1806
edycji
brak opisu edycji
Nie podano opisu zmian |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 4: | Linia 4: | ||
Urodziła się 27 marca 1910 we wsi [[Turowice]] k. [[Grójec|Grójca]], jako córka Stanisława, rolnika, właściciela piekarni w [[Grójec|Grójcu]] i Julianny z Sajpów. Wkrótce po urodzeniu zamieszkała w Grójcu, przy ul. Radomskiej 5 (dziś Niepodległości). W 1922 ukończyła szkołę powszechną, w 1928 Koedukacyjne Gimnazjum i Liceum Sejmiku Powiatowego w Grójcu, w 1933 uzyskała dyplom magistra filologii polskiej, w 1937 pedagogiki UW. W okresie studiów była członkiem Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie”, a potem [[Polska Partia Socjalistyczna|Polskiej Partii Socjalistycznej]]. Brała udział w antysanacyjnych manifestacjach, utrzymywała kontakt z grójeckimi działaczami [[Komunistyczna Partia Polski|Komunistycznej Partii Polski]], [[Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej|Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej]]. W 1938 podjęła pracę w Żeńskim Gimnazjum i Liceum im. Elizy Orzeszkowej w Grodnie. Wojna zastała ją w Grójcu. Początkowo mieszkała u rodziców, potem u Władysława Brzezińskiego, Stanisławy Kowalskiej i Jana Sajpy. W mieszkaniach tych osób prowadziła [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej (1939–1945)|tajne nauczanie z zakresu szkoły średniej]]. Uczyła: Józefa Papaja, Barbarę Maliszewską, [[Henryk Jasiorowski|Henryka Jasiorowskiego]] (brat Marii), Barbarę Narewską, [[Henryk Świderski|Henryka Świderskiego]]. | Urodziła się 27 marca 1910 we wsi [[Turowice]] k. [[Grójec|Grójca]], jako córka Stanisława, rolnika, właściciela piekarni w [[Grójec|Grójcu]] i Julianny z Sajpów. Wkrótce po urodzeniu zamieszkała w Grójcu, przy ul. Radomskiej 5 (dziś Niepodległości). W 1922 ukończyła szkołę powszechną, w 1928 Koedukacyjne Gimnazjum i Liceum Sejmiku Powiatowego w Grójcu, w 1933 uzyskała dyplom magistra filologii polskiej, w 1937 pedagogiki UW. W okresie studiów była członkiem Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie”, a potem [[Polska Partia Socjalistyczna|Polskiej Partii Socjalistycznej]]. Brała udział w antysanacyjnych manifestacjach, utrzymywała kontakt z grójeckimi działaczami [[Komunistyczna Partia Polski|Komunistycznej Partii Polski]], [[Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej|Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej]]. W 1938 podjęła pracę w Żeńskim Gimnazjum i Liceum im. Elizy Orzeszkowej w Grodnie. Wojna zastała ją w Grójcu. Początkowo mieszkała u rodziców, potem u Władysława Brzezińskiego, Stanisławy Kowalskiej i Jana Sajpy. W mieszkaniach tych osób prowadziła [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej (1939–1945)|tajne nauczanie z zakresu szkoły średniej]]. Uczyła: Józefa Papaja, Barbarę Maliszewską, [[Henryk Jasiorowski|Henryka Jasiorowskiego]] (brat Marii), Barbarę Narewską, [[Henryk Świderski|Henryka Świderskiego]]. | ||
W pierwszych miesiącach okupacji nawiązała kontakt z działaczami byłej [[Komunistyczna Partia Polski|Komunistycznej Partii Polski]] i lewicy ludowej. Zimą 1940–1941 wzięła udział w zebraniu organizacyjnym zorganizowanym przez Juliana Wieczorka w mieszkaniu [[Bolesław Pietrzak|Bolesława Pietrzaka]] we wsi [[Janówek]] k. [[Grójec|Grójca]], na którym założono komórkę organizacji [[Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie „Młot i Sierp”]]. W 1942 współorganizowała komórki [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR). 