Władysław Jagniątkowski
Władysław Jagniątkowski (ur. 7 grudnia 1859 w Michałowie Górnym, zm. 8 stycznia 1930 w Warszawie) – porucznik rosyjski, kapitan francuski, pułkownik Wojska Polskiego, topograf, pamiętnikarz, autor powieści podróżniczych.
Życiorys
Według anonimowego nekrologu opublikowanego w „Polsce Zbrojnej” (1930, nr 9, s. 4), urodzony 7 grudnia 1859 w Michałowie Górnym, w powiecie grójeckim. Po ukończeniu Szkoły Realnej w Łowiczu na ochotnika wstąpił do wojska rosyjskiego, ukończył Szkołę Inżynieryjno-Wojskową w Petersburgu i jako jej absolwent awansował do stopnia podporucznika (1881). W 1883 namówiony przez wuja Walentego, byłego powstańca 1863 r. i sybiraka, wystąpił z wojska rosyjskiego w stopniu porucznika. Według Wojciecha Sulewskiego Jagniątkowski uczestniczył w pracach jednej z konspiracyjnych organizacji warszawskiej młodzieży. W obawie przed represjami zbiegł do Francji (1884) i tu usiłował zaciągnąć się do wojska. Gdy odmówiono mu przyjęcia, zmuszony był szukać innej pracy zarobkowej. Został kreślarzem przy budowie wieży Eiffla oraz zajął się studiami nad skonstruowaniem ulepszonego karabinu dla piechoty. Narastający niedostatek zmusił go do zaciągnięcia się w szeregi wojskowej służby kolonialnej, a ściślej w szeregi Legii Cudzoziemskiej (30 czerwca 1887). Walczył kolejno w Maroku, Tonkinie, Annamie i dosłużył się stopnia sierżanta (1890). Jako topograf sztabu brygady wykonał dokładną mapę Annamu, czyli środkowej części Wietnamu (obecnie Trung Bo), za co cesarz annamski Than Thay nagrodził go Orderem Smoka Annamu. Wkrótce (1892) otrzymał stopień podporucznika oraz obywatelstwo francuskie. W latach 1892-1895 aktywnie uczestniczył we francuskich ekspedycjach kolonialnych do Senegalu, Dahomeju i na Madagaskar. Za wykazane zdolności wojskowe mianowano go porucznikiem, następnie przeniesiono do Paryża, gdzie pracował (1898-1899) nad ulepszeniem celności torped morskich, za co otrzymał nagrodę admiralicji.
W 1900 wziął udział w tłumieniu powstania chińskich bokserów. Za wykazane umiejętności dowódcze awansowano go wówczas do stopnia kapitana, a ponadto przedstawiono do Legii Honorowej. Przeżywszy 56 lat (1 lipca 1912) otrzymał dymisję z funkcji komendanta fortów nadmorskich na Riwierze i przeniesiono go na emeryturę. Karierę wojskową zakończył otrzymaniem Krzyża Legii Honorowej oraz orderu Błogosławionego Skarbu, który przyznał mu cesarz Japonii. W latach 1913-1914 pracował jako instruktor i wykładowca Związku Strzeleckiego i Związku Walki Czynnej w Paryżu.
