1806
edycji
Szare Szeregi: Różnice pomiędzy wersjami
brak opisu edycji
Nie podano opisu zmian |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 10: | Linia 10: | ||
Komendantem hufca („Roju”) grójeckiego był [[Ludwik Michalski]], zastępcą i opiekunem drużyny w [[Grójec|Grójcu]] – nauczyciel byłego miejscowego Gimnazjum i Liceum – [[Kazimierz Lewkowski]] („Matkowski”, „Mat”). W październiku 1942 Chorągiew Mazowiecką podzielono na dwa samodzielne okręgi: Mazowsze Lewobrzeżne i Mazowsze Prawobrzeżne. Hufiec grójecki podporządkowany został okręgowi pierwszemu. Podział Chorągwi trwał do maja 1943, kiedy to okręgi ponownie zjednoczono i powołano jednego komendanta Chorągwi. | Komendantem hufca („Roju”) grójeckiego był [[Ludwik Michalski]], zastępcą i opiekunem drużyny w [[Grójec|Grójcu]] – nauczyciel byłego miejscowego Gimnazjum i Liceum – [[Kazimierz Lewkowski]] („Matkowski”, „Mat”). W październiku 1942 Chorągiew Mazowiecką podzielono na dwa samodzielne okręgi: Mazowsze Lewobrzeżne i Mazowsze Prawobrzeżne. Hufiec grójecki podporządkowany został okręgowi pierwszemu. Podział Chorągwi trwał do maja 1943, kiedy to okręgi ponownie zjednoczono i powołano jednego komendanta Chorągwi. | ||
W Grójeckiem drużyny („rodziny”) Szarych Szeregów istniały we wszystkich dziewięciu miejscowościach będących siedzibami ośrodków („Filii”) ZWZ/AK. Tak np. funkcje drużynowych w [[Grójec|Grójcu]] pełnili – [[Jerzy Fedorowicz]] („Jur”, „Łamigłowa”, „Boruta”) do końca 1943, potem Stanisław Zawadzki; w [[Belsk Duży|Belsku]] – Władysław Kostrzewa (jr, „Kos”); drużyna powstała po 10 grudnia 1942; w [[Błędów|Błędowie]] – Małachowski; w [[Borowe (gmina Mogielnica)|Borowem]] – kierownik szkoły, nauczyciel, [[Eugeniusz Gardziński]] („Klin”); [[Goszczyn|Goszczynie]] – Stanisław Skoczek („Wir”); [[Mogielnica|Mogielnicy]] – Roman Lewandowski („Paweł”) i Józef Ogrodnicki; [[Pamiątka|Pamiątce]] – Ryszard Zrobek (1901–1944); [[Przybyszew|Przybyszewie]] – Zdzisław Pracki („Konar”); [[Tarczyn|Tarczynie]] – Jerzy Szymczak („Błysk”); [[Warka|Warce]] – Jan Wójcik. Funkcje drużynowych w większości pełnili nauczyciele, m.in. absolwenci [[Państwowe Seminarium Nauczycielskie w Mogielnicy|Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Mogielnicy]]. | W Grójeckiem drużyny („rodziny”) Szarych Szeregów istniały we wszystkich dziewięciu miejscowościach będących siedzibami ośrodków („Filii”) ZWZ/AK. Tak np. funkcje drużynowych w [[Grójec|Grójcu]] pełnili – [[Jerzy Fedorowicz]] („Jur”, „Łamigłowa”, „Boruta”) do końca 1943, potem Stanisław Zawadzki; w [[Belsk Duży|Belsku]] – Władysław Kostrzewa (jr, „Kos”); drużyna powstała po 10 grudnia 1942; w [[Błędów|Błędowie]] – Małachowski; w [[Borowe (gmina Mogielnica)|Borowem]] – kierownik szkoły, nauczyciel, [[Eugeniusz Gardziński]] („Klin”); [[Goszczyn|Goszczynie]] – Stanisław Skoczek („Wir”); [[Mogielnica|Mogielnicy]] – Roman Lewandowski („Paweł”) i Józef Ogrodnicki; [[Pamiątka|Pamiątce]] – Ryszard Zrobek (1901–1944); [[Przybyszew|Przybyszewie]] – Zdzisław Pracki („Konar”); [[Tarczyn|Tarczynie]] – Jerzy Szymczak („Błysk”); [[Warka|Warce]] – Jan Wójcik. Funkcje drużynowych w większości pełnili nauczyciele, m.in. absolwenci [[Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie w Mogielnicy|Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Mogielnicy]]. | ||
