Tekst źródłowy strony Wielka Kwesta Ogólnokrajowa „Ratujcie Dzieci”

'''Wielka Kwesta Ogólnokrajowa „Ratujcie Dzieci”''' – akcja pomocy dzieciom organizowana w latach 1916–1919. W połowie 1916 r. na terenie Królestwa Polskiego instytucje samopomocy społecznej zorganizowały tygodniową akcję zbierania środków, które przeznaczone miały być na pomoc potrzebującym dzieciom. Kwesta prowadzona była pod hasłem „Ratujcie Dzieci”.

== Kwesta w powiecie grójeckim ==
W okupacji niemieckiej, na terenie której leżał [[powiat grójecki]], koordynatorem przedsięwzięcia była [[Rada Główna Opiekuńcza (1916–1920)|Rada Główna Opiekuńcza]]. Kwestę zorganizowano także w latach 1917 i 1918 oraz w niepodległej już Polsce w 1919 r. W przypadku powiatu grójeckiego najwięcej informacji o przebiegu opisywanego przedsięwzięcia posiadamy z 1917. W tym roku (podobnie było w roku poprzednim) w Grójeckiem utworzono dwie struktury, które wzięły na siebie organizację kwesty. W części powiatu, w skład której weszło miasto [[Grójec]] i większość gmin, utworzono Komisję Powiatową Wielkiej Kwesty, natomiast w pozostałej części powiatu (m.in. z [[Góra Kalwaria|Górą Kalwarią]] i [[Warka|Warką]]) Komisję Okręgową. Struktura okręgowa (obszar jej działania nosił nazwę Okręgu Górno-Kalwaryjskiego) faktycznie prowadziła działalność samodzielną. W składzie Komisji Powiatowej w 1917 r. zasiadali:

* prezes – ziemianin z [[Kopana|Kopanej]] k. [[Grójec|Grójca]], Władysław Leszczyński (1875–1963);
* zastępca prezesa – ks. dziekan Tomasz Wieczorek z Grójca;
* członkowie: Witold Iwanicki (1871–1952), ziemianin z [[Ogrodzienice|Ogrodzienic]] k. Grójca, ks. proboszcz [[Stanisław Wilkoszewski]] z [[Przybyszew|Przybyszewa]] i Michał Kopeć (w 1916 r. skład Komisji Powiatowej był podobny, jedyna różnica, to brak w niej Michała Kopcia, w strukturze tej zasiadał natomiast Stanisław Otulak).

W mniej licznej Komisji Okręgowej znaleźli się: W. Wilczyński (prezes), Bohdan Dederko (członek) i Rypiński (członek). W 1917 r. w większości gmin Grójeckiego do organizowania kwesty w terenie powołano Komisje Gminne (podobnie było w 1916 r.).

* Przykładowo: w składzie Komisji gminy Belsk znaleźli się: ks. proboszcz Feliks Dąbrowski, Władysław Maciak i J. Skarbek;
* Skład Komisji gminy Borowe: ks. [[Stanisław Wilkoszewski]], ks. Andrzej Gryczyński z Michałowa, Michał Deska, Lucjan Domański, K. Szymaniak i L. Piasecki;
* Skład Komisji gminy Komorniki: ks. Ignacy Radzikowski, Leon Łazucki, Witold Jędrzejowski, ks. Suliński, A. Flis i pełnomocnik sędziego K. Łobodowski;
* Skład Komisji gminy Lechanice, ziemianie: [[Antoni Dal-Trozzo]] z [[Palczew|Palczewa]], Jarosław Dal-Trozzo z [[Michałów Górny|Michałowa]], ks. Feliks Sobolewski i Antoni Kozanecki;
* Skład Komisji gminy Mogielnica: ks. Jan Młynarski, dr med. Antoni Orlewicz, Lucjan Zdybiewski (1892–1945), Ludwik Godzimirski i M. Ścisłowski;
* Skład Komisji gminy Czersk: Dziewanowska, Z. Kobaszkiewicz, Skupieński i Maria Jagiełło.

W samym [[Grójec|Grójcu]] utworzono Komisję miejską. W jej skład weszli: ks. Tomasz Wieczorek, Zdzisław Kamiński, Lucjan Zarzecki, B. Mazurkiewiczowa i Bolesława Horodyńska.

