Grójec: Różnice pomiędzy wersjami

Grójec (tekst źródłowy)

Wersja z 23:27, 6 wrz 2023

Dodane 1412 bajtów , 6 wrz 2023

brak opisu edycji

WizualnieWikikod

Admin

Biurokraci, Administratorzy interfejsu, Administratorzy

1806

edycji

@@ Linia 13: / Linia 13: @@
 === Średniowiecze ===
+W XI i XII w. istniał w dzisiejszym Grójcu gród kasztelański, który znajdował się na miejscu dzisiejszego kościoła farnego. Jego poprzednikiem był prawdopodobnie gród znajdujący się w Woli Worowskiej. Osłabienie znaczenia Grójca było konsekwencją wydzielenia przez księcia Konrada I kasztelanii w Czersku z kasztelanii grójeckiej, która obejmowała początkowo całe południowo-wschodnie Mazowsze.
 Miasto wzmiankowane po raz pierwszy w 1234 r. jako ''Groze'', wywodzi swą nazwę od staropolskiego wyrazu ''grodziec'' oznaczającego ‘zamek, gród, miasteczko’. Od połowy XI wieku był kasztelanią. W XII wieku mieściła się tu siedziba archidiakonatu mazowieckiego (w diecezji poznańskiej), przeniesiona w drugiej połowie XIII w. do Czerska.
@@ Linia 24: / Linia 26: @@
 W 1564 r. Grójec, będący starostwem niegrodowym, miał ok. 200 domów i 1000 mieszkańców.
-Na przełomie XVI i XVII w. słynął z produkcji piwa (popularnego w [[Warszawa|Warszawie]]) i strun do lutni oraz z kilku murowanych budynków, zwłaszcza [[Kościół św. Mikołaja Biskupa w Grójcu|z murowanego kościoła pw. św. Mikołaja Biskupa]].
+Na przełomie XVI i XVII w. słynął z produkcji piwa (popularnego w [[Warszawa|Warszawie]]) i strun do lutni oraz z kilku murowanych budynków, zwłaszcza z murowanego [[Kościół św. Mikołaja Biskupa w Grójcu|kościoła pw. św. Mikołaja Biskupa.]]
 Miasto było zniszczone w 1656 r. podczas potopu szwedzkiego. W Grójcu zostało wówczas tylko 16 domów, a z 40 ogrodów uprawiano zaledwie 15. "''Ratusz, łaźnia, postrzygalnia i waga – to wszystko przez nieprzyjaciela zniszczało.''" Brakowało młyna, zniknęli piwowarzy. ''"Jeden tylko mieszczanin ma kocieł swój, w którym czasem piwo warzy."''
@@ Linia 35: / Linia 37: @@
 ● ''Więcej w osobnym artykule: [[Grójec pod zaborami]].''
-Wskaźniki demograficzne zdecydowanie poprawiły się na początku XIX w.: Grójec liczył 1037 mieszkańców w 1808 r. i 1685 w 1827 r. Było to spowodowane przyrostem liczby [[Żydzi w Grójcu|ludności żydowskiej]] i stacjonowaniem oddziałów wojskowych. Przeprowadzenie bitych traktów przyczyniło się do ożywienia handlu zbożem.
+W wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej, w 1795 r. Grójec znalazł się w zaborze pruskim jako ośrodek powiatu czerskiego w prowincji Prusy Południowe. U progu nowych rządów w mieście stało 78 domów (1797). W 1807 r. wszedł w skład Księstwa Warszawskiego (departament warszawski), a osiem lat później — Królestwa Polskiego (województwo mazowieckie, a potem gubernia warszawska).
+Wskaźniki demograficzne miasta na początku XIX wieku zdecydowanie się poprawiły: Grójec liczył 1037 mieszkańców w 1808 r. i 1685 w 1827 r. Było to spowodowane przyrostem liczby [[Żydzi w Grójcu|ludności żydowskiej]] i stacjonowaniem oddziałów wojskowych. Przeprowadzenie bitych traktów przyczyniło się do ożywienia handlu zbożem.
