1806
edycji
Wilczogóra: Różnice pomiędzy wersjami
brak opisu edycji
Nie podano opisu zmian |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 8: | Linia 8: | ||
Posesorzy folwarku zmieniali się dość często. Według regulacji poboru w 1576 folwark miał 4,5 łana (ok. 200 mórg). Pierwsza znana wzmianka źródłowa o wsi pochodzi z 1605 roku – w aktach metrykalnych parafii w Grójcu wymieniony jest szlachcic Wojciech Belski z Wilczogóry. W XVIII w. majątek Wilczogóra i Byczyna był własnością kościelną. | Posesorzy folwarku zmieniali się dość często. Według regulacji poboru w 1576 folwark miał 4,5 łana (ok. 200 mórg). Pierwsza znana wzmianka źródłowa o wsi pochodzi z 1605 roku – w aktach metrykalnych parafii w Grójcu wymieniony jest szlachcic Wojciech Belski z Wilczogóry. W XVIII w. majątek Wilczogóra i Byczyna był własnością kościelną. | ||
W początkach XIX w. folwark był własnością wychowanki księżnej Izabeli z Flemingów Czartoryskiej, Justyny Jastrzębiec Święcickiej, która w 1790 wyszła za mąż za wdowca, Michała Ambrożego Józefa Korwin Kochanowskiego (1757–1832), podwojewodziego radomskiego, posła na Sejm Wielki, królewskiego szambelana, potomka Kacpra, brata Jana Kochanowskiego, wybitnego poety, autora m.in. ''Trenów'', ''Odprawy posłów greckich''. Po śmierci córki, Katarzyny (w 1807), Justyna Kochanowska dobra wilczogórskie zapisała Juliannie (Julii), zapewne w związku z jej zamążpójściem za Leona Dembowskiego | W początkach XIX w. folwark był własnością wychowanki księżnej Izabeli z Flemingów Czartoryskiej, Justyny Jastrzębiec Święcickiej, która w 1790 wyszła za mąż za wdowca, Michała Ambrożego Józefa Korwin Kochanowskiego (1757–1832), podwojewodziego radomskiego, posła na Sejm Wielki, królewskiego szambelana, potomka Kacpra, brata Jana Kochanowskiego, wybitnego poety, autora m.in. ''Trenów'', ''Odprawy posłów greckich''. Po śmierci córki, Katarzyny (w 1807), Justyna Kochanowska dobra wilczogórskie zapisała Juliannie (Julii), zapewne w związku z jej zamążpójściem za Leona Dembowskiego herbu Jelita (1789–1878), prawnika i znanego później współpracownika księcia Adama Czartoryskiego i pamiętnikopisarza (''Moje wspomnienia'', Petersburg 1898), Julianna Dembowska w kwietniu 1819 r. dobra wilczogórskie (ok. 740 mórg) odsprzedała ojcu, M. A. Korwin Kochanowskiemu, od 1817 r. senatorowi-kasztelanowi, który stał się ich wyłącznym właścicielem. Po jego śmierci (17 lutego 1832 w Warszawie) i po pochówku w [[kolumbarium na cmentarzu w Belsku]], majątek wilczogórski odziedziczyły jego wnuki: [[Edward Dembowski]] (1822–1846), syn senatora-kasztelana Leona i Julianny, znany filozof, krytyk literacki i działacz społeczny oraz Laura Kajetanowa Suffczyńska (do 1847), córka Franciszki i gen. Henryka Kamieńskiego oraz jej brat, Henryk Mikołaj Kamieński (1813–1866), uczestnik powstania 1830 r., znany filozof, pisarz polityczny publikujący pod pseudonimem Filaret Prawdowski (np. ''O prawdach żywotnych narodu polskiego ...'' 1844; ''Katechizm demokratyczny ...'' 1843). | ||
W pierwszym trzydziestoleciu XIX w. właściciele i współwłaściciele majątku Wilczogóra nie mieszkali w nim na stałe, traktowali go jako źródło dochodu. | W pierwszym trzydziestoleciu XIX w. właściciele i współwłaściciele majątku Wilczogóra nie mieszkali w nim na stałe, traktowali go jako źródło dochodu. | ||
W 1838 majętność nabył na publicznej licytacji, [[Władysław Miniewski]] ( | W 1838 majętność nabył na publicznej licytacji, [[Władysław Miniewski (1795–1865)|Władysław Miniewski]] (1795–1865), były referendarz stanu w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu, poeta, dramatopisarz, krytyk literacki, tłumacz, który zapewne wybudował [[Dwór w Wilczogórze|późnoklasycystyczny dwór]]. Przez 16 lat (od 1848) był sędzią powiatu czerskiego a od 1854 – członkiem Rady Opiekuńczej [[Szpital w Grójcu|Szpitala św. Piotra w Grójcu]]. W Wilczogórze napisał co najmniej 11 wierszy, z których w jednym (''Dzień dziewiąty po urodzeniu Józia'') przedstawił piękno wsi (zob. ''Strofy o Grójeckiem'', Grójec 1998, s. 34). W niej też urodził się syn Władysława, [[Józef Miniewski]] (1841–1926), uczestnik powstania 1863 r., pamiętnikarz i publicysta. Prawdopodobnie około roku 1840 Władysław Miniewski wybudował zachowaną do dziś piętrową część dworu. | ||
