1806
edycji
Getto w Grójcu: Różnice pomiędzy wersjami
brak opisu edycji
(Utworzono nową stronę "'''Getto w Grójcu''' – wydzielona przez hitlerowców dzielnica w Grójcu, w której przymusowo zamykano obywateli pochodzenia żydowskiego. Był to wstępny, przejściowy, pośredni etap do całkowitej ich zagłady. Dzielnice takie tworzono w Niemczech hitlerowskich i od jesieni 1939 w krajach okupowanych. Były one odgradzane od reszty miasta (często murem) i otoczone kordonem policyjnym. Pierwsze getto na okupowanych ziemiach polskich powstało ju…") |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 2: | Linia 2: | ||
== Historia == | == Historia == | ||
[[Grójec]] opanowany został przez niemieckiego okupanta 8 września 1939. Wkraczające wrogie oddziały dopuszczały się gwałtów, niszczyły, rabowały mienie ludności cywilnej, szczególnie żydowskiej. 23 czerwca 1939 r. mieszkało jej wówczas w mieście ok. 5190 osób. Liczba ta stale zmieniała się, jedni ginęli zabici przez Niemców, inni potajemnie opuszczali je, osiedlając się np. w [[Białobrzegi|Białobrzegach]] (1942), jeszcze inni przybywali z Aleksandrowa Kujawskiego, Aleksandrowa Łódzkiego, Sierpca, Krakowa i Włocławka. | [[Grójec]] opanowany został przez niemieckiego okupanta 8 września 1939. Wkraczające wrogie oddziały dopuszczały się gwałtów, niszczyły, rabowały mienie ludności cywilnej, szczególnie żydowskiej. 23 czerwca 1939 r. mieszkało jej wówczas w mieście ok. 5190 osób. Liczba ta stale zmieniała się, jedni ginęli zabici przez Niemców, inni [[Pomoc Żydom|ukrywali się w mieście]] lub potajemnie opuszczali je, osiedlając się np. w [[Białobrzegi|Białobrzegach]] (1942), jeszcze inni przybywali z Aleksandrowa Kujawskiego, Aleksandrowa Łódzkiego, Sierpca, Krakowa i Włocławka. | ||
Proces eksterminacji pośredniej Żydów rozpoczęto od: | Proces eksterminacji pośredniej Żydów rozpoczęto od: | ||
| Linia 13: | Linia 13: | ||
* ustanowienia Rad Żydowskich (Judenrat) 28 listopada 1939. | * ustanowienia Rad Żydowskich (Judenrat) 28 listopada 1939. | ||
Żydów zobowiązano do oddawania honorów spotkanemu Niemcowi przez zdjęcie nakrycia głowy, niski ukłon i zejście z chodnika na jezdnię. Zabroniono im chodzenia do kina, prowadzenia korespondencji, uczenia dzieci. Prawie każdego dnia na placu targowym (na rynku miejskim) musiała się zgłosić pewna liczba mężczyzn, zdolnych do pracy fizycznej. Porządkowali oni miasto, wykonywali roboty wodno-kanalizacyjne, melioracyjne, naprawiali i odśnieżali drogi, ok. 400 osób zatrudnionych było w | Żydów zobowiązano do oddawania honorów spotkanemu Niemcowi przez zdjęcie nakrycia głowy, niski ukłon i zejście z chodnika na jezdnię. Zabroniono im chodzenia do kina, prowadzenia korespondencji, uczenia dzieci. Prawie każdego dnia na placu targowym (na rynku miejskim) musiała się zgłosić pewna liczba mężczyzn, zdolnych do pracy fizycznej. Porządkowali oni miasto, wykonywali roboty wodno-kanalizacyjne, melioracyjne, naprawiali i odśnieżali drogi, ok. 400 osób zatrudnionych było w obozie pracy w [[Częstoniew|Częstoniewie]], przy