1806
edycji
brak opisu edycji
Nie podano opisu zmian |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
'''Tajna Organizacja Nauczycielska''' – konspiracyjny kryptonim [[Związek Nauczycielstwa Polskiego|Związku Nauczycielstwa Polskiego]], przyjęty w październiku 1939. Aby nie ujawniać środowiska społecznego w przypadku zdekonspirowania organizacji treść jego rozszyfrowywano także jako: Towarzystwo Oświatowo-Niepodległościowe lub Tajna Organizacja Narodowa. TON zajmował się głównie organizowaniem [[Tajne nauczanie| | '''Tajna Organizacja Nauczycielska''' – konspiracyjny kryptonim [[Związek Nauczycielstwa Polskiego|Związku Nauczycielstwa Polskiego]], przyjęty w październiku 1939. Aby nie ujawniać środowiska społecznego w przypadku zdekonspirowania organizacji treść jego rozszyfrowywano także jako: Towarzystwo Oświatowo-Niepodległościowe lub Tajna Organizacja Narodowa. TON zajmował się głównie organizowaniem tajnego nauczania (w zakresie [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły podstawowej (1939–1945)|szkoły podstawowej]] i [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej (1939–1945)|szkoły średniej]]), które prowadził w porozumieniu z innymi międzywojennymi organizacjami nauczycielskimi skupionymi w Międzystowarzyszeniowej Komisji Porozumiewawczej Organizacji i Stowarzyszeń Nauczycielskich powołanej 8 grudnia 1939. W skład jej weszli przedstawiciele: Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych, Stowarzyszenia Chrześcijańsko-Narodowego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych, Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Zawodowych, Stowarzyszenia Dyrektorów Szkół Średnich, Prywatnych i Samorządowych. | ||
TON spełnił w Komisji rolę wiodącą w inicjowaniu, programowaniu i realizowaniu zadań oświatowych. Zajmował się opracowywaniem i rozpowszechnianiem instrukcji programowo-oświatowych, kolportażem podręczników szkolnych i tajnych broszur oświatowych, udzielaniem różnorodnej pomocy nauczycielom i ich rodzinom, m.in. wysiedlonym z zachodniej części Polski, ofiarom wojny i terroru. Fundusze na ten cel pochodziły z dobrowolnego opodatkowania się pracujących w szkole jawnej i tajnej (2-5% wynagrodzenia). Początkowo przyjęto piątkowy system organizacji, które powoływano odgórnie, a więc centrala powoływała okręgowe, a te powiatowe, powiatowe zaś – gminne. | TON spełnił w Komisji rolę wiodącą w inicjowaniu, programowaniu i realizowaniu zadań oświatowych. Zajmował się opracowywaniem i rozpowszechnianiem instrukcji programowo-oświatowych, kolportażem podręczników szkolnych i tajnych broszur oświatowych, udzielaniem różnorodnej pomocy nauczycielom i ich rodzinom, m.in. wysiedlonym z zachodniej części Polski, ofiarom wojny i terroru. Fundusze na ten cel pochodziły z dobrowolnego opodatkowania się pracujących w szkole jawnej i tajnej (2-5% wynagrodzenia). Początkowo przyjęto piątkowy system organizacji, które powoływano odgórnie, a więc centrala powoływała okręgowe, a te powiatowe, powiatowe zaś – gminne. | ||
W skład powiatowego kierownictwa Tajnej Organizacji Nauczycielskiej w [[Grójec|Grójcu]] wchodzili: [[Władysław Janus]] („Jawor”, „Wrzos”) – prezes; w czasie okupacji kierownik [[Szkoła Powszechna nr 2 w Warce|Szkoły Powszechnej nr 2 w Warce]], członek ZWZ, a potem [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], kierownik Biura Informacji i Propagandy w komendzie [[Ośrodek IV ZWZ-AK Warka|IV Ośrodka ZWZ/AK (Warka)]]; [[Kazimierz Lewkowski]] („Mat”, „Matkowski”) – organizacja i nadzór [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej|tajnego nauczania w zakresie szkoły średniej]]; przed 1 września 1939 – nauczyciel matematyki w [[Gimnazjum i Liceum Sejmiku Powiatowego w Grójcu]], w latach okupacji członek ZWZ/AK, członek [[Powiatowa Delegatura Rządu RP na Kraj|Powiatowej Delegatury Rządu RP na Kraj]], szef Kierownictwa [[Akcja Oporu Cywilnego|Akcji Oporu Cywilnego]]; [[Bronisław Starczewski]] – organizacja