Goszczyn: Różnice pomiędzy wersjami

W mieście zaczyna przybywać domów i mieszkańców: w 1777 roku w Goszczynie znajdowało się 66 domów i 396 mieszkańców, w 1797 r. jest ich już 97 i 498 osób, w tym 60 Żydów. Rozwijało się rzemiosło, piwowarstwo, powstała cegielnia i dwa wiatraki. Jednakże większość mieszczan zajmowała się przede wszystkim rolnictwem.

W roku 1808 w Goszczynie było już 616 osób. Pierwsze dziesięciolecia XIX wieku upłynęły na przebudowie gospodarki i układu przestrzennego miasteczka. Wyprostowano drogę biegnącą do Grójca przez [[Lewiczyn]], wybrukowano główną ulicę, przy której skupiała się zabudowa. W 1816 r. wybudowano murowaną, elementarną szkołę parafialną, zburzono stary kościółek filarny pw. św. Krzyża oraz ratusz stojący w centrum rynku, a w jego miejsce postawiono austerię (murowany dom zajezdny) (obecnie gdzieś pod pomnikiem bohaterów Goszczyna) w związku z budową w odległości 5 km nowego traktu z Warszawy do Radomia. Pierwotnie trakt miał przebiegać przez [[Lewiczyn]], Goszczyn i Wyśmierzyce za rzeką Pilicą, lecz prawdopodobnie nie zgodzili się na to mieszkańcy pamiętając o licznych przemarszach prze te trasę wojsk, zostawiających po sobie spustoszenie. Już w tym czasie nie spotykamy również żadnych targów i jarmarków. Lustratorzy stwierdzają, że Goszczyn otoczony silniejszymi ośrodkami „nie ma szans rozwoju”. Przed powstaniem styczniowym Goszczyn liczył 763 mieszkańców, w tym 655 katolików i 108 Żydów, mieszkających w 92 domach.   

W przedwojennym Goszczynie istniała liczna społeczność żydowska, skupiona w lokalnym kahale. W miasteczku znajdował się cmentarz oraz duża synagoga. Była to budowla konstrukcji tzw. „muru pruskiego”, drewniano-murowana z wysokim dachem, drugą dominantą architektoniczną po kościele katolickim w panoramie Goszczyna; bezstylowa, jednak z widocznym odwołaniem do wielkich synagog kresowych tj. w Grodnie.

Okupacyjne władze niemieckie wezwały wszystkich pracowników instytucji w Goszczynie do podjęcia pracy. Na miejsce zwolnionego na własną prośbę wójta Stanisława Opaska ze wsi [[Rykały]], powołany został nowy wójt Stanisław Wrzosek, rolnik ze wsi [[Romanów]]. Pracownicy biura gminnego pozostali ci sami, co przed okupacją. Służbę objęła przedwojenna policja granatowa. Osiedleni przed pierwszą wojną światową Niemcy we wsi [[Broniszew]] podpisali Volkslistę i zostali folksdojczami. Ubrani w pomarańczowe mundury i posiadając broń, mieli za zadanie czuwać nad przestrzeganiem prowadzonego porządku niemieckiego. Ogólny nadzór nad bezpieczeństwem gminy Goszczyn, miał żandarm hitlerowski Krauze z posterunku żandarmerii w Mogielnicy.

W roku 1952, władze bezpieczeństwa wykryły na terenie gminy Goszczyn nielegalną organizację polityczną, której zadaniem była walka przeciw obecnemu ustrojowi socjalistycznemu Polski Ludowej, pod dowództwem [[Henryk Bąk|Henryka Bąka]], mieszkańca wsi [[Lisew]]. Henryk Skowroński ze wsi [[Bądków]] zdołał przed aresztowaniem uciec i ukrywał się do czasu amnestii wydanej przez Państwo. W czasie prowadzonego śledztwa został uniewinniony Antoni Komorowski z Goszczyna. Rozprawa sądowa odbyła się w sądzie wojewódzkim w Warszawie przy ulicy Leszno. [[Stefan Pietrusiński]], z zawodu nauczyciel, został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonany został w roku 1959. [[Henryk Bąk]] wyrokiem sądu został skazany na 10 lat więzienia, pozostali od 2-5 lat. Skazani nie odbyli w pełni swej kary. W niedługim czasie na mocy amnestii zostali wypuszczeni z więzienia na wolność.

W 1945 roku, dla uczczenia pamięci powieszonych na szubienicy w dniu 9 września 1942 roku członków Gwardii Ludowej, na rynku w Goszczynie wzniesiony został pomnik projektu Franciszka Strynkiewicza, profesora Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Postument tego pomnika wykonany był z cementu i cegły, ze wzniesionymi czterema prostokątnymi słupami z drzewa, a na szczycie umieszczony został biały piastowski orzeł. Wykonany on był z gipsu w tymczasowej pracowni artystycznej w Grójcu, która mieściła się w ratuszu na pierwszym piętrze. Orzeł ten został przewieziony do Goszczyna pojazdem konnym przez wójta gminy Kazimierza Górskiego, rolnika Romana Kochańca i funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej Henryka Ogonowskiego.

W 1956 roku, mieszkańcy Goszczyna podjęli starania o doprowadzenie do swojej miejscowości gazu ziemnego od wsi Broniszew, w celu ogrzewania domów mieszkalnych oraz opalania kuchni, tworząc Społeczny Komitet Budowy Gazociągu. Ostatecznie linia gazowa została zbudowana i włączona do eksploatacji w dniu 22 grudnia 1960 roku.

Ksiądz kanonik Jan Mecheda podjął również starania o uruchomienie autobusu Państwowej Komunikacji Samochodowej Goszczyn - [[Grójec]]. Autobus zaczął kursować w 1948 roku, początkowo z Grójca przez [[Białobrzegi]] do Goszczyna. Była to komunikacja dla Goszczyna bardzo niewygodna, ponieważ autobus po przyjeździe z Białobrzegów, był już tak zapełniony pasażerami, że nie było miejsc dla ludzi z przystanku w Goszczynie. Pasażerowie do autobusu wciskali się siłą, często jechali na dachu autobusu.

Poważna część społeczeństwa, była jednak tak przywiązana do swego zawodu rolnika i przezwyciężyła wszystkie trudności gospodarcze. Rolnicy doszli do stanu zamożności, szczególnie poprzez prowadzenie upraw specjalnych, jak sady owocowe, plantacje porzeczek i truskawek. Ponadto rolnictwo zostało zmechanizowane. Konie przy uprawie roli, zastąpiły traktory współpracujące z nowoczesnym sprzętem rolniczym. Spółdzielnie Kółek Rolniczych zakupiły kombajny. Czasy w których używano pojazdów konnych, przeszły do historii. Większa część rolników zaczęło posiadać własne samochody ciężarowe, osobowe i motocykle. Nie posiadający jeszcze pojazdów mechanicznych podróżują autobusami Państwowej Komunikacji Samochodowej (PKS), które kilka razy dziennie dojeżdżają do Goszczyna z Warszawy, Grójca i Radomia.