Kazimierz Mijal

Kazimierz Mijal (ur. 15 września 1910 w Wilkowie Pierwszym, zm. 28 stycznia 2010 w Warszawie), ps. „Artur”, „Adam”, „Kornel”, „Wrzos” – ekonomista, urzędnik bankowy, działacz związkowy, polityk.

Biografia

Urodził się 15 września 1910 we wsi Wilków Pierwszy, wówczas gmina Lipie (dziś gmina Błędów), w rodzinie chłopskiej (25 mórg), syn Karola (1858–1935) i Antoniny z Wojdalskich (1855–1948). Matka jego była trzecią żoną ojca, który z pierwszą i drugą miał 9 dzieci. Matka zaś z pierwszym mężem miała ośmioro potomstwa. Kazimierz był więc osiemnastym dzieckiem. Ojciec jego był analfabetą i alkoholikiem, matka umiała czytać. Nauki elementarne Kazimierz Mijal zdobywał w miejscowej szkole ludowej, a w czasie, gdy nie funkcjonowała z powodu braku nauczyciela, uczył go prywatnie emerytowany rządca majątku Wilków, Małoszka. W styczniu 1922 r. za sprawą matki zamieszkał w Warszawie u przyrodniej siostry, Marii z Bednarskich Dylewskiej i podjął naukę w III (od lutego tegoż roku w IV) klasie publicznej szkoły powszechnej nr 7 przy ul. Chłodnej 11, którą ukończył w 1926 r., po czym wstąpił do Państwowego Męskiego Gimnazjum Kupieckiego i Liceum Administracyjnego im. J. i R. Roeslerów przy ul. Chłodnej 33. Ukończył ją w 1929 dzięki pomocy finansowej matki i udzielanym korepetycjom. W szkole wybrany był do Rady Samorządu Uczniowskiego „Czyn”, a w ostatnim roku piastował funkcję przewodniczącego Sądu Koleżeńskiego. Od 1 listopada 1929 do 29 października 1931 pracował w charakterze pomocnika księgowego w browarze Polonia Sp. z o.o. przy ul. Grzybowskiej 71, a następnie jako księgowy i kierownik browaru. 26 października 1931 powołany został do wojska do Dywizjonu Artylerii Lekkiej w Rembertowie, gdzie podczas strzelania uległ wypadkowi. W maju 1932 został zwolniony ze służby i skierowany do Referatu Inwalidów Państwowego Urzędu Pośrednictwa Pracy, który skierował go do pracy w wydziale buchalterii Komunalnej Kasy Oszczędności w Warszawie, przy ul. Traugutta 5, gdzie zorganizował Związek Zawodowy Pracowników Bankowych. W 1935 zapisał się do Szkoły Nauk Politycznych na Studium Zaoczne Wydziału Finansowo-Ekonomicznego, w charakterze słuchacza nadzwyczajnego (nie posiadał matury). W maju 1938 przystąpił do eksternistycznego egzaminu maturalnego w gimnazjum Wojciecha Górskiego. W czerwcu tego samego roku złożył sześć semestralnych egzaminów w Szkole Nauk Politycznych. Egzaminu magisterskiego nie złożył z powodu wybuchu II wojny światowej.

W 1938 został wybrany członkiem Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Bankowych i Kas Oszczędności w Polsce oraz członkiem Rady Naczelnej Unii Pracowników Umysłowych RP. Wierny radzie swej matki, aby uczył się i „cicho siedział”, mimo zabiegów różnych partii politycznych (Polska Partia Socjalistyczna, Obóz Zjednoczenia Narodowego) nie związał się z żadną z nich. 26 października 1939 r. zrezygnował z pracy i do czerwca 1942 samodzielnie studiował historię i filozofię. Istnieją przekazy, że w czasie okupacji przez pewien czas ukrywał się w Wilkowie i okolicy. W 1941 związał się z grupą skupioną wokół lekarza, Alfreda Fiderkiewicza, ps. „Doktor”. W listopadzie 1941 grupa przystąpiła do wydawania własnego konspiracyjnego pisma „Proletariusz”. Kazimierz Mijal wraz z żoną wziął udział w jego powielaniu. Nim przygotowano drugi numer gazetki, nawiązano łączność ze zrzuconą w nocy z 27 na 28 grudnia 1941 r. na pola w okolicach Wiązowny pod Warszawą, powstałą w Moskwie 6-osobową Grupą Inicjatywną, mającą na celu powołanie Polskiej Partii Robotniczej. Zebranie założycielskie odbyło się 5 stycznia 1942. Przystąpiła do niej grupa „Proletariusz” i 30 listopada 1942 sztab Główny Gwardii Ludowej przy wydatnej pomocy Mijala zorganizował i przeprowadził słynną akcję ekspropriacyjną na Komunalną Kasę Oszczędności w Warszawie, podczas której zabrano ponad 1 mln zł.

