Syjonistyczna Partia Pracy „Hitachdut” w Grójcu

Syjonistyczna Partia Pracy „Hitachdut” („Związek”) w Grójcu (hebr. Mifleget ha-Awodach ha-Cyjonit „Hitachdut”) – lewicowa, niemarksistowska partia syjonistyczna utworzona na zjeździe w Pradze (1920 r.) w wyniku zjednoczenia części Ha–Poel ha Cair i Ceirej Cijon. Nazwę „Hitachdut” przyjęła w 1922 na zjeździe w Berlinie. Programowała zbudowanie drogą ewolucji (nie rewolucji), socjalistycznego państwa żydowskiego w Palestynie, na podstawie kultury hebrajskiej. W diasporze dążyła do zachowania autonomii narodowo-kulturalnej Żydów, by w ten sposób osiągnąć odrodzenie życia narodowego. W Palestynie postulowała konieczność stworzenia wspólnoty pracy Żydów oraz kierowania do niej ludzi z diaspory. Działalność jej przerwał wybuch II wojny światowej. Ci, niektórzy Żydzi, którzy przeżyli holokaust, w roku 1944 wznowili działalność w Polsce. W grudniu 1949 została rozwiązana.

Kiedy partia powstała w Grójcu, gdzie znajdowała się jej siedziba, jaka była jej liczebność, wpływy polityczne, skład społeczny, nie udało się ustalić. Wiemy tylko, że istniała w 1928 r.; 28 sierpnia tegoż roku lokalny Zarząd złożył do Magistratu miasta Grójca podanie o „wydanie (...) 500 złotych subsydiowanych dla (...) biblioteki”. Z odręcznej adnotacji na piśmie wynika, że asygnowano 50% przyznanej sumy i wypłacono ją 1 września 1928. Ustalenie adresu biblioteki, zasobu księgozbioru, zasad korzystania z niego, ustalenie publiczności czytelniczej wymaga dalszych poszukiwań.

W skład zarządu partii w 1928 r. wchodzili: lekarz weterynarii Albert D. Klemm, zamieszkały przy ulicy Starostwo 8 i Motel Skorek.

Partia prawdopodobnie istniała do 8 września 1939, tzn. do dnia wkroczenia do Grójca wojsk niemieckich.

Bibliografia

• Zofia Romanowska, Syjonistyczna Partia Pracy „Hitachdut”, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 86 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy. Oddział w Grodzisku Mazowieckim, „Akta miasta Grójca”, sygn. 6, k. 183;
• Jerzy Tomaszewski, „Hitachdut”, [w:] Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1999, s. 126-127;
• N. A. [Natalia Aleksiun], J. Ż. [Jolanta Żyndul], Hitachdut [w:] Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon. Red. Jerzy Tomaszewski, Andrzej Żbikowski, Warszawa 2001, s. 184-185.