Tekst źródłowy strony Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział w Grójcu

'''Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział w Grójcu''' – jeden z kilkudziesięciu oddziałów stowarzyszenia zrzeszającego historyków literatury, nauczycieli polonistów. Założone w 1886 we Lwowie. Obecnie siedziba Towarzystwa mieści się w Warszawie. Oddział w [[Grójec|Grójcu]] powstał z inicjatywy [[Zdzisław Szeląg|Zdzisława Szeląga]] (1932–2011).

== Działalność grójeckiego oddziału ==
Zebranie organizacyjne Oddziału odbyło się 30 marca 1974 w siedzibie Oddziału Powiatowego [[Związek Nauczycielstwa Polskiego|Związku Nauczycielstwa Polskiego]]. Poprzedzone zostało prelekcją „Maria Konopnicka a folklor”, którą wygłosił ówczesny sekretarz Zarządu Głównego Towarzystwa, Kazimierz Śledziewski. Akces do Towarzystwa zgłosiło 20 nauczycieli oraz bibliotekarzy z [[Grójec|Grójca]] i okolic, którzy równocześnie w tym dniu wybrali Tymczasowy Zarząd Oddziału Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza w Grójcu. Do reorganizacji administracji (1975) Oddział skupiał polonistów z terenu [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]], po 1975 jego działalność formalnie ograniczono do obszaru [[Gmina Grójec|Gminy i Miasta Grójec]].

=== Odczyty, spotkania z pisarzami, wykłady ===
Podstawową formę pracy Oddziału stanowiły odczyty, spotkania z pisarzami, przy pomocy których popularyzowano najnowsze osiągnięcia wiedzy o literaturze, filmie, teatrze, języku. Zwykle organizowane były one oddzielnie dla nauczycieli, oddzielnie dla młodzieży szkół średnich i obywateli [[Grójec|Grójca]]. Początkowo na odczyty przyjeżdżała młodzież z [[Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Jana Kilińskiego w Mogielnicy|Liceum Ogólnokształcącego w Mogielnicy]] oraz z [[Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Nowej Wsi|Technikum Sadowniczego w Nowej Wsi]].

Aby umożliwić nauczycielom korzystanie z odczytów, nawiązano kontakt z metodykami języka polskiego Kuratorium Oświaty i Wychowania w Radomiu, dyrekcją [[Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Grójcu|Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Grójcu]], którzy organizowali zebrania samokształceniowo-metodyczne dla nauczycieli i bibliotekarzy, prawie z całego obszaru [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]] (według granic sprzed 1975). Integralną częścią tych spotkań były prelekcje, które zapewniał i niekiedy opłacał Oddział. Odczyty współorganizowali metodycy: Zenobia Papaj, Halina Jakubczak oraz dyrektor [[Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Grójcu|MGBP w Grójcu]], Aleksander Król. Zmiany ustrojowe, jakie dokonały się w 1989, zubożenie społeczeństwa, szczególnie zaś nauczycieli, reorganizacje i zmiany personalne w Kuratorium i jego agendach, ograniczenie programu zorganizowanych form samokształcenia nauczycieli-polonistów – w znacznym stopniu zaczęły utrudniać i ograniczać jego działalność odczytową.

Stan liczebny Oddziału w ciągu 20 lat istnienia, mimo systematycznie przeprowadzanych weryfikacji, zwiększył się ponad trzykrotnie. W 1974 liczył 20 członków, w 1978 – 30, w 1980 – 50, w 1990 – 63, w 1992 – 73, w tym 65 kobiet, 55 polonistów, pozostali to bibliotekarze, działacze kultury. 

Prelekcje wygłaszali zwykle profesorowie, docenci, doktorzy z Uniwersytetu Warszawskiego, Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Kielcach, Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Instytutu Programów Ministerstwa Oświaty i Wychowania (obecnie Ministerstwo Edukacji Narodowej), Biblioteka Narodowa. W każdym z odczytów uczestniczyło dotąd od 10 do 400 osób. Do 31 grudnia 1993 46 osób wygłosiło 112 wykładów, których wysłuchało 9541 osób. Wykłady prowadzili m.in.

* Maria Grabowska (Uniwersytet Warszawski),
* Michał Jaworski (Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach),
* Janina Koblewska (Instytut Programów Ministerstwa Oświaty i Wychowania),
* Barbara Koc (Biblioteka Narodowa, Uniwersytet Warszawski),
* Alina Kowalczykowa (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk),
* Halina Kurkowska (Uniwersytet Warszawski),
* Barbara Kryda (Uniwersytet Warszawski),
* Rafał Leszczyński (Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach),
* Irena Maciejewska (Uniwersytet Warszawski),
* Janusz Maciejewski (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk),
* Stanisław Makowski (Uniwersytet Warszawski),
* Janusz Rohoziński (Uniwersytet Warszawski),
* Józef Rurawski (Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach),
* Jadwiga Rytel (Uniwersytet Warszawski),
* Władysław Słodkowski (Instytut Programów Ministerstwa Oświaty i Wychowania),
* [[Zdzisław Szeląg]] (Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach),
* Roman Taborski (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk),
* [[Stefan Treugutt]] (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk),
* Tomasz Wroczyński (Uniwersytet Warszawski),
* Zygmunt Ziątek (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk).

