Żydzi w Warce: Różnice pomiędzy wersjami

'''Żydzi w [[Warka|Warce]]''' – według dotychczasowych ustaleń historyków początek żydowskiego osadnictwa w tym mieście sięga drugiej połowy XVIII wieku. Początkowo nie mieli oni bóżnicy ani cmentarza. W końcu tego stulecia wyznawcy religii mojżeszowej po roku 1780 na wzgórzu położonym w kierunku południowo-wschodnim od centrum, przy dzisiejszej ulicy Bielańskiej, założyli cmentarz, w mieście zaś dom modlitwy (bet hamidrasz). W czasie, gdy południowa część Mazowsza znalazła się w zaborze pruskim (1795–1807) nastąpił wzmożony napływ ludności żydowskiej do miasta. W roku 1808, a więc w czasach Księstwa Warszawskiego, mieszkało w nim 759 osób, w tym 324 Żydów (42,7%), którzy już posiadali mykwę, czyli rytualną łaźnię żydowską (dziś w tym miejscu stoi Bank Śląski), zaś w latach 1811–1817 wznieśli drewnianą bóżnicę, którą usytuowano pomiędzy dzisiejszym przystankiem PKS a pawilonem przy ul. Długiej; w miejscu tym stoi dziś blok mieszkalny. W latach 1861–1864 do bóżnicy dobudowano drewniany budynek przeznaczony dla [[Chedery|chederu]] (hebr. elementarnej szkoły) i na mieszkanie dla rabina. W ostatecznym kształcie z 1939 r. oszalowany budynek bóżnicy składał się z sali głównej z Aron ha kodesz (z hebr. święta skrzynia, szafa przechowująca ''Torę''), zbudowanej niemal na planie kwadratu (11,00 x 11,40 m) poprzedzonej wtórnie podzieloną sienią na izby dla kahału (do 1822, odtąd - dozór bóżnicy, od 1871 - zarząd gminy, gmina), bractw - Talmud Tora (szkoła religijna na poziomie wyższym niż cheder), Chewra Kadisz (święte bractwo pogrzebowe), nad nimi, na piętrze znajdował się babiniec przeznaczony dla kobiet. Całość (z kopułą) pokryta była wspólnym, dwukondygnacyjnym, czterospadowym dachem<ref>(zob. bibl. M. i K. Piechotkowie)</ref>.