W latach 1942–1943 pracował w Centralnej Redakcji PPR, w 1943 (do jesieni) współpracował z miesięcznikiem „Trybuna Chłopska”, redagowanym przez (spokrewnionego z nim) Władysława Kowalskiego (1894–1952). W kolejności po Hilarym Chełchowskim, Mijal został sekretarzem PP Warszawa-Lewa Podmiejska, następnie krótko (od 4 marca do lipca 1943) sekretarzem PPR obwodu w Krakowie; używał pseudonimu „Karol”; od 1 lipca do pierwszych dni grudnia 1943 był II sekretarzem PPR Komitetu Warszawskiego.

31 grudnia 1943 uczestniczył w spotkaniu 19 osób, które powołały Krajową Radę Narodową i Prezydium KRN. Mijal został sekretarzem Krajowej Rady Nardowej (styczeń 1944–maj 1945) i w związku z tym objął redakcję „Biuletynu Sprawozdawczego Prezydium Krajowej Rady Narodowej”. Ukazywał się on od lutego do lipca 1944. W Krajowej Radzie Narodowej zasiadał do końca jej działalności w lutym 1947, następnie posłował do Sejmu Ustawodawczego (1947–1952) i Sejmu I kadencji (1952–1956). Po wyzwoleniu centralnej Polski spod okupacji niemieckiej mianowany został pełnomocnikiem Rządu Tymczasowego na miasto Łódź i województwo (luty–marzec 1945), potem prezydentem Łodzi (marzec 1945–luty 1947). W Polskiej Partii Robotniczej (od I Zjazdu w 1945 do grudnia 1948, do zjednoczenia partii robotniczych) był zastępcą członka Komitetu Centralnego, od lutego 1947 do stycznia 1948 dyrektorem Biura Rad Narodowych Rady Państwa, a od stycznia 1948 do kwietnia 1950 pełnił funkcję szefa Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP, Bolesława Bieruta.

W Iatach 1950–1960 w kolejności był: ministrem gospodarki komunalnej (27 kwietnia 1950–21 listopada 1952), ministrem-szefem Urzędu Rady Ministrów (21 listopada 1952–1 lutego 1956), ponownie ministrem gospodarki komunalnej (20 lutego 1956–luty 1957), dyrektorem Banku Inwestycyjnego (marzec 1957–czerwiec 1965), dyrektorem do spraw ekonomicznych Zjednoczenia Przemysłu Maszyn Ciężkich „ZEMAK” (1965–1966), po zjednoczeniu ruchu robotniczego, od grudnia 1948 do marca 1959, członkiem Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). W aparacie partyjnym nie pracował, należał jednak do elitarnej grupy PPR i PZPR. W walce toczonej w Komitecie Centralnym PPR i PZPR z Władysławem Gomułką należał do grupy atakującej. Szczególnie ostro wystąpił przeciw niemu na III Plenum PZPR (11-13 listopada 1949). Sugerował wówczas, że Gomułka ponosi odpowiedzialność za śmierć pierwszych przywódców PPR. Po śmierci Józefa Stalina (1879–1953) i ujawnieniu zbrodni tzw. „beriowszczyzny” postulował m.in. procentowe ograniczenie dostępu osób pochodzenia żydowskiego do stanowisk państwowych i partyjnych oraz został uczestnikiem grupy politycznej zwanej natolińską, bądź „Natolinem”. Kiedy w październiku 1956 r. VIII Plenum KC PZPR wybierało Władysława Gomułkę I sekretarzem, Kazimierz Mijal w imieniu grupy złożył do protokołu odrębny głos w tej sprawie. W wyniku porażki natolińczyków na tym plenum nie wszedł w skład Komitetu Centralnego, a po wyborach w 1957 r. stracił stanowisko ministra. Odtąd negatywnie odnosił do popaździernikowej polityki PZPR, a pośrednio do ZSRR i krajów demokracji ludowej, z sympatią zaś do kierownictwa Komunistycznej Partii Chin, które w dalszym ciągu gloryfikowało postać Stalina. Różnorodne okoliczności spowodowały uformowanie się grupy prochińskiej, która nieformalnie uznała Kazimierza Mijala za swego przywódcę. Zarzucała ona kierownictwu PZPR kapitulanctwo wobec „rewizjonistów”, „drobnomieszczaństwa” i „renegactwo burżuazyjne”. W 1963 grupa nielegalnie opublikowała manifest zatytułowany W walce o zwycięstwo. Bierność i milczenie to zguba oraz dokument programowy Pod sztandarem marksizmu-leninizmu do walki o socjalizm. W dokumencie programowym stwierdzono, że kierownictwo PZPR dąży do restauracji w Polsce stosunków kapitalistycznych. W początkach grudnia 1965 w kraju formalnie utworzono nielegalną Komunistyczną Partię Polski, której sekretarzem generalnym został Kazimierz Mijal. W jednej z odezw przekonywano, że władzę w Polsce sprawują zdeprawowane kacyki partii do spółki z kułakami, Żydami, kombinatorami ..., księżmi oraz wzywano do obalenia reżimu Gomułki, który „po kawałku oddaje nasz kraj żydowskiej burżuazji”.