i nadzór tajnego nauczania w zakresie szkoły powszechnej; kierownik Szkoły Powszechnej nr 2 w Grójcu, członek ZWZ/AK; Ignacy Grzywacz („Siejba”) – zabezpieczenie przed zniszczeniem księgozbiorów polskich; w Iatach 1932–1945 kierownik szkoły w [[Coniew|Coniewie]] k. [[Czersk|Czerska]], w czasie okupacji członek ZWZ/AK, od połowy 1943 dowódca VIII plutonu AK w [[Czersk|Czersku]]; członkowie: [[Wincenty Ziemacki]], w czasie okupacji inspektor szkolny; [[Władysław Kołodziejek]] – w latach okupacji kierownik [[Publiczna Szkoła Podstawowa im. Władysława Rosłońca w Przybyszewie|Szkoły Powszechnej w Przybyszewie]], członek ZWZ/AK. | == Organizacja TON na terenie powiatu grójeckiego == | ||
W skład powiatowego kierownictwa Tajnej Organizacji Nauczycielskiej w [[Grójec|Grójcu]] wchodzili: | |||
* [[Władysław Janus]] („Jawor”, „Wrzos”) – prezes; w czasie okupacji kierownik [[Szkoła Powszechna nr 2 w Warce|Szkoły Powszechnej nr 2 w Warce]], członek ZWZ, a potem [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], kierownik Biura Informacji i Propagandy w komendzie [[Ośrodek IV ZWZ-AK Warka|IV Ośrodka ZWZ/AK (Warka)]]; | |||
* [[Kazimierz Lewkowski]] („Mat”, „Matkowski”) – organizacja i nadzór [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej (1939–1945)|tajnego nauczania w zakresie szkoły średniej]]; przed 1 września 1939 – nauczyciel matematyki w [[Gimnazjum i Liceum Sejmiku Powiatowego w Grójcu]], w latach okupacji członek ZWZ/AK, członek [[Powiatowa Delegatura Rządu RP na Kraj|Powiatowej Delegatury Rządu RP na Kraj]], szef Kierownictwa [[Akcja Oporu Cywilnego|Akcji Oporu Cywilnego]]; | |||
* [[Bronisław Starczewski]] – organizacja i nadzór [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły podstawowej (1939–1945)|tajnego nauczania w zakresie szkoły powszechnej]]; kierownik [[Publiczna Szkoła Powszechna nr 2 w Grójcu|Szkoły Powszechnej nr 2 w Grójcu]], członek ZWZ/AK; | |||
* Ignacy Grzywacz („Siejba”) – zabezpieczenie przed zniszczeniem księgozbiorów polskich; w Iatach 1932–1945 kierownik szkoły w [[Coniew|Coniewie]] k. [[Czersk|Czerska]], w czasie okupacji członek ZWZ/AK, od połowy 1943 dowódca VIII plutonu AK w [[Czersk|Czersku]]; | |||
* członkowie: [[Wincenty Ziemacki]], w czasie okupacji inspektor szkolny; [[Władysław Kołodziejek]] – w latach okupacji kierownik [[Publiczna Szkoła Podstawowa im. Władysława Rosłońca w Przybyszewie|Szkoły Powszechnej w Przybyszewie]], członek ZWZ/AK. | |||
Spotkania powiatowego kierownictwa TON odbywały się w różnych mieszkaniach, zwykle raz w miesiącu, w razie potrzeby częściej, m.in. u [[Wincenty Ziemacki|Wincentego Ziemackiego]] (Poświętne 5). Łączność wewnętrzną Tajnej Organizacji Nauczycielskiej w powiecie utrzymywał za pośrednictwem skrzynek (punktów) kontaktowych, w których łącznicy składali sprawozdania, meldunki, odbierali instrukcje, niekiedy pieniądze. Jedna z nich znajdowała się w sklepie spożywczym Marii Lewkowskiej („Anna”), żony Kazimierza. Bezpośredni kontakt z okręgowym kierownictwem utrzymywał prezes TON w Grójcu oraz [[Kazimierz Lewkowski]]. Do [[Grójec|Grójca]] najczęściej przyjeżdżał w przebraniu kolejarza Marian Jaworski („Mariański”), kierownik szkoły w Garwolinie. | Spotkania powiatowego kierownictwa TON odbywały się w różnych mieszkaniach, zwykle raz w miesiącu, w razie potrzeby częściej, m.in. u [[Wincenty Ziemacki|Wincentego Ziemackiego]] (Poświętne 5). Łączność wewnętrzną Tajnej Organizacji Nauczycielskiej w powiecie utrzymywał za pośrednictwem skrzynek (punktów) kontaktowych, w których łącznicy składali sprawozdania, meldunki, odbierali instrukcje, niekiedy pieniądze. Jedna z nich znajdowała się w sklepie spożywczym Marii Lewkowskiej („Anna”), żony Kazimierza. Bezpośredni kontakt z okręgowym kierownictwem utrzymywał prezes TON w Grójcu oraz [[Kazimierz Lewkowski]]. Do [[Grójec|Grójca]] najczęściej przyjeżdżał w przebraniu kolejarza Marian Jaworski („Mariański”), kierownik szkoły w Garwolinie. | ||