Ewangelicy: Różnice pomiędzy wersjami

Ewangelicy (tekst źródłowy)

Wersja z 16:13, 4 maj 2024

Dodane 66 bajtów , 4 maj 2024

brak opisu edycji

WizualnieWikikod

Admin

Biurokraci, Administratorzy interfejsu, Administratorzy

1806

edycji

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
 W XVI w. Mazowsze stanęło w obliczu reformacji: z Prus Książęcych promieniował luteranizm, z Małopolski kalwinizm i arianizm. Konfesje te nie znalazły na Mazowszu wielu zwolenników, zarówno ze względu na przywiązanie mieszkańców do Kościoła rzymskokatolickiego, jak i ograniczenia natury prawnej. W 1525 książę Janusz III bronił pod groźbą konfiskaty majątku lub kary śmierci wyznawania i propagowania luteranizmu we wszystkich miastach i wsiach Księstwa Mazowieckiego.
-W pierwszej połowie XVII wieku na Mazowszu pojawili się pierwsi ewangeliccy koloniści (luteranie i menonici), pochodzący z Pomorza, Wielkopolski lub z krajów niemieckich (1629 – Saska Kępa pod Warszawą, 1645 – Holendry Baranowskie na Ziemi Sochaczewskiej). Większa ich liczba napłynęła w drugiej połowie XVIII wieku, szczególnie po 1768, w którym sejm przywrócił dysydentom wolność wyznania i swobodę praktyk religijnych. Osadnicy – zwani holendrami lub olędrami – byli wolnymi chłopami-karczownikami, specjalizującymi się w zagospodarowywaniu obszarów leśnych lub bagiennych. Taką genezę miały m.in. osiedla luterańskie założone ok. 1790 roku na zachód od [[Błędów|Błędowa]] ([[Chodnów]], Józefów, Kazimierz, Przyłuski). Kolonizacja nasiliła się po III rozbiorze Polski, w czasach pruskich (1795-1806). W 1810 w ówczesnym powiecie czerskim żyło 810 luteran i 33 kalwinów (reformowanych), którzy stanowili 2,1% mieszkańców. Ewangelickich osadników popierały również władze Królestwa Polskiego; obok rolników napływali rzemieślnicy (szewcy, murarze, cieśle) oraz pionierzy przemysłu włókienniczego (tkacze, sukiennicy, pończosznicy). W Iatach 1823-1825 powstał nieduży zakład lniarski w Grzegorzewicach pod Skułami, przekształcony następnie w manufakturę sukienniczą. W [[Błędów|Błędowie]] założono filię fabryki w Żyrardowie. Niedaleko w Hucie Ludwikowskiej i Hucie Jeżewskiej zlokalizowano huty szkła. Wśród ewangelików znajdowali się także nieliczni ziemianie, dzierżący okoliczne dobra w [[Głuchów|Głuchowie]], [[Nosy-Poniatki|Nosach Poniatkach]], [[Osieczek|Osieczku]], [[Petrykozy|Petrykozach]], [[Sielec|Sielcu]], [[Uleniec|Uleńcu]] i [[Załęże Duże|Załężu Dużym]].
+W pierwszej połowie XVII wieku na Mazowszu pojawili się pierwsi ewangeliccy koloniści (luteranie i menonici), pochodzący z Pomorza, Wielkopolski lub z krajów niemieckich (1629 – Saska Kępa pod Warszawą, 1645 – Holendry Baranowskie na Ziemi Sochaczewskiej). Większa ich liczba napłynęła w drugiej połowie XVIII wieku, szczególnie po 1768, w którym sejm przywrócił dysydentom wolność wyznania i swobodę praktyk religijnych. Osadnicy – zwani holendrami lub olędrami – byli wolnymi chłopami-karczownikami, specjalizującymi się w zagospodarowywaniu obszarów leśnych lub bagiennych. Taką genezę miały m.in. osiedla luterańskie założone ok. 1790 roku na zachód od [[Błędów|Błędowa]] ([[Chodnów]], [[Józefów (gmina Pniewy)|Józefów]], Kazimierz, Przyłuski). Kolonizacja nasiliła się po trzecim rozbiorze Polski, w czasach pruskich (1795–1806). W 1810 w ówczesnym powiecie czerskim żyło 810 luteran i 33 kalwinów (reformowanych), którzy stanowili 