17 czerwca 1942 w gospodarstwie [[Stanisław Maliszewski|Stanisława Maliszewskiego]] („Dziadek”) we wsi [[Wilczogóra]], na zebraniu przedstawicieli komórek PPR wybrana została członkiem Komitetu Dzielnicowego (Powiatowego) PPR. W pierwszych dniach marca 1943 została aresztowana przez gestapo i wywieziona na Pawiak, skąd w maju (?) została zwolniona. W maju komendant granatowej policji, [[Maciej Gabała]], a równocześnie szef kontrwywiadu [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Armii Krajowej obwodu „Głuszec”]], mając moralne zobowiązanie wobec rodziny Jasiorowskiej, która pomogła mu w zorganizowaniu sobie życia w pierwszych miesiącach okupacji (wypędzony z Pomorza), uprzedził ojca Marii o grożącym jej niebezpieczeństwie. Poinformował, iż znajduje się ona na liście osób przeznaczonych do likwidacji. W tej sytuacji na parę godzin zatrzymała się u Szymańskich, a następnie z Grażyną Kowalską wyjechała wozem konnym do [[Mogielnica|Mogielnicy]] i tu zatrzymała się u | W pierwszych miesiącach okupacji nawiązała kontakt z działaczami byłej [[Komunistyczna Partia Polski|Komunistycznej Partii Polski]] i lewicy ludowej. Zimą 1940–1941 wzięła udział w zebraniu organizacyjnym zorganizowanym przez Juliana Wieczorka w mieszkaniu [[Bolesław Pietrzak|Bolesława Pietrzaka]] we wsi [[Janówek]] k. [[Grójec|Grójca]], na którym założono komórkę organizacji [[Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie „Młot i Sierp”]]. W 1942 współorganizowała komórki [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR). 17 czerwca 1942 w gospodarstwie [[Stanisław Maliszewski|Stanisława Maliszewskiego]] („Dziadek”) we wsi [[Wilczogóra]], na zebraniu przedstawicieli komórek PPR wybrana została członkiem Komitetu Dzielnicowego (Powiatowego) PPR. W pierwszych dniach marca 1943 została aresztowana przez gestapo i wywieziona na Pawiak, skąd w maju (?) została zwolniona. W maju komendant granatowej policji, [[Maciej Gabała]], a równocześnie szef kontrwywiadu [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Armii Krajowej obwodu „Głuszec”]], mając moralne zobowiązanie wobec rodziny Jasiorowskiej, która pomogła mu w zorganizowaniu sobie życia w pierwszych miesiącach okupacji (wypędzony z Pomorza), uprzedził ojca Marii o grożącym jej niebezpieczeństwie. Poinformował, iż znajduje się ona na liście osób przeznaczonych do likwidacji. W tej sytuacji na parę godzin zatrzymała się u Szymańskich, a następnie z Grażyną Kowalską wyjechała wozem konnym do [[Mogielnica|Mogielnicy]] i tu zatrzymała się u stryja, [[Jan Jasiorowski|Jana Jasiorowskiego]] (zamordowany 6 września 1943). Jego samotne zabudowania rolnicze i młyn znajdowały się na peryferiach miasta, tuż przy lesie. Tu 1 czerwca 1943 w nieznanych bliżej okolicznościach, została skrytobójczo zamordowana strzałami w tył głowy. Pochowana została 3 czerwca 1943 na [[Cmentarz parafialny („stary”) w Grójcu|cmentarzu w Grójcu]], przy ul. Mszczonowskiej. Był to jeden z kilku popełnionych w tym dniu mordów politycznych. 24 czerwca 1943 w meldunku Komendy Obwodu „Głuszec” przesłanym do Komendy Obszaru Armii Krajowej w Warszawie napisano: „''inteligentna, skończyła uniwersytet, znana z działalności komunistycznej w GG [Generalnej Gubernii], zwana »mózgiem partii« [...] została unieszkodliwiona w [[Mogielnica|Mogielnicy]], dokąd uciekła z [[Grójec|Grójca]]''”. | ||