Komisję Powiatową w jej pracy wspierać miały dwie podkomisje: odczytowa i ofiar (w przypadku Komisji Okręgowej podkomisji takich nie utworzono), także dwóch specjalnych prelegentów.

Podstawowym celem kwesty miało być zebranie jak największych środków pieniężnych i przeznaczenie ich na pomoc dzieciom. W terenie bezpośrednim zbieraniem pieniędzy zajęli się kwestarze. Ich liczba była znaczna, swoich kwestarzy często miały nawet niewielkie wsie. W przypadku miejscowości większych środki zbierało zwykle kilka osób. Dysponujemy szczegółowymi informacjami z 1917 r. na temat kwestarzy i pozyskanych przez nich sum. Wśród osób, którym udało się zebrać większe środki można wymienić m.in. (niektórzy kwestarze pracowali parami): ks. Paciorkowskiego i Jana Leszczyńskiego kwestujących w [[Błędów|Błędowie]], którzy zebrali 950 marek i 40 rubli; Jana Mendela i Marię Leszczyńską ([[Kopana]]) – 258 marek i 31 rubli; Stefana Dębskiego i M. Kucharskiego ([[Falęcin]]) – 117 marek i 6 rubli; Walerego Jarosa i Józefa Marczyńskiego ([[Drwalew]]) – 105 marek i 10 rubli; Zofię Dzierżanowską ([[Chynów]]) – 71 marek i 46 rubli; Stefanię Radecką ([[Świdno]]) – 70 marek i 30 rubli; Bolesławę Horodyńską ([[Grójec]]) – 54 marek i 20 rubli; K. Dobrowolską (Grójec) – 41 marek i 30 rubli. Największymi ofiarodawcami w powiecie byli ziemianie: [[Aleksander Jan Janasz]] (1851–1930) z [[Dańków|Dańkowa]] złożył 500 marek, Jan Leszczyński (200 marek) i hr. Maria Morsztyn z [[Branków|Brankowa]] (60 rubli). Aleksander Janasz i Maria Morsztyn duże datki złożyli także podczas kwesty w roku poprzednim – odpowiednio 100 i 50 rubli.

W sumie w 1917 r. na terenie podległym Komitetowi Powiatowemu zebrano prawie 15500 marek, natomiast Komisji Okręgowej – 2360 marek (w obu przypadkach ruble zostały przeliczone na marki). Wśród gmin, w których zebrano najwięcej środków można wymienić: gminę Błędów (1540 marek i 360 rubli), Belsk (510 marek i 390 rubli), Komorniki (520 marek i 225 rubli) oraz Jasieniec (550 marek i 220 rubli). W samym [[Grójec|Grójcu]] zebrano 420 marek i 185 rubli, natomiast w [[Góra Kalwaria|Górze Kalwarii]] 300 marek i 125 rubli. W przypadku kwesty zorganizowanej rok wcześniej – w 1916 r. – najlepszy wynik także uzyskała gmina Błędów. Na jej terenie zebrano 340 marek i 980 rubli. W Grójcu zgromadzono wówczas 200 marek i 460 rubli.

Środki pozyskane w 1917 r. w ramach kwesty w Grójeckiem wyniosły 10 fenigów na jednego mieszkańca. Były to wielkości porównywalne z wynikami uzyskanymi w okolicznych powiatach. Przykładowo w powiecie garwolińskim było to 7 fenigów, mińsko-mazowieckim – 8, a rawskim – 12. Rekordowy wynik w okupacji niemieckiej uzyskano w powiecie płockim – 31 fenigów.

== Bibliografia ==

* Marek Przeniosło, ''Wielka Kwesta Ogólnokrajowa „Ratujcie Dzieci”'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt czternasty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 2006, s. 89-91 – na podstawie źródeł:
* Archiwum Akt Nowych, Rada Główna Opiekuńcza, sygn. 245, 1248, 1251;
* ''Wielka Kwesta Ogólnokrajowa pod hasłem „Ratujcie Dzieci” w 1916 roku. Sprawozdanie'', Warszawa 1917, s. 193-205;
* ''Wielka Kwesta Ogólnokrajowa „Ratujcie Dzieci” w 1917 roku. Sprawozdanie'', [Warszawa 1917], s. 23-25, 421-432;
* „Okólnik Rady Głównej Opiekuńczej” 1917, nr 12 i 13.

[[Kategoria:Organizacje]]