Tekst źródłowy strony Andrzej Żółcik

'''Andrzej Żółcik''' (ur. 27 listopada 1869 w [[Belsk Duży|Belsku]] k. [[Grójec|Grójca]], zm. 28 października 1928 tamże) – rolnik, [[Zaraniarze|zaraniarz]], tymczasowy komisarz Rządu Ludowego Republiki Polskiej po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w roku 1918, wychowanek polityczny [[Tomasz Nocznicki|Tomasza Nocznickiego]], lokalny działacz ruchu społeczno-politycznego, spółdzielczego.

== Biografia ==
Urodził się 27 listopada 1869 w [[Belsk Duży|Belsku]] k. [[Grójec|Grójca]], jako syn Jana (ur. 1838 w [[Błędów|Błędowie]]) i Katarzyny ze Stolarków (1841–1928). Ukończył szkołę ludową, ożenił się z Józefą z Lenarczyków (1879–1909) z [[Belsk Duży|Belska Dużego]] i tu zajął się uprawą roli, którą zawsze łączył z pracą społeczną. W 1905 r., razem z innymi (np. Tomaszem Bożykiem), wsparł inicjatywę [[Tomasz Nocznicki|Tomasza Nocznickiego]] powołania „przeciwzłodziejskiej samoobrony”. Podczas pełnienia straży wziął współudział w zabójstwie złodzieja, za co został na krótko osadzony w więzieniu. Uczestniczył w nieformalnym ruchu społeczno-politycznym skupionym wokół tygodnika „Zaranie” (1907–1915), gwałtownie zwalczanym przez kler katolicki ([[Zaraniarze]]). Czytelniczką tego pisma była też jego żona, Józefa, która w wieku 30 lat w 1909 r. zmarła przy połogu, pozostawiając dwoje dzieci. Za „czytelnicze przestępstwo” ks. Marcin Gruchalski (1866–1933), w latach 1901–1909 proboszcz parafii Belsk, nie odprawił katolickiego pogrzebu, nie dostąpiła „zaszczytu przebywania w świątyni”. Podczas I wojny światowej Andrzej Żółcik był członkiem [[Polska Organizacja Wojskowa|Polskiej Organizacji Wojskowej]] (1914–1918), Kółka Rolniczo-Ogrodniczego (od 17 grudnia 1916), Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL) „Wyzwolenie” (od lutego 1915), podczas okupacji niemieckiej – milicjantem (sic!) do 7 lutego 1917. 11 listopada 1918 z bronią w ręku uczestniczył w rozbrajaniu Niemców w Belsku.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości (1918), gdy między [[Stanisław Czekanowski|Stanisławem Czekanowskim]] a [[Henryk Hołownia|Henrykiem Hołownią]] toczyła się rywalizacja o stanowisko komisarza rządowego, z inicjatywy [[Tomasz Nocznicki|Tomasza Nocznickiego]], ministra bez teki w Tymczasowym Rządzie Ludowym Jędrzeja Moraczewskiego, minister spraw wewnętrznych - Stanisław Thugutt (1873–1941), mianował go tymczasowym komisarzem Rządu (pierwszym starostą) na [[powiat grójecki]]. Funkcję tę pełnił krótko, do 19 lutego 1919, zastępcą jego był wybrany przez niego Sokolnik, były sekretarz gminy Błędów. Mieszczanie z [[Grójec|Grójca]] drwili z niego i wypominali mu, że jest prostym chłopem od pługa. Ziemianin z [[Kośmin|Kośmina]], [[Stanisław Czekanowski]], znał Żółcika od 1896 r. i wg niego był on dobrym gospodarzem, mądrym, energicznym człowiekiem. Na przełomie 1918 i 1919 r. Żółcik dzięki taktownemu wystąpieniu przyczynił się do złamania strajku służby folwarcznej, zorganizowanego przez sekretarza [[Związek Zawodowy Robotników Rolnych RP. Oddział w Grójcu|Związku Zawodowego Robotników Rolnych]], Stefana Giedyka. Andrzej Żółcik był przeciwny partyjnym kłótniom i nienawiści. Mimo niechęci do ziemian żywił zaufanie i życzliwość do Stanisława Czekanowskiego, który odwiedzał go w Belsku, Żółcik zaś nigdy nie był w [[Kośmin|Kośminie]] i nie uczestniczył w zebraniach Grójeckiego Towarzystwa Rolniczego, mimo iż był zapraszany. Sporo jednak zrobił, aby Czekanowski został posłem do Sejmu.