● ''Więcej w osobnym artykule: [[Dwór w Wilczogórze]].'' | |||
W latach 1862–1879 dobrami Wilczogóra gospodarował Ireneusz Radyszkiewicz, a następnie wdowa po nim, Karolina z Miniewskich (1879–1866), która w 1885 r. sprzedała je Władysławowi Wołowskiemu. W 1870 majątek posiadał gorzelnię produkującą za 23 100 rubli srebrnych, w 1885 miał wiatrak, 7 budynków murowanych, 10 drewnianych, 742 morgi ziemi, w tym: 634 morgi gruntów ornych i ogrodowych, 63 morgi łąk, 20 mórg lasów. We wsi mieszkało 32 włościan, którzy łącznie posiadali 172 morgi ziemi. Tuż przed rokiem 1893 miejscowość liczyła już 237 osób. | W latach 1862–1879 dobrami Wilczogóra gospodarował Ireneusz Radyszkiewicz, a następnie wdowa po nim, Karolina z Miniewskich (1879–1866), która w 1885 r. sprzedała je Władysławowi Wołowskiemu. W 1870 majątek posiadał gorzelnię produkującą za 23 100 rubli srebrnych, w 1885 miał wiatrak, 7 budynków murowanych, 10 drewnianych, 742 morgi ziemi, w tym: 634 morgi gruntów ornych i ogrodowych, 63 morgi łąk, 20 mórg lasów. We wsi mieszkało 32 włościan, którzy łącznie posiadali 172 morgi ziemi. Tuż przed rokiem 1893 miejscowość liczyła już 237 osób. | ||
| Linia 24: | Linia 26: | ||
Począwszy od lat międzywojennych w Wilczogórze intensywnie rozwijało się [[Sadownictwo na ziemi grójeckiej|sadownictwo]], ogrodnictwo, prężnie działały: PSL „Wyzwolenie”, potem Stronnictwo Ludowe, Koło Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”, Koło Gospodyń Wiejskich, Kółko Rolnicze, które zorganizował i przewodził mu [[Stanisław Maliszewski]] (1884–1943), wzorowy rolnik, wytrawny mówca, radykalny działacz ludowy, uczestnik i laureat Powszechnej Krajowej Wystawy w Poznaniu (1929). W międzywojniu oprócz wybudowania mleczarni, a w niej izby szkolnej, wybrukowano (utwardzono) drogę. Osiągnięcia gminy Belsk, w tym i Wilczogóry sprawiły, że w 1928 r. odwiedził ją prezydent RP Ignacy Mościcki (1867–1946). | Począwszy od lat międzywojennych w Wilczogórze intensywnie rozwijało się [[Sadownictwo na ziemi grójeckiej|sadownictwo]], ogrodnictwo, prężnie działały: PSL „Wyzwolenie”, potem Stronnictwo Ludowe, Koło Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”, Koło Gospodyń Wiejskich, Kółko Rolnicze, które zorganizował i przewodził mu [[Stanisław Maliszewski]] (1884–1943), wzorowy rolnik, wytrawny mówca, radykalny działacz ludowy, uczestnik i laureat Powszechnej Krajowej Wystawy w Poznaniu (1929). W międzywojniu oprócz wybudowania mleczarni, a w niej izby szkolnej, wybrukowano (utwardzono) drogę. Osiągnięcia gminy Belsk, w tym i Wilczogóry sprawiły, że w 1928 r. odwiedził ją prezydent RP Ignacy Mościcki (1867–1946). | ||
W latach okupacji 1939–1945 we wsi tajnie działali członkowie [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], [[Bataliony Chłopskie|Batalionów Chłopskich]], [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]], [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]]. 14 lipca 1942 r. w zabudowaniach gospodarczych [[Stanisław Maliszewski|Stanisława Maliszewskiego]] („Dziadek”), członka PPR i GL odbyło się zebranie przedstawicieli komórek partyjnych, na którym wybrano Komitet Dzielnicowy (Powiatowy) PPR. Grupa | W latach okupacji 1939–1945 we wsi tajnie działali członkowie [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], [[Bataliony Chłopskie|Batalionów Chłopskich]], [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]], [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]]. 14 lipca 1942 r. w zabudowaniach gospodarczych [[Stanisław Maliszewski|Stanisława Maliszewskiego]] („Dziadek”), członka PPR i GL odbyło się zebranie przedstawicieli komórek partyjnych, na którym wybrano Komitet Dzielnicowy (Powiatowy) PPR. Grupa Gwardii Ludowej z tej wsi m.in. wespół z takimiż z [[Dębie|Dębia]] i [[Uleniec|Uleńca]] ochraniała naradę aktywu GL z Dzielnicy we wsi Uleniec. Aktywnym członkiem Gwardii Ludowej był Szczepan Głowacki „Skowronek” (1891–1966), zajmował się m.in. kolportażem konspiracyjnej prasy PPR. W jego zabudowaniach odbywały się zebrania partyjne. | ||