Literaturze Odrodzenia poświęcono 3 zebrania, romantyzmowi – 12, pozytywizmowi – 8, Młodej Polsce – 6, literaturze współczesnej – 48, teatrologii – 2, filmologii – 1, sztuce interpretacji – 4, zagadnieniom metodycznym – 4, językoznawstwu – 13.

Oprócz odczytów na tematy z zakresu historii literatury Oddział organizował zebrania poświęcone programom, dydaktyce i metodyce szkolnej. Przykładem tego rodzaju spotkań mogą być: wykład Janiny Pichalskiej („Kształcenie języka i sprawności językowej uczniów” – 6 grudnia 1975), Janiny Solak („Język polski w dziesięcioletniej szkole średniej – prace wdrożeniowe, przygotowanie podręczników i pomocy dla ucznia i nauczycieli” – 25 kwietnia 1980), Barbary Krydy („Wokół nowych programów języka polskiego” – 26 października 1981, „Poezja współczesna w klasach VI-VIII szkoły podstawowej – przykłady analizy” – 14 listopada 1983), [[Zdzisław Szeląg|Zdzisława Szeląga]] („II część Dziadów A. Mickiewicza. Interpretacja. Uwagi metodyczne” – 28 sierpnia 1985), Lecha Spurka („Recepcja poezji Czesława Miłosza w szkole podstawowej” – 27 sierpnia 1985), Janiny Dietrich („Wprowadzenie do kultury współczesnej w programie szkoły podstawowej. Przygotowanie do odbioru kultury współczesnej” – 25 sierpnia 1988).

Oddział organizował też spotkania z pamiętnikarzami i pisarzami: z Janem Lempkowskim (18 marca 1975), Tadeuszem Chudym (23 maja 1975), Krystyną Kolińską-Sochaczewską (26 listopada 1975), Andrzejem Trepką (14 grudnia 1977), Tadeuszem Mocarskim (8 marca 1984), ks. Jerzym Czarnotą (17 marca 1990), ks. [[Paweł Heintsch|Pawłem Heintschem]] (18 marca 1992), Henrykiem Morawskim (23 września 1993).

=== Działalność naukowa i wydawnicza ===
W ciągu kilkudziesięciu lat działalności Oddział nie prowadził zorganizowanych badań naukowych. Prowadził je prezes Oddziału, [[Zdzisław Szeląg]]. Ponadto 2 członków wzięło udział w I Ogólnopolskim Sejmiku Polonistycznym w sprawie szkolnej edukacji w zakresie języka ojczystego i kształcenia nauczycieli polonistów w Piotrkowie Trybunalskim (2-3 lutego 1976) oraz w sympozjum poświęconym programom i podręcznikom do nauczania języka polskiego w szkołach ponadpodstawowych w Warszawie (31 stycznia-1 lutego 1983). W materiałach z Sejmiku opublikowano prace [[Zdzisław Szeląg|Zdzisława Szeląga]] i [[Bohdan Czacharowski|Bohdana Czacharowskiego]] (''I Ogólnopolski Sejmik Polonistyczny w sprawie szkolnej edukacji w zakresie języka ojczystego i kształcenia nauczycieli polonistów. Referaty i materiały'', z. 2, Warszawa 1975).

W połowie 1992 Oddział przystąpił do wydawania w systemie holenderskim Słownika wiedzy o Grójeckiem. Łącznie czternaście zeszytów ukazywało się niemal rokrocznie w latach 1993–2006.