urządzaniu lotniska Luftwaffe w [[Słomczyn|Słomczynie]] (patrz: [[Żydowska Szkoła Rolnicza w Częstoniewie]]). Pracowali bezpłatnie, po 10 i więcej godzin. Pilnowała ich Hilfspolizei, tzn. policja pomocnicza złożona z volksdeutschów oraz policja polska. W trakcie wykonywania pracy znęcano się nad nimi. W początkowym okresie otrzymywali kartki żywnościowe. Racja żywnościowa wynosiła: 12 dkg chleba na dobę, ponadto otrzymywali 250 g proszku mydlanego i 80 g mydła toaletowego na miesiąc. Taką samą rację środków piorących przydzielano Polakom. Dla porównania, do 12 czerwca 1940 Niemcy i volksdeutsche otrzymywali 360 g proszku mydlanego i 160 g mydła toaletowego. | ||
Wg ustaleń Tatiany Brustin-Berenstein w sierpniu 1940, w mieście żyło 5850 Żydów. W listopadzie 1940 władze niemieckie podjęły decyzję utworzenia w Grójcu getta. Jego granice wyznaczono dokładnie: (...) „''począwszy od strony odwrotnej (zachodniej) przy włączeniu domu narożnego na Kościelnej do nr 8 włącznie, wyłączając dom pod nr 5 na ulicy Kościelnej – przedłużenie Stokowej od Kościelnej, włączając dom na Nowostokowej pod nr 2 – Za tym domem przebiega granica aż do kanału i obejmuje potem domy na Stokowej od nr 8 do 16 włącznie bez kawałków gruntu 16/A itd. Przebiega poprzecznie przez Stokową i obejmuje domy nr 4, 2 na Stodolnej i nr 7 na Stokowej. Idzie dalej do rogu Mszczonowskiej wyłączając posiadłość na rogu Mszczonowskiej nr 23 i ciągnie się potem w linii prostej do Mogielnickiej (do nr 20 włącznie), idzie dalej do ulicy łączącej Mogielnicką z Mszczonowską, zamyka całą Mogielnicką z wyjątkiem domu nr 7b (Caritas) ciągnie się do nr 4 ulicy Starostwo i przecina Lewiczyńską i obejmuje cały blok między Pocztową a Rynkiem z wyjątkiem domów na ulicy Radomskiej nr 2 i 4, na ulicy Krótkiej (Bożnicza 2, na ulicy Warszawskiej nr 1, 2 i 3 i w Rynku nr 3, 5, 7 i 9. Dom przy Rynku nr 11 podzielony będzie aż do sklepu, który należy oddzielić (wydzielić) do dzielnicy żydowskiej''”. | Wg ustaleń Tatiany Brustin-Berenstein w sierpniu 1940, w mieście żyło 5850 Żydów. W listopadzie 1940 władze niemieckie podjęły decyzję utworzenia w Grójcu getta. Jego granice wyznaczono dokładnie: (...) „''począwszy od strony odwrotnej (zachodniej) przy włączeniu domu narożnego na Kościelnej do nr 8 włącznie, wyłączając dom pod nr 5 na ulicy Kościelnej – przedłużenie Stokowej od Kościelnej, włączając dom na Nowostokowej pod nr 2 – Za tym domem przebiega granica aż do kanału i obejmuje potem domy na Stokowej od nr 8 do 16 włącznie bez kawałków gruntu 16/A itd. Przebiega poprzecznie przez Stokową i obejmuje domy nr 4, 2 na Stodolnej i nr 7 na Stokowej. Idzie dalej do rogu Mszczonowskiej wyłączając posiadłość na rogu Mszczonowskiej nr 23 i ciągnie się potem w linii prostej do Mogielnickiej (do nr 20 włącznie), idzie dalej do ulicy łączącej Mogielnicką z Mszczonowską, zamyka całą Mogielnicką z wyjątkiem domu nr 7b (Caritas) ciągnie się do nr 4 ulicy Starostwo i przecina Lewiczyńską i obejmuje cały blok między Pocztową a Rynkiem z wyjątkiem domów na ulicy Radomskiej nr 2 i 4, na ulicy Krótkiej (Bożnicza 2, na ulicy Warszawskiej nr 1, 2 i 3 i w Rynku nr 3, 5, 7 i 9. Dom przy Rynku nr 11 podzielony będzie aż do sklepu, który należy oddzielić (wydzielić) do dzielnicy żydowskiej''”. | ||