W latach 1919–1927 społecznie pracował w Radzie Gminy Belsk, Zarządzie Ochotniczej Straży Pożarnej (od 1915), w czasie wojny z bolszewikami (1920) - w Gminnym Komitecie Opieki Wojskowej, Gminnym Obywatelskim Komitecie Obrony Państwa (lipiec 1920–22 września 1921), Komitecie Budowy Organów w kościele w Belsku (20 września 1921–10 września 1922), w Radzie Nadzorczej Spółdzielni Mleczarskiej „Zjednoczenie” w Belsku (od 1925), w Sejmiku Powiatowym (1927), w Komisji Obwodowej nr 10 przeprowadzającej wybory do Sejmu w roku 1922 i 1927. W latach 1922–1923 był jednym z trzech mężów zaufania, którzy utrzymywali kontakt z przebywającym w Warszawie posłem [[Tomasz Nocznicki|Tomaszem Nocznickim]], gdy ten ze względu na wiek, miał trudności w utrzymywaniu kontaktu z członkami PSL w powiecie i przekazywaniu im najświeższych wiadomości z prac sejmowych.

W 1928 sanacyjny Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR), chcąc wykorzystać jego autorytet wśród chłopów i zachęcić ich do głosowania na tę organizację, wbrew jego woli, wpisał go (na dalekim miejscu) na listę kandydatów na posłów do Sejmu. W wyniku protestu nazwisko jego wykreślono atramentem. Zanim do tego doszło, Andrzej Żółcik stracił autorytet wśród chłopów, co spowodowało całkowite jego wycofanie się z prac społeczno-politycznych i rychłą śmierć. Była to ogromna strata dla ruchu ludowego w powiecie grójeckim.

Przez całe dorosłe życie od księży żądał prawdziwego „apostolstwa”, a nie znajdując go buntował się przeciw Kościołowi. Pod koniec życia, szukając prawdy, walczył sam ze sobą, przez pewien czas przebywał u kapucynów w [[Nowe Miasto nad Pilicą|Nowym Mieście]], aż w końcu pogodził się z ks. Feliksem Dąbrowskim, w latach 1909–1933 proboszczem w [[Belsk Duży|Belsku]]. Tuż przed śmiercią wystąpił z Rady Nadzorczej Spółdzielni Mleczarskiej „Zjednoczenie”. 

Po śmierci pierwszej żony, Józefy, z którą miał dwoje dzieci: Florentynę (1900–1977), z męża Krześniak i Ludwika, ożenił się z Leonardą Pruś (secundo voto Chmielewiec); miał z nią troje dzieci: Adolfa (1910–1993), Witalisę Zofię (Milewska) i Marię (Patek). Andrzej Żółcik zmarł w okolicznościach nie do końca wyjaśnionych 28 października 1928 r. w [[Belsk Duży|Belsku]] i tu został pochowany na miejscowym cmentarzu.

== Bibliografia ==

* Wanda Szeląg, ''Żółcik Andrzej'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt jedenasty'', Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 132–134 - na podstawie źródeł:

* Archiwum Państwowe m. st. Warszawy – Oddział Góra Kalwaria: „Księga urodzin, małżeństw i zgonów parafii rzymskokatolickiej Belsk” 1869, poz. 65;
* Ossolineum: Stanisław Czekanowski, „Roczniki mojego długiego żywota. Cz. III: Na polu rolniczo-społecznym, rozdział „W niepodległej Polsce” (rękopis sygn. II/13257, maszynopis z lat pięćdziesiątych XX w. z aktualnym komentarzem, tamże, sygn. II/13258; kopia u wnuczki Barbary Czekanowskiej-Bukowieckiej, s. 19, 33, 39, 40, 42, 44);
* Tomasz Nocznicki, ''Śp. Józefa Żółcikowa'', „Zaranie” 1909, nr 11, s. 208;
* Tegoż, ''Pożółkły arkusz zapisanego papieru'' (uchwała o utworzeniu „przeciwzłodziejskiej samoobrony” i o tzw. „pobytowcach”),
* „Niepodległość” t. 3: 1930/1931, z. 2 (6), s. 347-351;
* Bolesław Pietrzak, ''Czerwony kwiat koniczyny. Wspomnienia'', Warszawa 1971, s. 31, 70, 81, 116, 134;
* ''Belsk w starej fotografii''. Opracowanie Anna Kocewiak, Belsk Duży 1999, s. 5 (fotografia rodziny Andrzeja Żółcika);
* Remigiusz Matyjas, ''Radości i smutki gminy Belsk (do 1945)'', Belsk Duży 1999 (w rzeczywistości Belsk 2000), s. 41-43, 48, 68, 118, 123, 144, 145, 164, 175, 185, 215, 245-246.

[[Kategoria:Rolnicy]]
[[Kategoria:Politycy]]
{{DEFAULTSORT:Żółcik, Andrzej}}
[[Kategoria:Działacze społeczni]]