Tekst źródłowy strony Eligiusz Gajewski

'''Eligiusz Andrzej Gajewski''' (ur. 30 listopada 1923 w [[Warka|Warce]], zm. 22 sierpnia 1990) – dyrektor [[Sadowniczy Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi|Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego]] Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w [[Nowa Wieś|Nowej Wsi]], lokalny działacz gospodarczy i społeczny, organizator i popularyzator wiedzy o [[Sadownictwo na ziemi grójeckiej|sadownictwie]].

== Życiorys ==
Urodzony 30 listopada 1923 w [[Warka|Warce]] jako syn rolnika (4 ha), Antoniego i Stefanii z Rutkowskich. Po ukończeniu miejscowej [[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Piotra Wysockiego w Warce|Publicznej Szkoły Powszechnej nr 1 im. Piotra Wysockiego]] (1931–1938) uczył się w Szkole Ogrodniczej w Ursynowie (1940–1943) i po odbyciu praktyki zawodowej (1 października-30 listopada 1943) podjął pracę ogrodnika w [[Fabryka Okuć Budowlanych braci Lubert w Warce|Fabryce Okuć Budowlanych „Bracia Lubert”]] (1 grudnia 1943–30 maja 1944). W związku z działaniami wojennymi na [[Przyczółek warecko-magnuszewski|przyczółku warecko-magnuszewskim]] 26 sierpnia 1944 Niemcy zarządzili natychmiastową ewakuację ludności [[Warka|Warki]] i okolicznych wsi. 14 stycznia 1945 miasto zostało wyzwolone spod okupacji niemieckiej. Gajewski z rodzicami i rodzeństwem powrócił do miasta i podjął pracę w Zarządzie Miasta (1 lutego-10 maja 1945), kierowanym przez [[Wiktor Krawczyk|Wiktora Krawczyka]]; następnie wyjechał do Namysłowa i tu zatrudniły go Polskie Koleje Państwowe. W latach 1946–1951 studiował na wydziale Ogrodniczym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW) i uzyskał dyplom inżyniera ogrodnika, magistra nauk agrotechnicznych. Pracę na temat przechowywania antonówki w chłodni napisał pod kierunkiem prof. dra [[Szczepan Pieniążek|Szczepana A. Pieniążka]]. 

Po ukończeniu studiów, jako jeden z nielicznych Grójecczan, powrócił w rodzinne strony i 1 marca 1951 objął stanowisko kierownika zaniedbanego gospodarstwa SGGW (85 ha ziemi i 45 ha sadu) w Nowej Wsi. Należało wówczas do zespołu gospodarstw [[Krobów]]. W jego skład wchodziły „resztówki“ byłych majątków: [[Jastrzębiec]], [[Kociszew]] i [[Krobów]]. 

W chwili przybycia Gajewskiego do Nowej Wsi gospodarstwo posiadało 11 pracowników, dziewiętnastowieczne budynki nie były zelektryfikowane, skanalizowane, miały jednak nowoczesną, jak na owe czasy, przechowalnię owoców o pojemności 70-100 ton.

1 stycznia 1952 Nową Wieś przejął nowo powstały Instytut Sadownictwa w Skierniewicach. Twórcą Instytutu i dyrektorem był prof. [[Szczepan Pieniążek]]. Powierzył on Gajewskiemu organizację i kierowanie [[Sadowniczy Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi|Sadowniczym Zakładem Doświadczalnym w Nowej Wsi]]. Do jego zadań należało sprawdzanie pnia preparatów ochrony drzew owocowych przed szkodnikami i chorobami oraz ocena nowych odmian drzew owocowych, a także ocena przydatności sprzętu mechanicznego do uprawy i pielęgnacji upraw sadowniczych.

W latach 1951-1986, w wyniku zabiegów, kierowane przez Gajewskiego gospodarstwo zelektryfikowano (1954), zbudowano kolejną nową przechowalnię, a potem chłodnię; w 1954 przejął Państwowe Gospodarstwo Rolne w [[Rytomoczydła|Rytomoczydłach]], a w 1973 „resztówkę” majątku Winiary od Mazowieckich Zakładów Przemysłu Owocowo-Warzywnego. Łącznie gospodarstwo liczyło 223 ha. Ponadto wyremontował wszystkie budynki, zbudował wodociągi, kanalizację, oczyszczalnię ścieków, centralną kotłownię, osiedle mieszkaniowe, utwardził podwórza, drogi, powiększył obszar nasadzeń, zorganizował Dział Doświadczalny specjalizujący się w ochronie sadów. Przez pewien zakładzie istniała [[Pszczelarska Stacja Doświadczalna w Nowej Wsi|Pszczelarska Stacja Doświadczalna]]. 