17 maja 1964 r. Władysław Gomułka uczestniczył w spotkaniu aktywu partyjnego w hali produkcyjnej Huty Warszawa, które zwołane zostało w związku z kolportowaniem wśród załogi m.in. „odezwy” sporządzonej przez „sekciarsko-dogmatyczną grupę Kazimierza Mijala”. Na spotkaniu tym Gomułka odczytał odezwę zaczynającą się od słów „Polacy! Robotnicy! jesteście ciemni i ogłupieni ...”.

Aby uniknąć możliwej represji i uzyskać większe możliwości działalności 13 lutego 1966 r., posługując się albańskim paszportem dyplomatycznym, wystawionym na nazwisko Mahmetko Servera, opuścił Polskę. Wkrótce po dotarciu do Albanii zaczął występować na falach radia Tirana jako sekretarz Komunistycznej Partii Polski oraz redagować jej organ: „Czerwony Sztandar”, który odbijany na hektografie, razem z ulotkami i innymi wydawnictwami przerzucał do kraju. W Albanii przebywał do 30 czerwca 1978, po czym opuścił ją (1 lipca) i udał się do Chińskiej Republiki Ludowej, w której za aprobatą Mao Zedonga kontynuował swoją działalność. W Pekinie przebywał do połowy 1983 roku, kiedy nielegalnie wrócił do Polski i tu ukrywał się. 16 listopada 1984 został aresztowany i osadzony w więzieniu mokotowskim (ul. Rakowiecka). Zwolniono go w połowie lutego 1985 r. Kazimierz Mijal rzadko pisał np. artykuły i publikował je. Na prawach rękopisu ogłosił: Zagadnienia gospodarki komunalnej. (Gospodarka komunalna i mieszkaniowa w ramach nowego systemu budżetowego. Stenogram [wykładu wygłoszonego] na kursie w lipcu 1950, Warszawa 1950; Proces kształtowania się demokracji ludowej w Polsce (Tło historyczne). - Stenogram wykładu wygłoszonego w dn. 14 i 21 stycznia 1950, Warszawa 1951. Materiały do szkolenia partyjnego.

Po przejściu na emeryturę napisał w latach 90-tych trzynaście artykułów i zebrał je w nieopublikowanym dotąd tomie Główna przyczyna klęski rewolucyjnego socjalizmu, Warszawa 2000. Znajdują się w nim prace: „„Solidarność” w złotych kajdanach”; „Kapitalizm dojrzewa do komunizmu”; „Klasa robotnicza ma własne interesy polityczne i społeczne”; „Goliat przeciw Marksowi”; „Historyczne znaczenie 45-lecia Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”; „Rewolucyjny socjalizm nie musiał upaść, został zamordowany”; „Dość odwrotu i złudzeń, sprzeczności antagonistyczne rozstrzyga walka”; „Okres przejściowy od społeczeństwa kapitalistycznego do komunistycznego”; „Rzeczywista przyczyna żydostwa – handel, zysk, pieniądz”; „Skracanie czasu dnia pracy koniecznością historyczną”; „Haniebna rola syjonizmu w Polsce”; „Główna przyczyna klęski rewolucyjnego socjalizmu”; „Stary utopijny socjalizm „nowej” drobnomieszczańskiej lewicy”. Ostatni z nich zamieścił na łamach pisma „Przegląd Krytyczny. Pismo niezależne” (2000, nr 1(22), s. 5-11).

15 października 1939 Kazimierz Mijal zawarł związek małżeński z prawniczką, malarką Jadwigą Gniewkowską (1912–1997), z którą ma dwóch synów: Pawła (ur. 3 września 1945) i Marka (ur. 30 kwietnia 1948).

Zmarł 28 stycznia 2010 w Warszawie.

Bibliografia

• Zofia Romanowska, Mijal Kazimierz, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt dziesiąty, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2001, s. 45–49 - na podstawie źródeł:
• Archiwum Akt Nowych, Centralne Archiwum KC PZPR, teczka osobowa (K. Mijala) 3985;
• Antoni Przygoński, Prasa konspiracyjna PPR. Zarys, katalog, życiorysy, Warszawa 1966, poz. 27, 128, 155, 162;
• Marian Turski, Ojciec chrzestny dogmatyzmu, „Polityka” 1984, nr 48: 1 grudnia, s. 14;
• Stanisław Zając, Dogmatycy i inni, „Sprawy i Ludzie” 1984, nr 49, s. 1, 4;
• Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy 1944–1991, Warszawa 1991, s. 395;
• Mijal Kazimierz w: Słownik polityków XX wieku pod red. Przemysława Hausera i Stanisława Żerki, Poznań 1998, s. 217-218;
• Skok na KaKaO. Z Kazimierzem Mijalem rozmawia Aleksander Frydrychowicz, „Trybuna” 2000, nr 7, s. 10-11.

Linki zewnętrzne

• Artykuł na Wikipedii