Chasydzi w Warce

Chasydzi w Warce – Masowy napływ ludności żydowskiej do Warki wystąpił w okresie funkcjonowania administracji pruskiej. Gmina wyznaniowa powstała przed 1821 r. W tymże roku założono rewir żydowski. Wówczas Warka staje się znaczącym ośrodkiem chasydzkim na ziemiach polskich dzięki działalności Izraela Icchaka Kalisza z Warki (1779–1843), zwanego Wurke Rebe (Warecki Rabin), oraz jego syna Menachema Mendla z Warki (1819–1868). Izrael Icchak Kalisz urodził się w Żelechowie. Był uczniem wybitnych cadyków: Dawida z Lelowa, Jakuba Izaaka z Lublina i Symchy Bunema z Przysuchy, którego był przyjacielem. W 1827, po śmierci Symchy Bunema, na krótko zamieszkał w Przysusze zostając przywódcą tamtejszych chasydów. Następnie przeniósł się do Warki, gdzie zgromadził grupę uczniów. Wśród nich znaczną rolę w chasydyzmie odegrali Jehiel z Aleksandrowa, Jakub Arie Guterman (1792–1874), cadyk w Radzyminie, oraz Dow Ber z Białej. Utrzymywał bliskie stosunki z cadykami: Menachemem Mendlem z Kocka oraz Josefem Mordechajem z Izbicy Lubelskiej. Znany z aktywnego zaangażowania w sprawy nurtujące Żydów Królestwa Polskiego. Interweniował u senatora Mikołaja Nowosilcowa w sprawie: wysiedlenia Żydów z określonych typów miast i wsi, zakazu noszenia tradycyjnego stroju oraz powoływania małoletnich poborowych do wieloletniej służby wojskowej w armii rosyjskiej. Uczestniczył w głośnej podróży do Petersburga angielskiego polityka żydowskiego pochodzenia Mojżesza Montefiore, mającej na celu poprawę położenia Żydów w Cesarstwie Rosyjskim. Społeczna działalność Izraela Icchaka Kalisza, obok propagowania chasydyzmu, spowodowała że otrzymał przydomek „Miłujący Izrael”. Zmarł w Warce. Miał dwóch synów. Jeden był cadykiem w Mszczonowie, drugi został cadykiem w Warce. Był nim Menachem Mendel z Warki. Urodził się i zmarł w Warce. Żyjąc według zasady „Dla Ciebie [Boże] pokorne milczenie jest chwałą” znany był pod przydomkiem „Milczący cadyk”. Żył w odosobnieniu. Kontemplacja była jego drogą studiowania Tory. Udzielał uczniom i proszącym o radę krótkich, lakonicznych odpowiedzi w kwestiach wiary i moralności. Obecnie w Warce jedynym materialnym śladem obecności Żydów jest cmentarz żydowski. Z inicjatywy zwolenników cadyków wareckich, w miejscu ich domniemanego pochówku, wybudowano w 1981 ohel (grobowiec), będący celem pielgrzymek Żydów z całego świata.

Bibliografia

• Adam Penkalla, Ośrodek chasydzki w Warce, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 64-65 – na podstawie źródeł:
• M. Buber, Opowieści chasydów, Poznań 1986, s. 79-80, 271-274;
• Z. Targielski, Początki chasydyzmu na ziemi radomskiej, „Radomir” 1987, nr 5, s. 26-32;
• A. Penkalla, Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 162-163;
• I. Schiper, Przyczynki do dziejów chasydyzmu w Polsce, Warszawa 1992, s. 92-94, 113, 118-119.