Bank Kupiecki w Górze Kalwarii

Bank Kupiecki w Górze Kalwarii – bank w Górze Kalwarii funkcjonujący w latach 1927–1934. Spółdzielnię założyli w 1927 r. Szachna Waksman, Abram Rawski, Bajzysz Zacharowicz, Izrael Goldberg, Abram Kirszenbaum, Jankiel Frajerman, Matys Berman i Majer Cykiert. Przewodniczącym Rady Nadzorczej był Icek Alter.

Zebranie organizacyjne odbyło się w lokalu gminy wyznaniowej żydowskiej przy ul. Pijarskiej. Do Spółdzielni przystąpiło 50 osób. W dniu 15 sierpnia 1927 r. wybrano pierwszy Zarząd w składzie: Szachna Waksman, Abram Rawski, Bajryś Zacharowicz, Izrael Goldberg, Abram Kierszenbaum, zastępcy: Majer Cykiert, Matys Berman, Jankiel Frajerman, Rada Nadzorcza: Icek Alter, Josef Całka, Piszel Rozenberg, Jankiel Tauman, Mendel Szrajbaum, Chaim Rozenberg, Nojech Berman, Menachym Rozen, Jankiel Rapoport, zastępcy: Moszek Lichtensztajn, Mendel Tauman, Chaim Szenker, Mendel Prajerman, Mendel Lerer.

Bank udzielał kredytów wyłącznie swoim członkom. Wysokość udziału wynosiła 100 zł. Członek wpłacał 25 zł, a pozostałe 75 zł w 3 równych ratach kwartalnych. Uchwalono, że najwyższa suma kredytu, jaka może być udzielona jednej osobie, nie może przekroczyć 800 zł. Członkowie odpowiadali za zobowiązania Spółdzielni zadeklarowanymi udziałami i oprócz tego dalszą kwotą, równającą się dziesięciokrotnej wysokości każdego zadeklarowanego udziału.

Na walnym zgromadzeniu członków w dniu 27 lutego 1934 r. ogłoszono likwidację Banku. Straty, które wynosiły wówczas około 4000 zł., zobowiązali się pokryć członkowie Banku. Powstały one wskutek niemożności ściągnięcia należności od dłużników, z powodu zubożenia członków, co uzasadniano ogólnym kryzysem w kraju. Do Komisji Likwidacyjnej zostali wybrani: Majer Birnbaum, Nuta Zacharowicz i Pinkus Rawski.

W 1938 r. odwołano dotychczasowych likwidatorów Banku, ponieważ zaprzestali oni prowadzenia wszelkich prac, zmierzających do zakończenia likwidacji. Likwidatorem z urzędu ustanowiono Mieczysława Fruchtmana, kandydata Międzyzwiązkowej Spółdzielni Powierniczej w Warszawie (lipiec 1938 r.). Wszelką wysyłaną wtedy korespondencję, zaadresowaną „Bank Kupiecki w Górze Kalwarii” poczta zwracała do Sekretariatu Sądu Okręgowego w Warszawie z adnotacjami „adresat nieznany w G[órze] Kalwarii”.

Nowy likwidator nie sporządził bilansu likwidacyjnego, nie zwołał walnego Zgromadzenia i nie przesłał do Biura Rady Spółdzielczej rocznego sprawozdania rachunkowego, dlatego w sierpniu 1939 r. ustanowiono likwidatorem z urzędu Mojżesza Wajcentregera, również kandydata Międzyzwiązkowej Spółdzielni Powierniczej w Warszawie.

Państwowa Rada Spółdzielcza. Oddział w Warszawie w listopadzie 1940 r. likwidatorem z urzędu ustanowiła Leandra Bielawskiego z Międzyzwiązkowej Spółdzielni Powierniczej. Poprzedni likwidator zaprzestał prowadzenia wszelkich prac, zmierzających do zakończenia likwidacji spółdzielni.

W lipcu 1942 r. Leander Bielawski zrzekł się prowadzenia likwidacji, dlatego ustanowiono nowych likwidatorów z urzędu, w osobach: Ksawerego Pomijalskiego, Stefana Gredeckiego i Stanisława Broniewskiego z Warszawy.

W marcu 1942 r. Państwowa Rada Spółdzielcza, Oddział w Warszawie wystąpiła do Sądu Okręgowego z pismem, w którym zawarte jest następujące stwierdzenie: „spółdzielnia jest nieczynna od 8 lat i nie posiada żadnego majątku. Członkowie spółdzielni – Żydzi – zostali wysiedleni z Góry Kalwarii, księgi spółdzielni zaginęły jeszcze przed wojną i nie można ich odnaleźć”.

Ostatecznie Sąd Okręgowy, Wydział II., w dniu 5 października 1942 r., wydał postanowienie o wykreśleniu Spółdzielni z rejestru handlowego, na zasadzie art. 75 ust. 4 Ustawy o Spółdzielniach.

Bibliografia

• Włodzimierz Bagieński, Bank Kupiecki w Górze Kalwarii (1927–1934), [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 5-6 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy – Sąd Okręgowy w Warszawie, Wydział II Handlowy, sygn. RS VII 970. W aktach występują różnice w pisowni imion i nazwisk żydowskich, należących do tych samych osób.