Tomasz Nocznicki: Różnice pomiędzy wersjami

Przybrany ojciec, jedyny piśmienny wieśniak w okolicy, nauczył go czytać (z ośmiostronicowego elementarza zakupionego na targu w Grójcu), a następnie posłał do szkoły elementarnej w [[Lipie|Lipiu]], mieszczącej się w poklasztornym budynku karmelitów. Chodził tam przez dwie zimy (1870-1872). Na tym w zasadzie skończyła się jego szkolna nauka. Wszystko, co potem osiągnął, zdobył drogą żmudnego, lecz nieustannego samouctwa. Duży wpływ na ukształtowanie się osobowości Nocznickiego miał również jego nauczyciel ze szkoły, Kazimierz Dzierzbicki, patriota i demokrata, oraz ksiądz [[Roch Wójcicki]] (proboszcz parafii Belsk Duży w latach 1858-1883), który umożliwił chłopcu korzystanie z parafialnej biblioteki.

7 lutego 1882 r. ożenił się z Franciszką Gwiazdą ze wsi [[Karolew]] pod [[Grójec|Grójcem]] (zm. 1934). Rok później został wcielony na 5 lat do armii carskiej. Służył w 35. brygadzie artylerii pieszej w Rostowie (gubernia jarosławska). Ze służby uwolniono go w stopniu starszego podoficera w 1886. Zwolniony z wojska wrócił w rodzinne strony. Nie znalazłszy pracy w Grójcu wstąpił do wojska stacjonującego w tym mieście jako nadterminowy instruktor 4 baterii 6 brygady (1886-1891), a od 1891 r. był zatrudniony jako kierownik i bufetowy miejscowego klubu towarzyskiego, założonego przez polsko-rosyjską inteligencję urzędniczą. W styczniu 1894 r. przeniósł się do [[Karolew|Karolewa]], gdzie założył sklep. Po dość tajemniczym pożarze domu i sklepu w 1895 r. przeprowadził się do [[Belsk Duży|Belska Dużego]], gdzie ponownie uruchomił sklep. Prowadził go do 1908 r.

17 grudnia 1905 na zjeździe działaczy wiejskich zorganizowanym przez endecję (w Warszawie) wygłosił przemówienie pełne solidaryzmu narodowego. W tym samym roku zaproponował zgromadzeniu gminy Belsk podjęcie uchwały, postulującej wprowadzenie języka polskiego do szkół, sądów i urzędów oraz domagającej się zorganizowania samoobrony wsi przed nocnymi napadami kryminalistów (tzw. „pobytowców”, „pobytnioków”), tzn. ludzi, którzy karnie skazywani byli na czasowy, przymusowy pobyt w okolicach Grójca. Jako inicjator tej uchwały został w 1906 roku aresztowany i przez 7 tygodni (od stycznia do marca) był więziony w Grójcu. Jednak ani aresztowanie, ani ciężka choroba nie zniechęciły go.  

W 1907 kupił w Lipiu domek i dwie morgi ziemi, a w lutym 1908 - 10 mórg z parcelowanego majątku Lipie we wsi Sakówka. 1 lipca tego roku przeniósł się do Lipia i zajął uprawą ziemi a także wzmożoną działalnością społeczną i polityczną. W 1908 r. został prezesem [[Koło Rolnicze im. Stanisława Staszica w Belsku Dużym|Koła Rolniczego im. Stanisława Staszica w Belsku Dużym]], a w następnym roku stanął na czele Zarządu Głównego tego stowarzyszenia (prezesem Towarzystwa Kółek Rolniczych im. Stanisława Staszica był do 1914 r.). Popierał zakładanie szkół rolniczych, inicjował wycieczki krajoznawcze. Był też współorganizatorem i wiceprezesem nowo powstałego Towarzystwa Wstrzemięźliwości „Trzeźwość” w Warszawie (od 1911), które zwalczało alkoholizm na wsi. [[Karol Klimek]], współorganizator i w latach 1912-1918 przewodniczący tajnej Organizacji Nauczycieli Niepodległościowych (ONN) świadczy, że z J. Wybrańcem, nauczycielem szkoły elementarnej w Lipiu, działaczem ONN, Nocznicki kolportował ulotki tej organizacji na terenie powiatu grójeckiego.  

Poglądy jego ewoluowały od tych, które ukształtował sobie pod wpływem Narodowej Demokracji ku głoszonym przez Związek Młodej Polski Ludowej, [[ruch siewbiarski]], [[ruch zaraniarski]]. W 1913 Nocznicki nielegalnie wyjechał do Galicji (był w Krakowie i we Lwowie); utrzymywał bliskie kontakty z tamtejszymi działaczami ludowymi i niepodległościowymi.

W czasie I wojny światowej Nocznicki rozwinął aktywną działalność polityczną. W czasie działań wojennych w Lipiu spłonął dom i budynki gospodarcze Nocznickiego (19 lipca 1915). W latach 1915-1917 był członkiem Centralnego Komitetu Narodowego i organizatorem takiego Komitetu w gminie Lipie: od 14 stycznia do 30 czerwca 1917 r. pracował w Komisji Sejmowo-Konstytucyjnej przy Radzie Departamentu Spraw Wewnętrznych będącej agendą Tymczasowej Rady Stanu. Uczestniczył też w pracach [[Polska Organizacja Narodowa|Polskiej Organizacji Narodowej]]. W 1915 r. wspólnie ze Stanisławem Osieckim, Klemensem Pawlikowskim i pisarką Marią Dąbrowską współorganizował Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”. Został jego pierwszym prezesem (1915-1918) oraz wydawcą i redaktorem bardzo popularnego na wsi organu prasowego partii pt. „Wyzwolenie”. W pierwszym numerze (23 grudnia 1916) opublikował odezwę żądającą Polski niepodległej, ludowej, z własnym sejmem, rządem i wojskiem. W 1915 zaniedbując osobiste interesy jeździł po kraju, nawiązywał ponownie kontakty z zaraniarzami zerwane po ich aresztowaniu. W końcu grudnia 1915 powrócił do Lipia, zajął się odbudową spalonego domu i zabudowań gospodarczych. W latach 1918-1923 oraz 1929-1931 pełnił funkcję wiceprezesa PSL „Wyzwolenie”, a w latach 1923-1929 był członkiem Zarządu Głównego.