W końcu 1942 Kwatera Główna Szarych Szeregów („Pasieka”) dokonała podziału harcerzy według wieku na: Zawiszaków – 12-15 lat, Bojowe Szkoły (BS) – 15-18, Grupy Szturmowe (GS) – powyżej 18. | W końcu 1942 Kwatera Główna Szarych Szeregów („Pasieka”) dokonała podziału harcerzy według wieku na: Zawiszaków – 12-15 lat, Bojowe Szkoły (BS) – 15-18, Grupy Szturmowe (GS) – powyżej 18. | ||
| Linia 18: | Linia 18: | ||
Harcerze z grupy Bojowe Szkoły brali udział w małym sabotażu: zrywali flagi niemieckie, zawieszali narodowe, umieszczali na murach napisy antyhitlerowskie, zwalczali chodzenie do kina (w lokalach naklejali kartki z napisem „Tylko świnie siedzą w kinie”), w kolejce wąskotorowej ([[Kolej grójecka|Grójecka Kolej Dojazdowa]]), w pobliżu pojazdów i postoju niemieckich jednostek pozostawiali, podrzucali dywersyjne ulotki, czasopisma w języku niemieckim („Akcja N”), kolportowali podziemną prasę, przewozili meldunki, przekazywali ustne informacje, prowadzili aktywny wywiad wojskowy („Wiss”), m.in. obserwowali ruch pojazdów wojskowych, przechodzili szkolenie w zakresie pojedynczego strzelca, podejmowali akcje sabotażowo-dywersyjne, spełniali funkcje wartownicze przy tajnych radiostacjach. W okresie jawnej walki o niepodległość mieli być włączeni do sztabów [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], do pocztów dowódców oraz do plutonów zwiadu i łączności. | Harcerze z grupy Bojowe Szkoły brali udział w małym sabotażu: zrywali flagi niemieckie, zawieszali narodowe, umieszczali na murach napisy antyhitlerowskie, zwalczali chodzenie do kina (w lokalach naklejali kartki z napisem „Tylko świnie siedzą w kinie”), w kolejce wąskotorowej ([[Kolej grójecka|Grójecka Kolej Dojazdowa]]), w pobliżu pojazdów i postoju niemieckich jednostek pozostawiali, podrzucali dywersyjne ulotki, czasopisma w języku niemieckim („Akcja N”), kolportowali podziemną prasę, przewozili meldunki, przekazywali ustne informacje, prowadzili aktywny wywiad wojskowy („Wiss”), m.in. obserwowali ruch pojazdów wojskowych, przechodzili szkolenie w zakresie pojedynczego strzelca, podejmowali akcje sabotażowo-dywersyjne, spełniali funkcje wartownicze przy tajnych radiostacjach. W okresie jawnej walki o niepodległość mieli być włączeni do sztabów [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], do pocztów dowódców oraz do plutonów zwiadu i łączności. | ||
Harcerze z grupy Grupy Szturmowe m.in. przewozili broń i amunicję, uczestniczyli w tzw. wielkiej dywersji, w osłanianiu tajnych radiostacji, przyjmowaniu zrzutów lotniczych, likwidowaniu kolaborantów, kończyli podziemne podchorążówki zlokalizowane np. w [[Grójec|Grójcu]], [[Mogielnica|Mogielnicy]], [[Machnatka|Machnatce]] (22 osoby). W Warszawie kurs harcerskiej Szkoły Podchorążych „Agricola” ukończyli: Zbigniew Maliszewski („Rwal”), Zbigniew Przybysz („Lis”). [[Henryk Świderski]] ustalił, że „''w połowie 1943 roku przynajmniej 3 drużyny zostały'' (...) ''podporządkowane organizacyjnie grójeckim plutonom AK''”. Wyrosłe z „[[Wolni|Wolnych]]” drużyny Zbigniewa Maliszewskiego i Stanisława Zawadzkiego („Tur”) weszły w skład plutonu dowodzonego przez ppor. Stanisława Wawrzyniaka („Andrzej”). Absolwenci podchorążówek prowadzili szkolenie młodszych harcerzy, głównie z drużyn Grupy Szturmowe. Wszyscy harcerze uczestniczyli w szkoleniu ideowo-wychowawczym, a niektórzy członkowie BS i GS, [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej|tajnie uczyli się w zakresie szkoły średniej]]. | Harcerze z grupy Grupy Szturmowe m.in. przewozili broń i amunicję, uczestniczyli w tzw. wielkiej dywersji, w osłanianiu tajnych