Wilków Pierwszy

Wilków Pierwszy – także: Wilków – wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Błędów, nad rzeką Mogielanką. Leży około 18 kilometrów na południowy zachód od Grójca, przy drodze wojewódzkiej nr 725 do Rawy Mazowieckiej.

W pobliżu znajduje się wieś Wilków Drugi, licząca około 500 mieszkańców.

Historia

Wzmiankowana w 1392 r. – Vilkovo, w roku 1579 – Wilków. Gniazdo rodziny Wilkowskich vel Wilskich h. Półkozic. Obecnie w diecezji łowickiej.

W XIV w. właścicielami wsi byli m.in. Krzysztof Wilski (uważany za fundatora kościoła i parafii) oraz Piotr z Małocic, chorąży rawski, który w 1392 r. nadał łan zwany Uprzałką i łąkę oo. augustianom w Rawie Mazowieckiej. W 2. poł. XVI stulecia w Wilkowie i Woli Wilkowskiej, na poszczególnych częściach, gospodarowali Wilkowscy: Jan, Joachim, Kasper, Mateusz, Mikołaj, Walenty, Wawrzyniec. Najsławniejszy reprezentant rodziny to ks. Krzysztof Albert Ciborowicz Wilski (1576–1631), syn Wojciecha, proboszcz w Wilkowie, a następnie w Białej Podlaskiej, oficjał podlaski i brzeski, kanonik łucki, fundator i założyciel Akademii Bialskiej (od 1633 r. filia Akademii Krakowskiej). Przypisuje mu się ufundowanie ok. 1618 r. obecnego kościoła w Wilkowie. Wydaje się jednak bardziej prawdopodobne, że wówczas po prostu uposażył parafię Wilków ziemią zakupioną od Seweryna Wilkowskiego.

Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca w Wilkowie

Akta wizytacji przeprowadzonej w 1603 r. przez biskupa poznańskiego mówią o drewnianym kościele pw. św. Wawrzyńca, znajdującym się w dobrej kondycji materialnej, co być może było zasługą Abrahama i Macieja Wilkowskich. W każdym razie portret ks. Krzysztofa Wilskiego jeszcze w latach 70. XX w. wystawiano w kościele przy katafalku podczas nabożeństwa żałobnego za dobroczyńców świątyni w dniu Wszystkich Świętych.

W 1818 r. kościół miał fundamenty zbutwiałe, ściany powykręcane, sufit z tarcic od dawna ułożonych zupełnie podrujnowany i zgniły, krokwie upadkiem grożące […] a dach zupełnie w całej swej powierzchni zgnił.

Z polecenia Komisji Województwa Mazowieckiego został zamknięty. W latach 1821–1824 renowację przeprowadził Jakub Kubicki (1758–1833), najwybitniejszy architekt polskiego klasycyzmu, uczeń Dominika Merliniego. Co najmniej od 1820 r. dzierżawił majątek Wilków, a od 1832 r. był jego właścicielem. Do wnętrza modrzewiowej świątyni Kubicki wprowadził 16 kolumn podtrzymujących więźbę dachową i półkoliste okno frontonu. Podczas następnych remontów liczba kolumn uległa zmniejszeniu, a także zapewne skasowano wieżę.

W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1861 r., autorstwa Józefa Wernera. Pamiątkami z XVI w. są: ambona oraz monstrancja ze stopą, ofiarowana przez małżeństwo Jana i Druzianę Wilkowskich. Wśród obrazów wyróżnia się Matka Boska z Dzieciątkiem i św. Janem Chrzcicielem, kopia według Rafaela, namalowana przez Andrzeja Pfanhausera w 1894 r. Polichromię ok. 1950 r. wykonał Stanisław Konarzewski. Mocno zaznaczył swoją obecność w Wilkowie ks. proboszcz Marian Panek (zm. 2012), kanonik łowicki, kawaler Orderu Uśmiechu, administrujący parafią na przełomie XX i XXI w. Wybudował nową plebanię, odnowił kościół, postawił nowy parkan wokół cmentarza parafialnego. Wzniósł – według własnego projektu – murowaną, wielce oryginalną dzwonnicę. W środku jest m.in. nowoczesna chłodnia dla zmarłych. Na fasadzie, obok drzwi wejściowych, widnieją tablice upamiętniające m.in.: 45 proboszczów (od ks. Krzysztofa Wilskiego do ks. Mariana Panka); 25-lecie posługi duszpasterskiej ks. Panka w parafii Wilków (1984–2009); 50 lat w służbie Bogu i ludziom ks. Panka; rodziców ks. Panka – Józefa (1890–1963) i Juliannę z Szymańskich (1898–1957) pochowanych na cmentarzu parafialnym w Żukowie koło Milanówka; pierwszy zjazd rodzinny we wrześniu 2000 r. pochodzącej z miejscowej parafii rodziny Biedrzyckich, potomków Jakuba (ur. ok. 1740 r.) i Tekli z Pyicków; 10. rocznicę zarządzania diecezją łowicką przez ks. biskupa Alojzego Orszulika. Przed murem otaczającym cmentarz przykościelny stoi figura Chrystusa Dobrego Pasterza, ufundowana przez parafian wilkowskich z okazji jubileuszu 50-lecia kapłaństwa ks. Panka. O proboszczu – jako społeczniku – powinniśmy pamiętać, gdy będziemy w ośrodku zdrowia lub w efektownym budynku szkoły podstawowej, w którym dziś mieści się również Niepubliczne Gimnazjum im. ks. Mariana Panka.

Wilkowska nekropolia, założona ok. 1829 r., znajduje się ok. 200 m na północny wschód od kościoła. Najstarszy jest grobowiec rodzinny architekta Jakuba Kubickiego, wykonany ok. 1833 r. z piaskowca, w formie kolumny doryckiej z wazą. Na trzonie umieszczono herb Skrzydlata Kolumna oraz inskrypcję:

Popioły Twe zamknięto w tym samotnym grobie,

Pamięć w sercu i duszy zostaje po Tobie.

Określenie samotny grób może wskazywać, że Kubicki był jednym z pierwszych zmarłych pogrzebanych na wilkowskim cmentarzu parafialnym. Istnieje wersja, że jego szczątki ekshumowano i przeniesiono na Powązki. To nie koniec zagadek związanych z architektem i jego rodziną. Kim był dla niego ks. Dyonizy Kubicki, proboszcz Wilkowa w latach 1808–1809?

Tu wraz ze swoją drugą żoną Heleną z domu Lepigé (1826–1898) h. Gromiec spoczywa Aleksander Grobicki (1816–1899) h. Trąby, syn upamiętnionych w kościele w Michałowicach Marcina i Elżbiety Grobickich, właściciel Wilkowa i Odrzywołka. Syn tegoż Aleksandra, także Aleksander (1858–1931), odziedziczył Wilków wraz z dworem wzniesionym w latach 1899–1901 według projektu Józefa Hussa. Tenże Aleksander spoczywa na Powązkach. Za to na cmentarzu w Wilkowie znajduje się symboliczna mogiła jego syna – Jerzego Grobickiego (1891–1972), uczestnika dwóch wojen światowych, szwoleżera, generała brygady, kawalera Orderu Virtuti Militari, oraz synowej – Anny z Harajewiczów (1892–1982). Oboje pochowani są w Toronto w Kanadzie. Za to już w prawdziwym grobie śpi syn Jerzego i Anny – Aleksander Grobicki (1914–1995), dziennikarz, prozaik, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, pochowany wraz ze swoją trzecią żoną, Stanisławą z domu Węgiełek (1914–1997).