 W 1829 r. gród Skargi nie wyglądał zbyt imponująco. Owszem, w centrum był rynek z ratuszem, ale tylko ok. 20 ulic – ciasnych (Wąska), krótkich (Przechód) i niebrukowanych (Piaskowa, Iłowa). Przeważały nazwy kierunkowe: Warecka, Kielecka, Radomska, Krakowska, Warszawska, Wilczogórska. Do lokalnej historii odnosiły się jedynie nazwy dzielnic: Starostwo i Skargowo vel Skargowszczyzna. Do tradycji kościelnych nawiązywały: Kościelna, Farna i Poświętne; na cmentarz katolicki prowadziła Żałobna. O obecności artylerzystów świadczyła Wojskowa, zaś o rustykalnym charakterze miasta – Stodolna. Ówczesna Warecka w zasadzie pokrywała się z obecną Krótką i dochodziła do dzisiejszej ul. Piłsudskiego (wtedy: Gościniec Warecki). Dookoła rozpościerały się ogrody, place i kliny (miejskie, plebańskie, starościńskie, stodolne, wojskowe).
@@ Linia 41: / Linia 45: @@
 W 1862 r. Grójec miał 2825 mieszkańców, w tym 768 katolików i aż 2048 starozakonnych. Domów drewnianych było 110, murowanych jedynie 16. Symbolem miasta był [[Ratusz w Grójcu|ratusz]], zbudowany według miejscowej tradycji w latach zaboru pruskiego, zaś zdaniem historyków sztuki na początku lat 20. XIX w. według projektu Hilarego Szpilowskiego. Grójec posiadał wówczas: areszt detencyjny, [[Jatki w Grójcu|jatki rzeźnicze]] i piekarskie, szopę na narzędzia ogniowe, rzeźnię, piętrowy spichrz (prywatny), dwa młyny, wiatraki, cegielnię, szpital, aptekę, dwie szkółki elementarne (męską i żeńską), sąd okręgowy, stację pocztową, koszary wojskowe.
-W 1867 r. Grójec został siedzibą [[Powiat grójecki|powiatu]]. Z tego właśnie roku pochodzi rycina zamieszczona w „Tygodniku Ilustrowanym”. W 2012 r. na ścianie kamienicy gminnej, przy skrzyżowaniu ul. Piłsudskiego i Armii Krajowej, skopiował ją Sebastian Krawczak, artysta ze Stowarzyszenia Plastyków Ziemi Grójeckiej. Widzimy żydowsko-polskie miasteczko – miejsce jarmarków zbożowych i targów.
+W 1867 r. Grójec został siedzibą [[Powiat grójecki|powiatu]], utworzonego przez władze carskie. Z tego właśnie roku pochodzi rycina zamieszczona w „Tygodniku Ilustrowanym”. W 2012 r. na ścianie kamienicy gminnej, przy skrzyżowaniu ul. Piłsudskiego i Armii Krajowej, skopiował ją Sebastian Krawczak, artysta ze Stowarzyszenia Plastyków Ziemi Grójeckiej. Widzimy żydowsko-polskie miasteczko – miejsce jarmarków zbożowych i targów.
 W 1872 r. powołano Towarzystwo Zaliczkowo-Wkładowe. Ok 1880 r. zbudowano [[Areszt Śledczy w Grójcu|więzienie]] – reprezentacyjny, higieniczny gmach przy wjeździe do miasta – oraz przytułek pełniący również funkcję resursy obywatelskiej.
@@ Linia 59: / Linia 63: @@
 ● ''Więcej w osobnym artykule: [[Grójec w okresie dwudziestolecia międzywojennego]].''
-U progu niepodległości Grójec liczył 9780 mieszkańców, w tym 5555 Żydów, chlubiących się drewnianą synagogą przy Bożniczej oraz siedzibą kahału przy ul. Lewiczyńskiej. W 1919 r. ukazała się pierwsza monografia Grójca autorstwa Wacława Skarbimira Laskowskiego. Miasto nadal rozwijało się głównie w kierunku stacji – wzdłuż Wareckiej. W międzywojniu najpierw zbudowano tam gmach Starostwa Powiatowego, następnie zaś Publiczną Szkołę Powszechną nr 1 im. Pierwszego Prezydenta Rzeczypospolitej Gabriela Narutowicza. Na początku lat 30. wytyczono dzielnicę dla średniozamożnej ludności: ul. Środkowa, Graniczna i Dolna oraz ulicę bez nazwy, czyli Polną. W dniu 3 listopada 1928 r., tuż przed 10. rocznicą odzyskania niepodległości, Rada Miejska jednomyślnie uchwaliła przemiano- wanie Wareckiej na Marszałka Piłsudskiego, jednocześnie Komendantowi nadano tytuł Honorowego Obywatela Grójca. W 1937 r. nowo otwartej ulicy (dawniej Droga Wiatraczna bądź Dróżka Wiatraczna) nadano nazwę Polskiej Organizacji Wojskowej.
+U progu niepodległości Grójec liczył 9780 mieszkańców, w tym 5555 Żydów, chlubiących się drewnianą synagogą przy Bożniczej oraz siedzibą kahału przy ul. Lewiczyńskiej.
+Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, Grójec pełnił rolę miasta powiatowego w województwie warszawskim.
+W 1919 r. ukazała się pierwsza monografia Grójca autorstwa Wacława Skarbimira Laskowskiego.
+Miasto nadal rozwijało się głównie w kierunku stacji – wzdłuż Wareckiej. W międzywojniu najpierw zbudowano tam gmach Starostwa Powiatowego, następnie zaś Publiczną Szkołę Powszechną nr 1 im. Pierwszego Prezydenta Rzeczypospolitej Gabriela Narutowicza. Na początku lat 30. wytyczono dzielnicę dla średniozamożnej ludności: ul. Środkowa, Graniczna i Dolna oraz ulicę bez nazwy, czyli Polną.
+W dniu 3 listopada 1928 r., tuż przed 10. rocznicą odzyskania niepodległości, Rada Miejska jednomyślnie uchwaliła przemianowanie Wareckiej na Marszałka Piłsudskiego, jednocześnie Komendantowi nadano tytuł Honorowego Obywatela Grójca. W 1937 r. nowo otwartej ulicy (dawniej Droga Wiatraczna bądź Dróżka Wiatraczna) nadano nazwę Polskiej Organizacji Wojskowej.
 === II wojna światowa ===
 ● ''Więcej w osobnym artykule: [[Grójec w czasie II wojny światowej]].''
-W 1939 r. Grójec miał ok. 10 500 mieszkańców i ok. 30 ulic. Podczas II wojny światowej hitlerowcy wymordowali prawie wszystkich miejscowych Żydów. W roli gospodarzy miasta wyasfaltowali ulice Skargi i Piłsudskiego (Pilsudsky Strasse), zbudowali basen koło budynku starostwa i fontanny na rynku.
+W 1939 r. Grójec miał ok. 10 500 mieszkańców i ok. 30 ulic.
+W październiku 1939 r. został włączony przez Niemców do dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa. Grójeckie było terenem działania licznych oddziałów partyzantów walczących z okupantem.
+Podczas II wojny światowej hitlerowcy wymordowali prawie wszystkich miejscowych Żydów. W roli gospodarzy miasta wyasfaltowali ulice Skargi i Piłsudskiego (Pilsudsky Strasse), zbudowali basen koło budynku starostwa i fontanny na rynku.
 === Po 1945 roku ===
@@ Linia 70: / Linia 86: @@
 Do większych inwestycji z lat Polski Ludowej należą: budowa stadionu, nowego szpitala i gmachu szkoły podstawowej, tzw. dwójki. Większość rozrastającego się miasta skanalizowano i zwodociągowano. W połowie lat 70. pod budownictwo jednorodzinne przekazano teren położony w obrębie Al. Niepodległości i ul. Lewiczyńskiej. Wybierając patronów nowych ulic, sięgnięto m.in. do etosu II wojny światowej: Gwardzistów, Armii Ludowej, Batalionów Chłopskich. Władze jako patrona ulicy nie zaakceptowały Armii Krajowej, choć podobno przemycono nazwę w zawoalowanej formie: Walecznych. Patronem nowej ulicy domów jednorodzinnych ustanowiono żołnierza Gwardii Ludowej rodem z niedalekiego Uleńca, Władysława Pietrusiaka (1909–1944), który przez rok uczęszczał do grójeckiego gimnazjum.
+W 1975 r. miasto weszło w obręb województwa radomskiego.
 W 1990 r. ulicę Związku Walki Młodych przemianowano na Józefa Piłsudskiego, a 22 Lipca na Jana Pawła II. 24 kwietnia „[[Gazeta Grójecka]]” informowała: ''Nie ma już ulicy Związku Walki Młodych – jest Józefa Piłsudskiego. W kolejce do zmiany czekają: Armii Ludowej, Gwardzistów, Świerczewskiego, 22 Lipca, Dwudziestolecia, Trzydziestolecia, Czterdziestolecia, … i starczy!.'' Uwadze redakcji umknęła uchwała o przemianowaniu 22 Lipca na Jana Pawła II. Jeszcze w 1990 r. 15 Stycznia przemianowano na Armii Krajowej, zaś Świerczewskiego na POW. Potem Dwudziestolecia przemianowano na Laskową, Pietrusiaka na Bankową. Wśród nowych ulic przybyły: Józefa Wybickiego i Strażacka.
+Po kolejnej reformie samorządowo-administracyjnej w 1999 r. Grójec jest siedzibą władz powiatu grójeckiego, należącego do województwa mazowieckiego.