Gajewski położył duże zasługi w upowszechnianiu wiedzy o sadownictwie. Początkowo na obszarze powiatu brak było jakiejkolwiek służby instruktorskiej. Poruszając się po terenie (razem z innymi współpracownikami) różnymi środkami lokomocji prowadził specjalistyczne szkolenia, często w nieopalonych pomieszczeniach. Sporo czasu poświęcił pracy organizatorskiej. W 1962 w znacznym stopniu przyczynił się do powstania pierwszego w Polsce systemu sygnalizacyjnego, informującego rolników o pojawiających się chorobach i szkodnikach drzew owocowych. Za jego sprawą w [[Grójec|Grójcu]] zlokalizowano produkcję wirnikowego (z napędem traktorowym) opryskiwacza „huragan”. W 1967 współorganizował w Nowej Wsi Sadowniczy Uniwersytet Powszechny, po ukończeniu którego (2 lata) sadownicy otrzymywali dyplom mistrza.

Gajewski był współinicjatorem powstania [[Mazowieckie Zakłady Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego w Tarczynie|Mazowieckich Zakładów Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego w Tarczynie]], [[Zespół Szkół Ogrodniczych w Nowej Wsi|Zespołu Szkół Ogrodniczych w Nowej Wsi]] (1973), produkcji drzewek w szkółce sadowniczej w [[Księżowola|Księżowoli]], przyczynił się do rozwoju sadownictwa w rejonie [[Warka|Warki]]. W Iatach 50-tych praktycznie nie istniało tu sadownictwo, poza niewielkim rejonem w okolicy [[Konary|Konar]]. W 1986 w [[Nowa Wieś|Nowej Wsi]] pracowały 54 osoby, a produkcja owoców wynosiła ok. 1,5 tys. ton rocznie. Gospodarstwo było wysoce rentowne, nigdy nie korzystało z kredytów. Dobre wyniki produkcyjne osiągał dzięki stałemu pogłębianiu i poszerzaniu swojej wiedzy sadowniczej, m.in. na stażach naukowych w USA (1957-1958, 1977) i Holandii (1962).

W 1986 minęło 35 lat pracy Gajewskiego. W związku z tym Miejsko-Gminna Rada Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego zorganizowała uroczystość, na którą przybyli m.in.: prof. [[Szczepan Pieniążek|Szczepan A. Pieniążek]], delegacja Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach z dyr. prof. S. Zagają, przedstawiciele Spółdzielni Pszczelarskiej, Zrzeszenia Plantatorów Owoców i Warzyw, ogrodników z rejonu grójecko-wareckiego, władz politycznych i państwowych. Uczestnicy podziękowali mu za wkład w rozwój sadownictwa. 

W latach 1957-1981 opublikował kilka artykułów m.in. przedstawiając wyniki badań naukowych i produkcyjnych, np.: 

* ''Rok 1957 w produkcji sadowniczej w powiecie grójeckim'' („Przegląd Ogrodniczy” 1957, nr 5, s. 5-6); 
* ''Pierwsze wyniki z sadów intensywnych w Zakładzie Doświadczalnym I''[nstytutu] ''S''[adownictwa] („Co nowego w sadownictwie. Biuletyn Informacyjny Instytutu Sadownictwa” 1972, nr 2(38), s. 25-31); 
* ''Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi'' („Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego” 1977, nr 4, s. 102-107); 
* ''Sadownictwo będzie się rozwijać'' [w:] ''Grójeckiego jabłka wczoraj, dziś i jutro''. Grójec 1980, s. 9-14; 
* ''Wpływ sezonu 1980 na produkcję owoców w rejonie warecko-grójeckim'' („Sad Nowoczesny” 1981, nr 6, s. 12-13). 