radiostacji, przyjmowaniu zrzutów lotniczych, likwidowaniu kolaborantów, kończyli podziemne podchorążówki zlokalizowane np. w [[Grójec|Grójcu]], [[Mogielnica|Mogielnicy]], [[Machnatka|Machnatce]] (22 osoby). W Warszawie kurs harcerskiej Szkoły Podchorążych „Agricola” ukończyli: Zbigniew Maliszewski („Rwal”), Zbigniew Przybysz („Lis”). [[Henryk Świderski]] ustalił, że „''w połowie 1943 roku przynajmniej 3 drużyny zostały'' (...) ''podporządkowane organizacyjnie grójeckim plutonom AK''”. Wyrosłe z „[[Wolni|Wolnych]]” drużyny Zbigniewa Maliszewskiego i Stanisława Zawadzkiego („Tur”) weszły w skład plutonu dowodzonego przez ppor. Stanisława Wawrzyniaka („Andrzej”). Absolwenci podchorążówek prowadzili szkolenie młodszych harcerzy, głównie z drużyn Grupy Szturmowe. Wszyscy harcerze uczestniczyli w szkoleniu ideowo-wychowawczym, a niektórzy członkowie BS i GS, [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej (1939–1945)|tajnie uczyli się w zakresie szkoły średniej]]. | ||
W stosunkach między „rojami” w kraju a [[Armia Krajowa|Związkiem Walki Zbrojnej/Armią Krajową]] pojawiały się nieporozumienia, których źródłem było przejmowanie członków Szarych Szeregów i wykorzystywanie ich do akcji dywersyjnych bez zgody Komendy Hufca, co w niektórych przypadkach mogło prowadzić do demoralizacji. Komenda Główna Armii Krajowej rozkazem Nr 129 z 16 marca 1942 oraz 20 marca 1944 (Nr 491) uregulowała wzajemne stosunki. Z raportu sporządzonego 14 lutego 1941 przez Stefana Jodłowskiego („Grabowski”), komendanta [[Obwód Grójec Armii Krajowej|AK Obwodu Grójec]] wiemy, że Szare Szeregi łącznie skupiały 208 stałych (zaprzysiężonych, przeszkolonych) członków i 81 stanowiących rezerwę. Z Komendą Obwodu związanych było 61/14 chłopców, z Komendą Miasta – 4/12, z ośrodkiem I (Grójec) – 12/0, II (Tarczyn) – 18/10, III (Góra Kalwaria) – 8/4, IV (Warka) – 12/4, V (Nowa Wieś) – 16/11, VI (Goszczyn) – 37/1, VII (Mogielnica) – 30/0, VIII (Lipie) – 10/18, IX (Chynów) – 0/7. | W stosunkach między „rojami” w kraju a [[Armia Krajowa|Związkiem Walki Zbrojnej/Armią Krajową]] pojawiały się nieporozumienia, których źródłem było przejmowanie członków Szarych Szeregów i wykorzystywanie ich do akcji dywersyjnych bez zgody Komendy Hufca, co w niektórych przypadkach mogło prowadzić do demoralizacji. Komenda Główna Armii Krajowej rozkazem Nr 129 z 16 marca 1942 oraz 20 marca 1944 (Nr 491) uregulowała wzajemne stosunki. Z raportu sporządzonego 14 lutego 1941 przez Stefana Jodłowskiego („Grabowski”), komendanta [[Obwód Grójec Armii Krajowej|AK Obwodu Grójec]] wiemy, że Szare Szeregi łącznie skupiały 208 stałych (zaprzysiężonych, przeszkolonych) członków i 81 stanowiących rezerwę. Z Komendą Obwodu związanych było 61/14 chłopców, z Komendą Miasta – 4/12, z ośrodkiem [[Ośrodek I ZWZ-AK Grójec|I (Grójec)]] – 12/0, [[Ośrodek II ZWZ-AK Tarczyn|II (Tarczyn)]] – 18/10, [[Ośrodek III ZWZ-AK Góra Kalwaria|III (Góra Kalwaria)]] – 8/4, [[Ośrodek IV ZWZ-AK Warka|IV (Warka)]] – 12/4, [[Ośrodek V ZWZ-AK Nowa Wieś|V (Nowa Wieś)]] – 16/11, [[Ośrodek VI ZWZ-AK Goszczyn|VI (Goszczyn)]] – 37/1, [[Ośrodek VII ZWZ-AK Mogielnica|VII (Mogielnica)]] – 30/0, [[Ośrodek VIII ZWZ-AK Lipie|VIII (Lipie)]] – 10/18, [[Ośrodek IX ZWZ-AK Chynów|IX (Chynów)]] – 0/7. | ||