Zbrodnia została potępiona w kilku konspiracyjnych pismach. Wskazywano w nich na różne siły polityczne odpowiedzialne za zbrodnię. I tak np. 1 lipca 1943 „Trybuna Wolności” w artykule ''Posiew zbrodni'' wskazała, że w [[Mogielnica|Mogielnicy]]: „''Uzbrojone bojówki napadły na mieszkańców i sympatyków PPR, mordując 5 osób, w tym 2 kobiety, kilka innych osób zdołało uniknąć śmierci dzięki nieobecności w domu. Rozkaz dokonania tego zbiorowego mordu wydany został przez czynniki wojskowe obozu »sikorszczyzny«''”. 16 lipca 1943 „Wolność Równość Niepodległość” w notce ''Kainowe kule'' poinformował: „''Według wszystkich danych morderstwo zostało dokonane na tle przedwojennych porachunków politycznych''”. 24 września 1943 to samo pismo w artykule ''Musi wkroczyć prawo Polski Podziemnej'' wskazało, że mord dokonany został „''przez oddziały wychodzące z kół ONR''” [Obóz Narodowo-Radykalny]. „Kurier. Pismo Codzienne Obrońców Polski” w numerze z 3 października 1943 w odpowiedzi na artykuł „Wolność Równość Niepodległość” z 24 września 1943 dodał: „''Możemy wskazać panom z WRN taki ośrodek dyspozycyjny, jesteśmy bowiem w posiadaniu tajnych rozkazów ZWZ (AK). Rozkazy te objęte są nazwą »Akcja« [„[[Antyk]]”]. W tych rozkazach nakazuje się strzelać i denuncjować komunistów [...]''”. W źródłach PPR [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]] podano, że inspiratorem i współuczestnikiem zbrodni „''był'' [...] ''kierownik powiatowej organizacji »[[Miecz i Pług]]«, p.o.'' [pełniący obowiązki] ''kierownika szkoły pow[szechnej] we [[Wrociszew|Wrociszewie]], gmina Lechanice''”. Został on zastrzelony przez [[Gwardia Ludowa|Gwardię Ludową]] 24 września 1943 przed kościołem we Wrociszewie (?). Według meldunku Komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Obwodu Armii Krajowej „Głuszec”]] grupa około 30 ludzi z organizacji Miecz i Pług podporządkowała się [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]] wiosną 1941. | Zbrodnia została potępiona w kilku konspiracyjnych pismach. Wskazywano w nich na różne siły polityczne odpowiedzialne za zbrodnię. I tak np. 1 lipca 1943 „Trybuna Wolności” w artykule ''Posiew zbrodni'' wskazała, że w [[Mogielnica|Mogielnicy]]: „''Uzbrojone bojówki napadły na mieszkańców i sympatyków PPR, mordując 5 osób, w tym 2 kobiety, kilka innych osób zdołało uniknąć śmierci dzięki nieobecności w domu. Rozkaz dokonania tego zbiorowego mordu wydany został przez czynniki wojskowe obozu »sikorszczyzny«''”. 16 lipca 1943 „Wolność Równość Niepodległość” w notce ''Kainowe kule'' poinformował: „''Według wszystkich danych morderstwo zostało dokonane na tle przedwojennych porachunków politycznych''”. 24 września 1943 to samo pismo w artykule ''Musi wkroczyć prawo Polski Podziemnej'' wskazało, że mord dokonany został „''przez oddziały wychodzące z kół ONR''” [Obóz Narodowo-Radykalny]. „Kurier. Pismo Codzienne Obrońców Polski” w numerze z 3 października 1943 w odpowiedzi na artykuł „Wolność Równość Niepodległość” z 24 września 1943 dodał: „''Możemy wskazać panom z WRN taki ośrodek dyspozycyjny, jesteśmy bowiem w posiadaniu tajnych rozkazów ZWZ (AK). Rozkazy te objęte są nazwą »Akcja« [„[[Antyk]]”]. W tych rozkazach nakazuje się strzelać i denuncjować komunistów [...]''”. W źródłach PPR [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]] podano, że inspiratorem i współuczestnikiem zbrodni „''był'' [...] ''kierownik powiatowej organizacji »[[Miecz i Pług]]«, p.o.'' [pełniący obowiązki] ''kierownika szkoły pow[szechnej] we [[Wrociszew|Wrociszewie]], gmina Lechanice''”. Został on zastrzelony przez [[Gwardia Ludowa|Gwardię Ludową]] 24 września 1943 przed kościołem we Wrociszewie (?). Według meldunku Komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Obwodu Armii Krajowej „Głuszec”]] grupa około 30 ludzi z organizacji Miecz i Pług podporządkowała się [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]] wiosną 1941. | ||