Publiczna Szkoła Powszechna nr 2 w Grójcu: Różnice pomiędzy wersjami

'''Publiczna Szkoła Powszechna nr 2 w Grójcu''' – placówka oświatowa w [[Grójec|Grójcu]], przeznaczona specjalnie dla młodzieży żydowskiej. Funkcjonowała w latach 1916–1939.

Formalnie istnienie szkoły odnotowane zostało w 1919 roku, jednak myśl o utworzeniu placówki powstała w 1915 roku. 6 września tego roku Izrael W. Klepfisz i Szmul Marjanka, członkowie Dozoru Bożnicy w [[Grójec|Grójcu]] skierowali pismo do „prezydenta” miasta prosząc „''o odłączenie naszej szkoły od innych''”, to znaczy o odłączenie od szkół katolickich, „''gdyż dla dobra wszystkich zamierzamy otworzyć dwie szkoły'' [żydowskie], ''które mają być utrzymywane z funduszów wpływających od ludności żydowskiej na rzecz szkoły miejskiej. Jednocześnie przypominamy, iż należy nam się przy tych warunkach połowa gmachu szkolnego, który był postawiony wspólnymi środkami'' [przy ul. Kościelnej 10]”. Tworzenie szkół odbywało się wówczas na podstawie Przepisów Tymczasowych o Szkołach Elementarnych Królestwa Polskiego<ref>''Dziennik Urzędowy Departamentu'' ''Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego'' 1917, nr 1.</ref>.

Z zachowanych zaświadczeń wydanych przez Zarząd Miejski wynika, że kierownikiem szkoły od 1916 r. do końca roku szkolnego 1921 był Lew Moszka, który potem przeniósł się do Warszawy i zamieszkał przy ul. Złotej 59 m. 30. Finansowanie publicznej szkoły żydowskiej umożliwiło dopiero przejęcie przez państwo polskie szkolnictwa od zaborcy pruskiego i podpisanie przez nie „Traktatu o Mniejszościach” (28 czerwca 1919), który m.in. nakładał na państwo obowiązek finansowania szkół dla mniejszości narodowych. Realizowany w publicznych szkołach powszechnych program nauczania różnił się od przekazywanego w publicznych szkołach dla żydów nauką języka jidysz i większą liczbą lekcji religii mojżeszowej. Szkoła od początku istnienia nie posiadała swego budynku, w związku z tym klasy z konieczności rozrzucone były po całym mieście, nauka odbywała się w wynajmowanych i co pewien czas zmienianych domach, np. do 1931 r. u Izraela i Rafaela Klepfiszów (na ulicy Warszawskiej, dziś Armii Krajowej 8), do 1 września 1932 u Natana Grynberga (ul. Warecka, dziś Piłsudskiego 8), od 1932 roku – w dwóch izbach w drewnianym, piętrowym domu Dydji Feldmana (ul. Mogielnicka 7, pierwsze piętro), a potem w Hotelu u Piotra Marszałka (ul. Górnokalwaryjska, dziś Poświętne 5), w budynku przy parku miejskim i w remizie strażackiej (ul. Szpitalna). Domy lub izby w tych domach wynajmował Magistrat. Warunki lokalowe były w nich wyjątkowo ciężkie. 13 marca 1931 r. kierownik szkoły w memoriale informował władze, że temperatura w klasach wynosiła 5-6 stopni Celsjusza, a woda w piwnicy sięgała do podłogi. W sali o powierzchni 24 m² uczyło się 70 dzieci. 80% młodzieży znajdowało się poza szkołą, czynsz za lokal nie był płacony od roku 1918. Nauczyciele i dzieci spotykali się ze zniewagami, groźbami, oblewano ich wodą, bito miotłami, przed zakończeniem lekcji drugiej czy trzeciej zmiany zamykano bramy budynku, nożem cięto palta itd. Izby w tych domach nie spełniały potrzeb szkolnych. Jedne były zimne, wilgotne (u Klepfiszów i Grynberga), inne ciasne (np. przy ul. Poświętne - 24 m²). W domu Klepfiszów w roku szkolnym 1931/1932 w siedmiu izbach na zmianę uczyło się 617 dzieci. Antysemickie ekscesy były dziełem zarówno dzieci, jak i dorosłych, głównie członków endecji. Narastały one przed wyborami do Rady Miasta, do Sejmu i Senatu oraz w czasie kryzysu ekonomicznego z lat 1929–1933.