=== Wybrane publikacje ===

* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt pierwszy'' (1993)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt drugi'' (1994)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt trzeci'' (1995)
* ''Romantyzm i polityka: materiały i szkice'' (1996)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt czwarty'' (1996)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt piąty'' (1996)
* ''Póki my żyjemy: z dziejów Mazurka Dąbrowskiego w latach 1980-1989'' (1997)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt szósty'' (1997)
* ''Strofy o Grójeckiem: antologia'' (1998)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt siódmy'' (1998)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt ósmy'' (1999)
* ''Grójeckie we wspomnieniach: antologia. Seria 1'' (1999)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty'' (2000)
* ''Grójeckie we wspomnieniach: antologia. Seria 2'' (2000)
* ''Nazwy miejscowe powiatu grójeckiego: słownik historyczno-etymologiczny'' (autorstwa Urszuli Bijak) (2001)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziesiąty'' (2001)
* ''Ziemia miłością owocująca'' (autorstwa Longina Jana Okonia) (2001)
* ''Grójecczanie sami o sobie: antologia korespondencji prasowych z lat 1889-1959. Cz. 1'' (2002)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt jedenasty'' (2002)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dwunasty'' (2002)
* ''Grójeckie we wspomnieniach: antologia. Seria 3'' (2003)
* ''30 lat Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza Oddział w Grójcu: 1974-2004'' (2004)
* ''Grójec: w 500-letnią rocznicę wyniesienia do godności miasta'' (przedruk oryginału autorstwa [[Wacław Skarbimir Laskowski|Wacława Skarbimira Laskowskiego]]) (2004)
* ''Fragmenty z pamiętnika „Roczniki długiego żywota mego” Stanisława Czekanowskiego'' (2004)
* ''Wspomnienia z działalności AK w latach 1940-1945; Głęboko sięgają korzenie'' (autorstwa [[Edmund Marszał|Edmunda Marszała]]) (2005)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt trzynasty'' (2005)
* ''Legendy Krainy Kwitnących Jabłoni'' (2005)
* ''Garczyński - Mickiewicz: studia, szkice, materiały'' (2005)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt czternasty'' (2006)
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem: indeksy do z. I-XIV'' (2006)
* ''Z minionej epoki: fragmenty pamiętnika'' ([[Tadeusz Daszewski|Tadeusza Mariana Daszewskiego]]) (2006)
* ''Szkice literackie'' (2006)
* ''Opis miasta Warki'' (autorstwa Wincentego Hipolita Gawareckiego) (2007)
* ''Rzecz o Stefanie Garczyńskim'' (2007)
* ''Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka'' (2007)
* ''Grójecczanie sami o sobie: antologia korespondencji prasowych z lat 1889-1959. Cz. 2, (1906-1959)'' (2008)
* ''Grójeckie we wspomnieniach. Seria 7'' (2008)
* ''Wacław Skarbimir Laskowski: nauczyciel, działacz oświatowy, regionalista, łagiernik, patron Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Grójcu'' (2009)
* ''W przeddzień 100-lecia Liceum Ogólnokształcącego imienia Piotra Skargi w Grójcu: 1912-2009'' (2009)
* ''11 Listopada w Grójeckiem we wspomnieniach uczestników'' (2010)
* ''Rzecz o Wandzie Szeląg: opracowanie'' (2010)
* ''Zagłada Żydów w Grójcu'' (2011)
* ''Osadnictwo niemieckie w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka'' (2011)
* ''Ochmanów: szkic dziejów'' (2014)
* ''15 Stycznia 1945 roku we wspomnieniach Grójecczan'' (2014)
* ''Rzecz o Zdzisławie Szelągu'' (2014)

=== Zarząd Oddziału ===
Prezesem Oddziału od początku jego powstania był [[Zdzisław Szeląg]] (1932–2011). W skład Zarządu, w różnych latach (do 1993) wchodzili m.in.: Z. Papaj, [[Wanda Szeląg]], H. Jakubczak, Bogumiła Krawczak, Wanda Lepa, Mirosława Krawczyk, Aleksandra Skwarek, Anna Spólna, Danuta Wasilewska, Hanna Wencel, Jerzy Zieliński. O znaczeniu grójeckiego Oddziału Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza decydowała i decyduje działalność odczytowo-popularyzatorska. Do 1990 była to jedyna organizacja wyższej użyteczności na terenie [[Grójec|Grójca]], która upowszechniała najnowszą wiedzę o literaturze, języku, teatrze.

== Bibliografia ==

* [[Zdzisław Szeląg]], ''Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział w Grójcu'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt drugi'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 87-91 – na podstawie źródeł:
* Archiwum Oddziału;
* „Rocznik Towarzystwa im. Adama Mickiewicza” 1974-1993 (tu rejestr odczytów);
* [Zdzisław Szeląg], ''Grójec jedyny'', „Barwy” 1974, nr 3, s. 15;
* Zdzisław Szeląg, ''Grójeccy miłośnicy literatury i języka''. „Tygodnik Radomski” 1984, nr 33, s. 8-9;
* Zdzisław Szeląg, ''Radomskie vademecum literackie. Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza. Oddział w Grójcu'', „Tygodnik Radomski” 1990, nr 29, s. 8;
* J. Z. Brudnicki, ''Trudno uwierzyć (rozmowa z Zdzisławem Szelągiem na temat Towarzystwa)'', „Słowo Powszechne” 1993, nr 10, s. 6;
* [[Remigiusz Matyjas]], ''Ważna publikacja - Słownik wiedzy'', „Dziennik Radomski” 1994, nr 28, s. 8.

[[Kategoria:Organizacje]]