2 czerwca 1943 [[Sekcja Specjalna Armii Krajowej]], z nie do końca wyjaśnionych powodów, przystąpiła do „likwidacji” komunistów. W tym samym dniu podstępnie wyprowadzono z domu Stanisława Maliszewskiego i zastrzelono. | 2 czerwca 1943 [[Sekcja Specjalna Armii Krajowej]], z nie do końca wyjaśnionych powodów, przystąpiła do „likwidacji” komunistów. W tym samym dniu podstępnie wyprowadzono z domu [[Stanisław Maliszewski|Stanisława Maliszewskiego]] i zastrzelono. | ||
W latach 1945–1989 wieś zelektryfikowano, zbudowano tzw. „bazę” Kółka Rolniczego (wiaty, magazyn, budynek administracyjny), przetwórnię owoców, położono asfalt na drogach dojazdowych do miejscowości. Rolnicy wznieśli duże, murowane, funkcjonalne zabudowania gospodarcze oraz mieszkalne z centralnym ogrzewaniem. 4 grudnia 1961 we wsi zorganizowano oddział Ochotniczej Straży Pożarnej, a 5 września 1965 oddano do użytku remizę im. Dwudziestolecia PRL, która obok garażu na sprzęt pożarniczy posiada salę świetlicowo-widowiskową. Plac pod budowę uzyskano i samą remizę wzniesiono ze środków społecznych. Wyposażenie OSP zakupiono z dotacji Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu, Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Belsku, Powiatowej Komendy Straży Pożarnych. Ojcem chrzestnym remizy był [[Stefan Szewczyk]] (1911–1989), znany w powiecie działacz ruchu ludowego, inicjator powołania OSP i budowy jej remizy. | W latach 1945–1989 wieś zelektryfikowano, zbudowano tzw. „bazę” Kółka Rolniczego (wiaty, magazyn, budynek administracyjny), przetwórnię owoców, położono asfalt na drogach dojazdowych do miejscowości. Rolnicy wznieśli duże, murowane, funkcjonalne zabudowania gospodarcze oraz mieszkalne z centralnym ogrzewaniem. 4 grudnia 1961 we wsi zorganizowano oddział Ochotniczej Straży Pożarnej, a 5 września 1965 oddano do użytku remizę im. Dwudziestolecia PRL, która obok garażu na sprzęt pożarniczy posiada salę świetlicowo-widowiskową. Plac pod budowę uzyskano i samą remizę wzniesiono ze środków społecznych. Wyposażenie OSP zakupiono z dotacji Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu, Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Belsku, Powiatowej Komendy Straży Pożarnych. Ojcem chrzestnym remizy był [[Stefan Szewczyk]] (1911–1989), znany w powiecie działacz ruchu ludowego, inicjator powołania OSP i budowy jej remizy. | ||
| Linia 33: | Linia 35: | ||
Zmiana ustroju polityczno-gospodarczego spowodowała m.in. upadek przetwórni, ograniczenie działalności Kółka Rolniczego. W 1999 we wsi znajdował się sklep spożywczy, pijalnia piwa, skład węgla, betoniarnia, Kółko Rolnicze, punkt skupu Spółdzielni Ogrodniczej „Sad”. | Zmiana ustroju polityczno-gospodarczego spowodowała m.in. upadek przetwórni, ograniczenie działalności Kółka Rolniczego. W 1999 we wsi znajdował się sklep spożywczy, pijalnia piwa, skład węgla, betoniarnia, Kółko Rolnicze, punkt skupu Spółdzielni Ogrodniczej „Sad”. | ||
=== Ciekawostki === | === Ciekawostki === | ||
| Linia 57: | Linia 45: | ||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
* Wanda Szeląg, ''Wilczogóra'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. | * [[Wanda Szeląg]], ''Wilczogóra'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. 124-127 – na podstawie źródeł: | ||
* Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy - Oddział Góra Kalwaria: Akta szkolne gminy Belsk, sygn. 279, k. 42; | * Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy - Oddział Góra Kalwaria: Akta szkolne gminy Belsk, sygn. 279, k. 42; | ||
* [[Stefan Szewczyk]], Wspomnienia w posiadaniu [[Zdzisław Szeląg|Zdzisława Szeląga]]; | * [[Stefan Szewczyk]], Wspomnienia w posiadaniu [[Zdzisław Szeląg|Zdzisława Szeląga]]; | ||
| Linia 67: | Linia 55: | ||
* Tadeusz S. Jaroszewski, Waldemar Baraniewski, ''Po pałacach i dworach Mazowsza'', Warszawa 1997, poz. 173; | * Tadeusz S. Jaroszewski, Waldemar Baraniewski, ''Po pałacach i dworach Mazowsza'', Warszawa 1997, poz. 173; | ||
* Danuta Kopertowska, ''Nazwy miejscowe województwa radomskiego'', Kielce 1994, s. 113, 132. | * Danuta Kopertowska, ''Nazwy miejscowe województwa radomskiego'', Kielce 1994, s. 113, 132. | ||
[[Kategoria:Miejscowości]] | [[Kategoria:Miejscowości]] | ||