2,1% mieszkańców. Ewangelickich osadników popierały również władze Królestwa Polskiego; obok rolników napływali rzemieślnicy (szewcy, murarze, cieśle) oraz pionierzy przemysłu włókienniczego (tkacze, sukiennicy, pończosznicy). W Iatach 1823-1825 powstał nieduży zakład lniarski w Grzegorzewicach pod Skułami, przekształcony następnie w manufakturę sukienniczą. W [[Błędów|Błędowie]] założono filię fabryki w Żyrardowie. Niedaleko w Hucie Ludwikowskiej i [[Huta Jeżewska|Hucie Jeżewskiej]] zlokalizowano huty szkła. Wśród ewangelików znajdowali się także nieliczni ziemianie, dzierżący okoliczne dobra w [[Głuchów|Głuchowie]], [[Nosy-Poniatki|Nosach Poniatkach]], [[Osieczek|Osieczku]], [[Petrykozy|Petrykozach]], [[Sielec|Sielcu]], [[Uleniec|Uleńcu]] i [[Załęże Duże|Załężu Dużym]].
 Opiekę duszpasterską zapewniali tutejszym ewangelikom duchowni z Warszawy lub Iłowa pod Sochaczewem, a następnie z Rawy Mazowieckiej. W większych wsiach powstały kantoraty, składające się z domu modlitwy i szkoły, a często także cmentarza. Nabożeństwom przewodniczył kantor – nauczyciel. W 1837 powstała [[gmina ewangelicko-augsburska w Pilicy]] koło [[Warka|Warki]], która swym zasięgiem objęła znaczną część Grójeckiego. W 1838 rozpoczęto organizowanie [[Filiał ewangelicko-augsburski w Błędowie|filiału w Błędowie]] (należeli do niego mieszkańcy [[Grójec|Grójca]] i 27 okolicznych wsi), z którego w 1871 wyodrębnił się [[Filiał ewangelicko-augsburski w Karolewie|filiał w Karolewie]].
@@ Linia 16: / Linia 16: @@
 W Grójeckiem pozostały nieliczne rodziny ewangelików, nie mające swojej gminy wyznaniowej, ani też odrębnej administracji. Pozostałe po nich, a nie wywiezione do Niemiec dokumenty, przejęte zostały przez Archiwa Państwowe i lokalne Urzędy Stanu Cywilnego. Brak źródeł uniemożliwia oszacowanie liczby ewangelików zamieszkujących region w okresie powojennym.
-W Grójcu i w regionie mieszka jeszcze wielu potomków owych kolonistów. Wtopili się w społeczność, zasymilowali i niewielu pamięta o swojej przeszłości. Wielu zapomniało języka swych przodków, wielu też nigdy go nie znało.
+W [[Grójec|Grójcu]] i w regionie mieszka jeszcze wielu potomków owych kolonistów. Wtopili się w społeczność, zasymilowali i niewielu pamięta o swojej przeszłości. Wielu zapomniało języka swych przodków, wielu też nigdy go nie znało.
 Wśród najczęściej spotykanych tu nazwisk wymienić należy te najbardziej znane: Aferi ([[Pilica (gmina Warka)|Pilica]]), Bergemann ([[Pilica (gmina Warka)|Pilica]]), Biehler ([[Pilica (gmina Warka)|Pilica]]), Bitner ([[Błędów]]), Borau ([[Łaszczyn]]), Deeg ([[Dębie]]), Feler ([[Grójec]]), Gerent ([[Julianów]]), Graff ([[Pilica (gmina Warka)|Pilica]]), Grenke ([[Grójec]]), Grossman ([[Dąbrówka]]), Hauser ([[Pilica (gmina Warka)|Pilica]]), Held ([[Grójec]]), Hückel ([[Pniewy]]), Keller ([[Grójec]]), Kuhnke ([[Grójec]]), Kunisch ([[Grójec]]), Kunkel ([[Wilhelmów]]), Lejbrant ([[Pilica (gmina Warka)|Pilica]]), Litke ([[Łaszczyn]]), Milke ([[Pilica (gmina Warka)|Pilica]]), Müller ([[Wilhelmów]]), Nauman ([[Błędów]]), Schultz ([[Grójec]]), Stefan ([[Błędów]]), Stein ([[Wilhelmów]]), Stern ([[Wilhelmów]]), Stremmer ([[Petrykozy]]), Seelsorger ([[Pilica (gmina Warka)|Pilica]]), Szyrle ([[Pilica (gmina Warka)|Pilica]]), Wagner ([[Łaszczyn]]), Waker ([[Błędów]]), Weidknecht ([[Pilica (gmina Warka)|Pilica]]), Wittenberg ([[Błędów]]), Wohlhübner ([[Petrykozy]]).
 == Bibliografia ==