Władysław Matlakowski

Władysław Matlakowski (ur. 19 listopada 1851 w Warce, zm. 26 czerwca 1895 w Zbijewie) – lekarz, pedagog, tłumacz, badacz literatury i folkloru.

Życiorys

Urodził się 19 listopada 1851 w Warce jako syn rolnika Jana Michała i Jadwigi z Plecińskich. W 1864 roku wstąpił do polskiego gimnazjum przy Placu Trzech Krzyży i ukończył je ze złotym medalem w 1870. Studiował na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego, dyplom otrzymał w 1875. W listopadzie tego roku wyjechał do Paryża, aby jako osobisty lekarz hr. Benedykta Tyszkiewicza, odbyć na jego jachcie „Żemajtej” podróż dookoła świata. Oczekując na przybycie Tyszkiewicza zwiedzał szpitale, słuchał wykładów, poznawał sztukę i architekturę stolicy Francji, nawiązywał kontakty z powstańcami styczniowymi 1863. Zaplanowana podróż nie została do końca zrealizowana z powodu awarii jachtu, zdołano tylko opłynąć Riwierę Francuską i Hiszpanię.

Po powrocie do Warszawy został asystentem prof. Aleksandra Kasińskiego (1876–1882), w 1882 ordynatorem oddziału kobiecego, następnie chirurgicznego Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie (1882–1891). W czasie asystentury, z polecenia tegoż profesora, od lata 1880 roku pracował w Buchajówce na Ukrainie jako lekarz Feliksa Szostakowskiego, marszałka szlachty powiatu taraszczańskiego.

Po zawarciu związku małżeńskiego (1885) z Julią Zaborowską, córką Grzymały Zaborowskiego, właściciela majątku Zbijewo na Kujawach, wyjechał do Londynu, aby pogłębić wiedzę medyczną i doskonalić się w chirurgii. Przez trzy miesiące pracował pod kierunkiem sławnego wówczas chirurga Listera. Po powrocie do Warszawy zdobytą wiedzę wcielał w życie w Szpitalu Dzieciątka Jezus. W pracy wyróżniał się pracowitością, sumiennością i życzliwością w stosunku do pacjentów.

Po zachorowaniu na gruźlicę dla poratowania zdrowia, w 1886 wyjechał do Szmeks (Smokowiec) i wówczas po raz pierwszy zobaczył Tatry od strony węgierskiej. Za radą doktora Tytusa Działyńskiego w 1886 wraz z żoną i synem wybrał się do Zakopanego. Wtedy dokładnie poznał Tatry i Podhale. W lipcu 1891 opuścił Warszawę i zamieszkał w majątku teścia, następnie w Zakopanem. Nie mogąc pracować jako lekarz – zajął się studiowaniem Hamleta Williama Szekspira oraz przygotowaniem pracy o sztuce ludowej Podhala. Resztę swojego życia poświęcił studiom etnograficznym i literackim. Zmarł 26 czerwca 1895 w Zbijewie, pochowany został w rodzinnym grobowcu w Chodczy.

Matlakowski, oprócz prac z zakresu medycyny (73), pozostawił po sobie cenne studia z dziedziny etnografii. Do ważniejszych jego publikacji z tego zakresu należą: pierwsza książka o sztuce podhalańskiej Budownictwo ludowe na Podhalu (1892), Zdobienie i sprzęt ludu polskiego na Podhalu. Zarysy życia ludowego (1901). W „Sprawozdaniach Komisji Językowej Akademii Umiejętności” opublikował cenne prace: Zbiór wyrazów ludowych dawnej ziemi czerskiej (t. 4, 1891) oraz Słownik wyrazów ludowych zebranych w Czerskiem i na Kujawach (t. 5, 1892). Artykuły z zakresu etnografii drukował m.in. w czasopismach: „Bulletin de l'Académie des Sciences” (1892), „Wisła” (1888–1895), „Wszechświat” (1897). W roku 1894 opublikował własne tłumaczenie Hamleta Williama Szekspira, które poprzedził obszernym wstępem z objaśnieniami (417 stron).

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Matlakowski Władysław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt pierwszy, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1993, s. 54–56 – na podstawie źródeł:
• Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 1966, t. 7, s. 128;
• K. Matlakowski, Władysław Matlakowski (19 XI 1850(?)–26 VI 1895), [w:] Dzieje Warki (1321–1971). Studia i materiały, praca zbiorowa, Warszawa 1975, s. 165-171;
• A. Kornatek, J. Żmudziński, Warka i okolice, Warszawa 1979, s. 17-18;
• K. Matlakowski, Władysław Matlakowski (1851–1895), [w:] Znani i nieznani Ziemi Radomskiej, Radom 1988, t. 2, s. 153-154.