| Linia 237: | Linia 237: | ||
|'''45''' | |'''45''' | ||
|} | |} | ||
W projektowanej dzielnicy żydowskiej przy ul. Lewiczyńskiej | W projektowanej dzielnicy żydowskiej przy ul. Lewiczyńskiej znajdowała się spalona w 1939 modrzewiowa synagoga i Dom Kahalny, drewniany dom rabina (wyburzony w czerwcu 2014)<ref>https://www.grojec24.net/news-w-centrum-wyburzono-kolejny-stary-budynek,953.html</ref>, przy ul. Bóżniczej na rogu Lewiczyńskiej. Większość domów stanowiły rudery, w których izby o wymiarze 3x3 m, bez urządzeń sanitarnych, zamieszkiwały po dwie liczne rodziny. W tej części miasta, mieszkało 80% ubogiej ludności żydowskiej. Dalsze zagęszczanie izb groziło epidemią. Na ul. Kościelnej pozostawiono rzemieślników pracujących na rzecz wojska niemieckiego; sklepy, hurtownie, przedsiębiorstwa, warsztaty rzemieślnicze, m.in. w dzielnicy wschodniej, przejęli [[volksdeutsche]] (Drzewo Goldman Aron, Młyny Grynberg Hersz i ska, Węgiel Grynberg Natan, Handel Win i Wódek D. Hammer, ...). | ||
Przesiedlenie Żydów grójeckich do getta odbyło się 25 listopada 1940. Nie było ono ogrodzone murem, bądź strzeżone przez stałe posterunki. Nie wolno było go jednak opuszczać pod karą śmierci. Porządku, przestrzegania przepisów pilnowały patrole policji polskiej oraz nieuzbrojonej [[Żydowska Służba Porządkowa|Żydowskiej Służby Porządkowej]], pomocniczej formacji policyjnej, wyposażonej w gumowe pejcze. Brak zarobków, opału, odzieży, głód, zmuszały rodziny do nielegalnego wyprzedawania ostatniego dobytku, kosztowności w zamian np. za żywność, lekarstwa, środki sanitarno-higieniczne. Tuż przed likwidacją getta w Grójcu ok. 600 Żydów uciekło do getta w [[Białobrzegi|Białobrzegach]] w dystrykcie radomskim, a stąd ok. 100 osób wywieziono do obozu pracy w Skarżysku-Kamiennej. | Przesiedlenie Żydów grójeckich do getta odbyło się 25 listopada 1940. Nie było ono ogrodzone murem, bądź strzeżone przez stałe posterunki. Nie wolno było go jednak opuszczać pod karą śmierci. Porządku, przestrzegania przepisów pilnowały patrole policji polskiej oraz nieuzbrojonej [[Żydowska Służba Porządkowa|Żydowskiej Służby Porządkowej]], pomocniczej formacji policyjnej, wyposażonej w gumowe pejcze. Brak zarobków, opału, odzieży, głód, zmuszały rodziny do nielegalnego wyprzedawania ostatniego dobytku, kosztowności w zamian np. za żywność, lekarstwa, środki sanitarno-higieniczne. Tuż przed likwidacją getta w Grójcu ok. 600 Żydów uciekło do getta w [[Białobrzegi|Białobrzegach]] w dystrykcie radomskim, a stąd ok. 100 osób wywieziono do obozu pracy w Skarżysku-Kamiennej. | ||
| Linia 244: | Linia 244: | ||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
<references /> | |||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
== Linki zewnętrzne == | == Linki zewnętrzne == | ||