodzinie chłopskiej 12 grudnia 1911 roku w Józefowicach (gmina Tarczyn, powiat Grójec). Ukończył sześć klas gimnazjum księży salezjanów w Różanym Stoku k. Dąbrowy Białostockiej oraz kurs dla głównych księgowych „Społem”. Od 1934 członek Związku Młodzieży Wiejskiej Rzeczpospolitej Polskiej (ZMW RP) i Stronnictwa Ludowego, w latach 1935–1936 prezes Związku Sąsiedzkiego ZMW RP w Komornikach koło Tarczyna. W latach 1937–1939 sekretarz Zarządu Powiatowego Stronnictwa Ludowego w Grójcu, od 1939 pierwszy wiceprezes Zarządu Powiatowego. Za odczytanie rezolucji strajkowej w dniu Święta Ludowego, 15 sierpnia 1937 sąd wymierzył mu karę czterech miesięcy więzienia z zawieszeniem na 2 lata. W 1937 współorganizował strajk chłopski w powiecie grójeckim (m.in. wstrzymanie dostaw żywności), za co skazany został na 6 miesięcy pozbawienia wolności.

W czasie okupacji hitlerowskiej pracował w Kasie Spółdzielczej im. Stefczyka w Grójcu, w której był członkiem Zarządu, a od 1 marca 1944 w Banku Spółdzielczym w Grójcu. Prawdopodobnie w połowie 1940 wstąpił do Stronnictwa Ludowego „Roch” (Ruch Oporu Chłopów) oraz w pierwszej połowie 1942 wszedł w skład Powiatowego Kierownictwa Stronnictwa Ludowego „Roch”, które przed 15 kwietnia 1942 wybrało go Komendantem Batalionów Chłopskich Obwodu Grójec, nr 8, okręg II. Biuro Informacji i Propagandy Armii Krajowej Obwodu Grójec w raporcie z 22 października 1943 scharakteryzowało go jako „człowieka o żołnierskiej duszy i ideowca”. Od końca 1942 do późnej jesieni 1944 należał do komitetu redakcyjnego konspiracyjnej gazetki Stronnictwa Ludowego „Roch” – „Kłosy”. W końcu 1942 wszedł w skład Delegatury Powiatowej Rządu RP na Kraj. Pełnił w niej funkcję komendanta (inspektora) Straży Samorządowej. W czasie powstania warszawskiego wziął udział w akcji niesienia pomocy walczącej ludności, a potem wysiedlonej ze stolicy. W październiku 1944 w jego mieszkaniu w Tarczynie odbyła się narada centralnych i terenowych działaczy Stronnictwa Ludowego „Roch” z udziałem m.in.: Kazimierza Banacha, Stanisława Kotera, Tadeusza Ilczuka, Stanisława Kasperlika, Tadeusza Wyrzykowskiego, Hieronima Ligockiego, na której powołano nowe kierownictwo odpowiedzialne za działalność w powiatach znajdujących się jeszcze pod okupacją hitlerowską. Powierzono mu wówczas funkcję skarbnika.

Po wyzwoleniu powiatu spod okupacji wstąpił do odrodzonego Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici” i Polskiego Stronnictwa Ludowego; 7 października 1945 na zjeździe powiatowym PSL w Grójcu złożył sprawozdanie z działalności Batalionów Chłopskich w powiecie, które wraz z innymi załącznikami przekazał do archiwum Stronnictwa. Pełnił wówczas funkcję I wiceprezesa Zarządu Powiatowego PSL. W 1947 był urzędującym sekretarzem Wojewódzkiego Zarządu PSL w Warszawie. Od 1947 pracował w spółdzielczości samopomocowej w Łodzi i województwie łódzkim, od 1961 w Centralnym Związku Spółdzielczości Pracy w Warszawie, następnie w Zarządzie Głównym Towarzystwa Krzewienia Wiedzy Praktycznej.

Zmarł 3 maja 1970 w Józefowicach, pochowany na cmentarzu parafialnym w Tarczynie.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Dębski Antoni, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt trzeci, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza – oddział w Grójcu, 1995, s. 4-5 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Zakładu Historii Ruchu Ludowego, przy Naczelnym Komitecie PSL, Antoni Dębski, Okres okupacji hitlerowskiej, sygn. R-IIa-Gr 12;
• Relacja pisemna Stanisława Perzyny z Grząd w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
• Zdzisław Szeląg, Bataliony Chłopskie w powiecie grójeckim, „Barwy” 1962, nr 2;
• W. Ważniewski, Na przedpolach stolicy 1939-1945, Warszawa 1974, s. 75, 76, 77;
• Ruch ludowy na Mazowszu i Podlasiu, red. A. Łuczak, Warszawa 1975, s. 161-162, 181, 194, 200, 225, 351, 404, 413-414;
• K. Przybysz, Konspiracyjny ruch ludowy na Mazowszu, Warszawa 1977, s. 108, 123, 128, 153-154, 196, 241, 253, 358, 395, 445, 451;
• Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego. Makieta, Warszawa 1989, s. 91;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec-„Głuszec”, Warszawa 1993, s. 36, 85, 219, 308.