Według danych z 1 maja 1944 w Grójeckiem istniało 18 drużyn, które skupiały 337 chłopców, w tym 4 drużyny Zawiszaków (80 osób), 3 Bojowe Szkoły – (56), Grupy Szturmowe – 11 (201). Z Komendą Obwodu związanych było 75 harcerzy, z ośrodkiem w Grójcu – 28, Tarczynie – 28, Górze Kalwarii – 12, Warce – 16, Nowej Wsi – 27, Goszczynie – 37, Mogielnicy – 30, Lipiu – 28, Chynowie – 7. Pracą harcerzy kierowało 18 drużynowych. | Według danych z 1 maja 1944 w Grójeckiem istniało 18 drużyn, które skupiały 337 chłopców, w tym 4 drużyny Zawiszaków (80 osób), 3 Bojowe Szkoły – (56), Grupy Szturmowe – 11 (201). Z Komendą Obwodu związanych było 75 harcerzy, z ośrodkiem w Grójcu – 28, Tarczynie – 28, Górze Kalwarii – 12, Warce – 16, Nowej Wsi – 27, Goszczynie – 37, Mogielnicy – 30, Lipiu – 28, Chynowie – 7. Pracą harcerzy kierowało 18 drużynowych. | ||
| Linia 26: | Linia 26: | ||
Od 1943 starsi harcerze mieli dostęp do broni przeznaczonej do celów szkoleniowych, samoobrony i wykonywania zadań zleconych. Jak dotąd znany jest jeden przypadek śmierci harcerza. Okoliczności jej nie są dotąd w pełni wyjaśnione. W niedzielę 23 maja 1943 Jerzy Mulewicz (ur. 1928) prawdopodobnie wskutek nieostrożnego obchodzenia się z bronią zastrzelił w Rembertowie kolegę, Romana Rupiewicza. | Od 1943 starsi harcerze mieli dostęp do broni przeznaczonej do celów szkoleniowych, samoobrony i wykonywania zadań zleconych. Jak dotąd znany jest jeden przypadek śmierci harcerza. Okoliczności jej nie są dotąd w pełni wyjaśnione. W niedzielę 23 maja 1943 Jerzy Mulewicz (ur. 1928) prawdopodobnie wskutek nieostrożnego obchodzenia się z bronią zastrzelił w Rembertowie kolegę, Romana Rupiewicza. | ||
Sporządzenie pełnego, udokumentowanego rejestru samodzielnych działań Szarych Szeregów nie jest dziś możliwe. Znakomita większość akcji bojowych wykonywana była razem z członkami [[Armia Krajowa|ZWZ/AK]]. Rejestr ważniejszych ich dokonań sporządził [[Henryk Świderski]]. Do bardziej spektakularnych należała ta z października 1942. Grupa Szarych Szeregów z [[Grójec|Grójca]] w różnych punktach miasta do malowanej przez Niemców litery V (Victoria = zwycięstwo) dopisała cząstkę -erloren (Verloren) co znaczyło ''przegrać''. W odwecie za ten czyn Niemcy uwięzili 20 zakładników, których uwolnili po wpłaceniu przez miasto wysokiej kontrybucji. | Sporządzenie pełnego, udokumentowanego rejestru samodzielnych działań Szarych Szeregów nie jest dziś możliwe. Znakomita większość akcji bojowych wykonywana była razem z członkami [[Armia Krajowa|ZWZ/AK]]. Rejestr ważniejszych ich dokonań sporządził [[Henryk Świderski]]. Do bardziej spektakularnych należała ta z października 1942. Grupa Szarych Szeregów z [[Grójec|Grójca]] w różnych punktach miasta do malowanej przez Niemców litery V (Victoria = zwycięstwo) dopisała cząstkę ''-erloren'' (Verloren) co znaczyło ''przegrać''. W odwecie za ten czyn Niemcy uwięzili 20 zakładników, których uwolnili po wpłaceniu przez miasto wysokiej kontrybucji. | ||
W latach 1943(?)–1944 w grójeckim „Roju”, z inspiracji ks. [[Józef Krupiński|Józefa Krupińskiego]], wydano kilkanaście numerów gazetki „[[Na Posterunku]]”. Redagowali ją, pisali na maszynie, kolportowali m.in.: [[Jerzy Fedorowicz]], Leon Komorowski („Żbik”), Mieczysław Koliński („Mefisto”), Stanisław („Tur”) i Roman Zawadzcy (Zawaccy?), Wanda Zbieć. | W latach 1943(?)–1944 w grójeckim „Roju”, z inspiracji ks. [[Józef Krupiński|Józefa Krupińskiego]], wydano kilkanaście numerów gazetki „[[Na Posterunku]]”. Redagowali ją, pisali na maszynie, kolportowali m.in.: [[Jerzy Fedorowicz]], Leon Komorowski („Żbik”), Mieczysław Koliński („Mefisto”), Stanisław („Tur”) i Roman Zawadzcy (Zawaccy?), Wanda Zbieć. | ||