Wrociszew
Wrociszew – wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Warka. Na północnych krańcach wsi płynie Struga, dopływ Pilicy.
Historia
Legenda opowiada o rycerzu z Palczewa, uczestniku wyprawy krzyżowej, który w niewoli saraceńskiej, ślubował, że jeśli uda mu się powrócić do Palczewa, to ufunduje parafię i kościół na chwałę Boga. Wróciwszy do kraju, założył parafię, a na uposażenie duchowieństwa przeznaczył część gruntów z dóbr Palczew, którą nazwał Wrociszewem.
Owa historia mogłaby się wydarzyć przed 1297 r. Wtedy właścicielem wsi Wrociszowo był biskup poznański wraz z kapitułą. Zapewne właśnie biskupi poznańscy ufundowali w XIV–XV w. kościół i erygowali parafię. W XVI-–XVII w. świątynią pw. św. Małgorzaty we Wrociszewie opiekowała się rodzina Michałowskich h. Jasieńczyk, rezydująca w pobliskim Michałowie. Bracia Kasper (1568–1611) i Melchior (1572–1625) wprowadzili rodzinę w Krakowskie, nie zrywając jednak związków z ziemią czerską. W życiu parafii Wrociszew uczestniczyli synowie Melchiora: Jakub (1612–1663), kasztelan biecki, oraz Jacek (ok. 1616–1661), stolnik różański, starosta kurzeniecki i kłobucki. Pan Jacek, absolwent zagranicznych uczelni, założył parafialną bibliotekę i szkołę, zapisał kościołowi w testamencie sumę 20 tys. złotych polskich. Pochowany został w podziemiach kościoła. W 1776 r. pleban wrociszewski otworzył trumnę. Stolnik różański po ponad stu latach od śmierci wciąż miał się nieźle: czerstwy na twarzy, z włosami i wąsami, żupan i koszula jak spod igły.
Dzieje Wrociszewa pełne są pożarów, które nie omijały także świątyni. W 1603 r. stał tu kościół drewniany pw. św. Małgorzaty. Kolejne kościoły drewniane niszczone były przez ogień w latach: 1703, 1733, 1768, 1776, 1782. Po pożarze z 1794 r. postawiono małą kaplicę, jakby prezbiterium, a potem dobudowano do niej szopę z desek pokrytą słomą. Ok. 1828 r. w miejsce szopy zbudowano nawę. W wielkim ołtarzu owego kościółka znajdował się obraz Matki Bożej przywieziony z Sokala przez Jacka Michałowskiego. W archiwum parafialnym długo przechowywano list, w którym pan Jacek opisał cud wiążący się ze sprowadzeniem wizerunku do Wrociszewa. 10 czerwca 1889 r. poświęcono kamień węgielny pod budowę nowego kościoła, już murowanego, w stylu neogotyckim, według projektu Franciszka Braumana. Inwestycję rozpoczął ks. Julian Budziszewski, a dokończył ks. Franciszek Ożarek. 21 maja 1904 r. świątynię pw. św. Małgorzaty konsekrował bp Kazimierz Ruszkiewicz. Jego Eminencja zatrzymał się we Wrociszewie na przeszło trzy dni. Zachwycił się trójnawowym kościołem z dwiema wieżami, ołtarzami z dębowego drzewa, organami o kilkunastu głosach z dwiema klawiaturami. Modlił się przed obrazem Matki Bożej.
W tym samym czasie na cmentarzu parafialnym wzniesiono kaplicę grobową dla rodzin Brzezińskich i Dal Trozzów. Najstarszy nagrobek kryje szczątki Jana Skopańskiego (zm. 1843) oraz jego syna Karola (zm. 1861), proboszcza wrociszewskiego. Wiele inskrypcji – ze względu na bliskość tzw. przyczółka warecko-magnuszewskiego i przechodzącą tędy ofensywę styczniową 1945 r. – odnosi się do okresu II wojny światowej. 20 sierpnia 1944 r. zginął ugodzony pociskiem Jerzy Ciechanowski, syn ambasadora RP w USA Jana Ciechanowskiego (1887–1973). Następnego dnia śmierć zabrała Andrzeja Zaleskiego. Jerzy i Andrzej mieli po 24 lata, należeli do AK. Duże żniwo zebrała śmierć 15 stycznia 1945 r.: Lonia Janusik (lat 20), Waleria z Kaczmarków Kościanek (lat 35), Jadwiga z Węgrzynowiczów Milewska (lat 25), Andrzejek Milewski, Felicja z Węgrzynowiczów Smirnow (lat 46), Kacper Żuchnowski (lat 42 lata) i inni. Zginął także proboszcz wrociszewski, ks. Franciszek Widyński (lat 45).
Obok kaplicy Brzezińskich i Dal Trozzów stoi grób rodziny Wyszyńskich. W latach 1918–1948 na wrociszewskich organach grał Stanisław Wyszyński, rodem ze wsi Gać nad Liwcem. Skromny organista nawet nie śnił o tym, że jego syn zostanie prymasem Polski. Ks. Stefan Wyszyński często bywał we Wrociszewie. Związałem się gorąco z ołtarzem Matki Boskiej Wrociszewskiej – wspominał w 1953 r. – przed którym spędzałem co dzień długie godziny wieczorne. Ojciec prymasa zmarł 15 lutego 1970 r., w wieku 94 lat. Pogrzeb odbył się 18 lutego we Wrociszewie. Uczestniczył w nim kardynał Karol Wojtyła i 15 biskupów. Imię Stefana Kardynała Wyszyńskiego nosi Publiczna Szkoła Podstawowa we Wrociszewie.