W momencie wybuchu I wojny światowej przebywał w Krakowie i tu został internowany przez Austriaków. Po ucieczce z obozu przedarł się do Francji i powrócił do armii. W 1915 znalazł się w sztabie misji francusko-angielskiej na froncie północnym. Kiedy we Francji utworzono armię polską, wszedł w skład sztabu wojskowego misji francusko-polskiej gen. Archinarda. Pełnił funkcję dowódcy pierwszego polskiego obozu wojskowego w Sille le Guillaume, w departamencie Sarthre (1917), w którym organizowała się Armia Polska. W 1918 stanął na jej czele Józef Haller Hallenburg. W jego sztabie Jagniątkowski otrzymał awans na majora, potem na podpułkownika. W 1918 mianowano go dowódcą I pułku strzelców polskich. Brat udział w bitwach pod Centre-Chaiton (21 lipca) i Bois dc Raquette (24/25 lipca), w których wyróżnił się walecznością i bohaterstwem. W końcowej fazie wojny przeniesiono go na front lotaryński (1918). W marcu 1919 z Armią Hallera, zwaną też Błękitną (od koloru mundurów) wkroczył do Polski. Pułk, przemianowany potem na 43. pułk strzelców kresowych (który zwano też pułkiem bajończyków), w wojnie polsko-bolszewickiej walczył na Wołyniu. W listopadzie 1919 rząd francuski zezwolił Jagniątkowskiemu wstąpić do Wojska Polskiego w charakterze kontraktowego pułkownika saperów.
W 1920 został powołany do międzynarodowej komisji wytyczającej granicę polsko-czechosłowacką. W 1921 został mianowany szefem inżynierów i saperów Dowództwa Okręgu Generalnego Warszawa, wreszcie został szefem wydziału w Departamencie Inżynierów i Saperów Ministerstwa Spraw Wojskowych. Jednocześnie pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego Komisji Rozbudowy Westerplatte. W latach 1924-1930 pracował jako wykładowca historii wojskowości w Szkole Podchorążych Inżynierów w Warszawie.
W czasie służby w Legii Cudzoziemskiej prowadził dziennik, w którym zanotował wiele interesujących spostrzeżeń obyczajowych, etnograficznych i religioznawczych. Już podczas pracy wojskowej na Riwierze we Francji Jagniątkowski zaczął pisać barwne wspomnienia, obrazki, powieści, nowele i opowiadania. Drukował je na łamach „Biblioteki Dzieł Wyborowych”, oraz osobno wydał:
- Kartki z podróży po lndo-Chinach (1909)
- Polak w Legii Cudzoziemskiej (2 tomy, 1909, 1926)
- Na brzegach Senegalu - Z przygód polskich na obczyźnie (1912)
- W krainie bokserów. Powieść (1913)
- Ona i Madagaskar. czyli walka z kobietą (1914)
- Marokańska Masa. Powieść z życia afrykańskiego (1924)
- Z podróży po Annamie
Publikował też liczne wspomnienia i felietony. Wypowiadał się na tematy teozoficzne; w 1927 wydał pracę Religia nowoczesna, w której ujawnił się jako wyznawca reinkarnacji. Jego książki swego czasu cieszyły się dużą poczytnością.
W Warszawie mieszkał na Żoliborzu, przy ul. Śmiałej 52. Zmarł 8 stycznia 1930. Pochowany został 10 stycznia na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Bibliografia
- Zdzisław Szeląg, Jagniątkowski Władysław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt trzeci, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1995, s. 16–19 - na podstawie źródeł:
- Nekrolog, „Polska Zbrojna” 1930, nr 8, s. 5;
- Ci co odeszli. Śp. płk W. Jagniątkowski, „Polska Zbrojna” 1930, nr 9, s. 4;
- Zgon zasłużonego oficera, „Świat” 1930, nr 3, s. 16;
- W. Lipiński, Walka zbrojna o niepodległość Polski, Warszawa 1931, s. 376, 378, 384, 387;
- Encyklopedia wojskowa pod red. mjr O. Laskowskiego, Warszawa 1932, t. 3, s. 600-601;
- S. Zieliński, Mały słownik pionierów polskich kolonialnych i morskich ..., Warszawa 1933, z. 11, s. 167-168;
- T. Kasprzycki, Kartki z dziennika oficera I Brygady, Warszawa 1934, s. 500;
- J. Pachoński, Jagniątkowski Władysław, Polski Słownik Biograficzny, t. 10 (1963), s. 320;
- W. Sulewski, Konterfekty dziwnych Polaków, Warszawa 1973, s. 117-128, ustęp: „Porucznik Jagniątkowski w walkach z Amazonkami”.