Tekst źródłowy strony Adam Jarzębski

'''Adam Jarzębski''', '''Jarzembski, Jarzemski''' (ur. przed 1590 w [[Warka|Warce]], zm. ok. 1649 w [[Warszawa|Warszawie]]) – muzyk, architekt, poeta.

Urodził się przed 1590 r. w [[Warka|Warce]], w rodzinie mieszczańskiej. Był synem Stanisława i Katarzyny. Po ukończeniu szkół początkowych studiował muzykę, prawdopodobnie za granicą. Istnieją przypuszczenia, że przebywał w Pradze. Od 1612 był w Berlinie skrzypkiem w kapeli elektora brandenburskiego, Jana Zygmunta, który w 1615 r. przyznał mu roczne stypendium na pobyt we Włoszech. Z tym zespołem występował w wielu miastach niemieckich. Po powrocie do kraju, w 1620 objął stanowisko skrzypka w kapeli Zygmunta III Wazy, a później Władysława IV. W 1621 otrzymał od króla akt serwitoratu oraz dzierżawy młynów, w 1622 zaś dożywotnio wójtostwo wsi [[Piaseczno (gmina Warka)|Piaseczno]] k. Warki i dochody z wareckich młynów, w 1635 tytuł budowniczego i muzyka królewskiego. Był m.in. intendentem budowlanym pałacu w Ujazdowie, zajmował się też konstruowaniem instrumentów smyczkowych. Zmarł w [[Warszawa|Warszawie]] w końcu 1648 lub na początku 1649 roku.

O znaczeniu Jarzębskiego w dziejach kultury polskiej decydują głównie jego utwory muzyczne. Był najwybitniejszym przedstawicielem barokowej muzyki instrumentalnej; napisał m.in.: 27 koncertów i kancon. Jego kompozycje zapoczątkowały dzieje polskiej muzyki instrumentalnej. W 1643 r. opublikował złożony ośmiozgłoskowcem z gramatycznymi rymami aa bb 3844-wersowy poemat ''Gościniec abo Krótkie opisanie Warszawy z okolicznościami jej (tzn. okolicami), dla kompaniej dworskiej... wydany''. Jest to pierwszy obszerny, wierszowany przewodnik po Warszawie, typ dawnego itinariusza, w którym informacja przeplata się z literacką anegdotą i niekiedy satyrą. Narrator oprowadzając po mieście wieśniaka opisał od strony architektonicznej ulice, kościoły, trzy pałace królewskie, około 90 pałaców i dworków biskupów, książąt, starostów, patrycjuszy. Przy opisie zamku królewskiego znajdują się wzmianki o sposobie gry aktorskiej, technice teatralnej i scenografii oper i dramatów wystawianych na dworze Władysława IV. W 1820 w tomie 3 ''Zbioru pamiętników historycznych o dawnej Polszcze'' Juliana Ursyna Niemcewicza, opublikowana została jego prozaiczna przeróbka poematu pt. ''Opisanie Warszawy, jaka była w roku 1643''. Realia zawarte w ''Gościńcu'' twórczo spożytkował Henryk Sienkiewicz w trylogii („Ogniem i mieczem”, „Potop” oraz „Pan Wołodyjowski”).

== Przypisy ==

== Bibliografia ==

* [[Zdzisław Szeląg]], ''Adam Jarzębski'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt pierwszy'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1993, s. 40-42 – na podstawie źródeł:
* Bibliografia literatury polskiej „Nowy Korbut”, oprac. zespoły Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, t. 2, s. 290-292;
* H. Feicht, S. Herbst, ''Jarzębski (Jarzembski, Jarzemski) Adam'', Polski Słownik Biograficzny, t. 11, s. 24-25;
* B. Chlebowski, ''Warszawa za Władysława IV'', w: ''Pisma'', t. 4, cz. 2, Warszawa 1912, s. 78-108;
* Z. M. Szweykowski, ''„Missa sub concerto” Adama Jarzębskiego'', „Muzyka” 1968, nr 4, s. 28-29;
* W. Tomkiewicz, ''Wartości historyczne „Gościńca” A. Jarzębskiego'', „Kronika Warszawy” 1972, nr 1, s. 37-53;
* W. Tomkiewicz, ''Wstęp (do:) A. Jarzębski, Gościniec abo Krótkie opisanie Warszawy'', Warszawa 1974;
* G. Stawecka, ''„Gościniec” Adama Jarzębskiego jako poemat opisowy'', „Roczniki Historyczne” 1979, z. 1, s. 63-87.
{{DEFAULTSORT:Jarzębski, Adam}}
[[Kategoria:Artyści]]