Ponadto był współautorem artykułów: 

* ''Doświadczenie nad dolistnym nawożeniem jabłoni i śliw mocznikiem'' („Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach”, t. IV: 1959, s. 142-158);
* ''Doświadczenia polskie nad zwalczaniem nasionnicy trześniówki'' [...] ''przeprowadzone w 1957 w powiatach Grójec i Piaseczno w woj. warszawskim'' („Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach”, t. IV: 1959, s. 246-258); 
* ''Wyniki doświadczeń nad zwalczaniem nasionnicy trześniówki'' [...] ''za pomocą opryskiwacza i zamgławiania'' („Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach”, t. V: 1961, s. 177-184). 

Gajewski aktywnie działał w licznych organizacjach społecznych, politycznych, gospodarczych, radach narodowych i samorządzie spółdzielczym. Był np. członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (od 1963), radnym: Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu, Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie (1962–1975); członkiem prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Radomiu (1975–1980); przewodniczącym Rady Nadzorczej Handlowo-Usługowej Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu, zastępcą przewodniczącego Rady Nadzorczej Wareckiej Spółdzielni Ogrodniczej, prezesem w Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczej w Radomiu, członkiem Centralnej Rady Spółdzielni Ogrodniczych.

Za osiągnięcia w pracy zawodowej, społecznej wyróżniony został: Złotym Krzyżem Zasługi (1964), odznaką Działacz Ruchu Spółdzielczego Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1973), srebrną i złotą odznaką Za Zasługi dla Województwa Warszawskiego (1973), Medalem 30-lecia PRL (1974), Medalem 40-lecia PRL (1984), odznaką Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego, Orderem Sztandaru Pracy II-giej Klasy (1984), Medalem Pamiątkowym VII Wieków Warki (1984), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1986). Otrzymał też Nagrodę II-go Stopnia im. Jana Kochanowskiego (1978), zbiorowe nagrody: Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki za „Opracowanie kompleksowych zabiegów. doprowadzających jabłonie do corocznego owocowania” (1972) oraz Ministra Rolnictwa I stopnia za udział w realizacji pracy „Opracowanie i wdrożenie nowoczesnej metody uprawy malin” (1981); w 1974 wpisany został do Złotej Księgi Zasłużonych [dla] Powiatu Grójeckiego. 

Gajewski nie tylko wzorowo zorganizował i prowadził Sadowniczy Zakład Doświadczalny, ale i „''wprowadzone w Zakładzie badania przyczyniły się do opracowania nowoczesnych metod produkcji jabłek, gruszek, malin i wiśni'' [...], ''do opracowania skutecznych metod ochrony sadów oraz ustalenia odpowiednich odmian do produkcji. Wyniki tych badań przyczyniły się do zwiększenia plonów, nie tylko w rejonie warecko-grójeckim, ale w całej Polsce''” (Danuta Pyza). 

W 1950 ożenił się z Krystyną Paśniewską (1927–1998), z którą miał troje dzieci: Ewę (ur. 1951) za Filipczakiem, Jacka (ur. 1954), Agnieszkę (ur. 1957) za Maciągowskim. 

Zmarł 22 sierpnia 1990, pochowany został na cmentarzu w [[Warka|Warce]]. 

== Przypisy ==

== Bibliografia ==

* Zofia Romanowska, ''Gajewski Eligiusz Andrzej'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt ósmy'', Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1999, s. 22–26 - na podstawie źródeł:
* Dokumenty w posiadaniu rodziny; 
* ''W Nowej Wsi wszystko wychodzi'', „Gromada. Rolnik Polski” 1973, nr 73, s. 3;
* S.O., ''Dzień otwartych drzwi w Instytutach'', „Gromada. Rolnik Polski” 1977, nr 78: 30 VI, s. 7;
* (rla), ''Warka nie tylko piwem słynie'', „Słowo Ludu” 1983, nr 231, s. 5;
* Danuta Pyza, ''35 lat pracy mgr E. Gajewskiego'', „Sad Nowoczesny” 1986, nr 6, s. 24-26;
* (bd), ''35 lat pracy Eligiusza Gajewskiego, dyrektora Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego w Nowej Wsi'', „Życie Radomskie” 1986, nr 63; 
* ''Przywrócić do życia grójeckie sady. Z ... dyrektorem Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego Instytutu Sadownictwa w Nowej Wsi''. Rozm. Bronisław Duda, „Życie Radomskie” 1987, nr 136, s. 1, 2.

[[Kategoria:Rolnicy]]
{{DEFAULTSORT:Gajewski, Eligiusz}}
[[Kategoria:Naukowcy]]