Zygmunt Ledóchowski

Zygmunt Ledochówski (ur. 13 października 1898 w Warce, zm. 15 września 1965 r. w Gdańsku) – biochemik, profesor Politechniki Gdańskiej.

Życiorys

Urodził się w wielodzietnej rodzinie (dziewięcioro rodzeństwa) 13 października 1898 w Warce, jako syn felczera, Karola (1852–1918) i Heleny z Wójcickich (1862–1939). Naukę elementarną pobierał na kompletach prywatnych prowadzonych w Warce przez Marię Ropelewską.

Do gimnazjum początkowo uczęszczał w Gostyninie, następnie w Warszawie (gimnazjum Jana Zamojskiego), które ukończył, po rocznej przerwie spowodowanej działaniami wojennymi. Od roku 1918 do 1928 pracował jako nauczyciel szkół powszechnych i kursów dla dorosłych w Warszawie i w województwie warszawskim, m.in. w Laskach koło Warki. Od 1921 pracę zarobkową łączył ze studiowaniem chemii na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1929–1934 pracował jako chemik w Państwowym Zakładzie Higieny w Warszawie i przygotowywał dysertację doktorską pt. Studia w dziedzinie związków organicznych złota, którą obronił w 1932. Od 1934 do września 1939 r. pracował w Okręgowej Izbie Kontroli Państwowej przy kontroli przemysłowych zakładów chemicznych.

Podczas okupacji hitlerowskiej był asystentem w Państwowym Zakładzie Higieny w Warszawie oraz aktywnie uczestniczył w konspiracyjnej działalności Armii Krajowej, m.in. w podziemnej produkcji materiałów wybuchowych.

W latach 1945–1947 kierował Działem Chemii w Zakładzie Higieny oraz prowadził wykłady z chemii ogólnej na Wydziale Lekarskim i Stomatologii Uniwersytetu Łódzkiego. Od 1947 do końca życia pracował w Politechnice Gdańskiej, najpierw jako docent, potem profesor nadzwyczajny, kierownik Katedry Technologii Środków Leczniczych. W 1963 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego technologii środków leczniczych. Do jego licznych zasług należy zorganizowanie Katedry Organopreparatów i Chemii Peptydów. W 1965 objął funkcję Dziekana Wydziału Chemicznego, którą sprawował do końca życia. Równocześnie, w Instytucie Chemii Organicznej Polskiej Akademii Nauk kierował pracownią związków heteroorganicznych oraz pracownią chemioterapii przeciwnowotworowej.

Początkowo naukowe zainteresowania koncentrował wokół chemioterapii i poszukiwania środków przeciwgruźliczych. W latach 1955–1959 wyniki swych badań prezentował na sesjach naukowych organizowanych przez Politechnikę Gdańską oraz w periodykach naukowych. Od 1954 zajmował się problematyką leczenia nowotworów. Zespół katedry kierowany przez Ledochówskiego zgłosił do produkcji przemysłowej, np. w 1956 – pronestyl (lek nasercowy), w 1960 – fenactil i dominal (leki psychotropowe), ledakryn od nazwiska prof. Ledóchowskiego (znany zagranicą jako nitrakrypina). Rezultaty swych badań przedstawiał na zjazdach Polskiego Towarzystwa Chemicznego w Warszawie (1959) i Łodzi (1964), na VIII Międzynarodowym Kongresie Przeciwrakowym w Moskwie (1963), na sesji Biologii Nowotworów PAN we Wrocławiu (1965).

Dorobek naukowy Ledóchowskiego obejmuje ok. 100 prac, w tym wiele skryptów i podręczników, np. Zarys chemii analitycznej (1946), Zarys chemii nieorganicznej (1946), Proste cukry (1947, 1952), Zarys chemii organicznej (1948), Podręcznik chemii fizjologicznej (z S. Przełęskim, 1947, 1950), Chemia organiczna dla studentów medycyny i stomatologii (z Józefem Skarżyńskim, 1947, 1949, 1952), Preparatyka organiczna (1954). Opublikował też dwie monografie: Chemia w służbie człowieka (1950), Sympozjum o niektórych lekach syntetycznych (1956). Ponadto szereg prac ogłosił w pismach polskich („Biuletyn Polskiej Akademii Nauk”, „Zeszyty Naukowe Politechniki Gdańskiej”, „Roczniki Chemii” (1958–1963), „Przemysł Chemiczny”, „Patologia Polska”, „Archiwum Immunologii i Terapii Doświadczalnej”, „Nowotwory”) oraz w zagranicznych: „Biological Section of the Work Ball of Polish Medic, Science and History” (Chicago), „Sciences Chemiques” (1960, 1961), „Biuletin de l'Académie Polonaise de Sciences – Serie des Sciences Chemiques” (1960, 1961), „International Cancer Congress” (1962), „Acta Unionis Internationales countra Cancerum” (Louvin 1964), „Nature”.

Ledóchowski był czynnym, aktywnym członkiem i przewodniczącym wielu towarzystw naukowych, np.: Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, Toruńskiego Towarzystwa Naukowego, Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, Komitetu Chemii i Technologii Organicznej PAN, Polskiego Towarzystwa Chemicznego (przewodniczący), członkiem Rady Naukowej Instytutu Farmaceutycznego i Instytutu Antybiotyków. W latach 1952–1954 wchodził w skład redakcji pisma „Wiadomości Chemiczne”.

Za udział w walce o niepodległość, aktywność społeczną i naukową odznaczony został licznymi orderami, odznakami i medalami: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Dziesięciolecia, Dyplomem Światowej Rady Pokoju, Dyplomem Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu.

Żonaty był z polonistką, dr Jadwigą z Kobylińskich (1896–1986), m.in. współautorką (z Marią Froelichową) podręcznika Ćwiczenia w pisaniu dla klasy II szkoły podstawowej (Warszawa 1947), wicedyrektorem VI Liceum Ogólnokształcącego w Gdańsku.

Zmarł bezpotomnie 15 września 1965 r. w Gdańsku i zgodnie ze swoją wolą pochowany został w rodzinnym grobowcu, na cmentarzu w Warce.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Ledochówski Zygmunt, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. 36-39 – na podstawie źródeł:
• „Sprawozdania Towarzystwa Naukowego w Toruniu” R. VII: 1953, s. 54-55 (spis prac Ledochówskiego);
• Politechnika Gdańska 1945-1970. Księga pamiątkowa, Gdańsk 1970, s. 215-216;
• Kazimierz Sarnecki, Ledóchowski Zygmunt, w: Polski Słownik Biograficzny, t. 16: 1971, s. 637-638;
• Jadwiga Ledóchowska, Wspomnienia o prof. dr Zygmuncie Ledóchowskim, [w:] Dzieje Warki 1321–1971. Studia i materiały. Praca zbiorowa, Warszawa 1975, s. 172-174;
• Czesław T. Zwolski, Zygmunt Ledóchowski (1898–1965), [w:] Znani i nieznani Ziemi Radomskiej (Praca zbiorowa pod redakcją Czesława T. Zwolskiego), Radom 1980, s. 121-123;
• Marek Andrzejewski, Ledóchowski Zygmunt, [w:] Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. 3 pod red. Zbigniewa Nowaka, Gdańsk 1997, s. 39;
• [Nekrolog], „Życie Warszawy” 1965, nr 224;
• „Dziennik Bałtycki” 1965, nr 220, s. 2, nr 221, s. 2.