Jabcok

Olszew: Różnice pomiędzy wersjami

Strona Dyskusja

Olszew (tekst źródłowy)

Wersja z 18:24, 3 sie 2024

Dodane 2145 bajtów ,  3 sie 2024
brak opisu edycji
WizualnieWikikod
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
 
Linia 6: Linia 6:
Początki jej powstania sięgają początku XX wieku i wiążą się z parcelacją ziemi po wyrębie lasu i sprzedaży drewna m.in. Żydom. Nabywcy działek wykarczowali pnie, wznieśli domy, zabudowania gospodarcze i zajęli się uprawą ziemi. Nazwa miejscowości powstała od wyrazu pospolitego olcha lub olsza, oznaczającego drzewa olchowe (olszowe). Pierwotnie zapewne określała miejsce porośnięte olchami, później osadę powstałą po 1900 r. Za taką chronologią przemawia fakt, że nazwy tej brak w tym tomie ''Słownika geograficznego Królestwa Polskiego'', w którym zamieszczono dzieje miejscowości na literę O, nie ma jej też w tomie 15 (''Dopełnienia'') z 1900 r. Pierwsza wzmianka o wsi, zanotowana została w książce ''Spisok nasielennych punktow warszawskoj guberni'' z 1912 r jako Olszew Kolonia, (leżąca w gminie Rykały), w której żyło już 220 osób (w tym 111 kobiet). Należało do niej wówczas 667 mórg ziemi ornej. Wnosić stąd należy, że powstała między 1900 a 1912 rokiem. Człon „Kolonia” oznacza „gospodarstwo rolne powstałe na gruntach podzielonych w wyniku parcelacji, komasacji lub migracji wewnętrznej”. 30 września 1921 r. w 21 budynkach wsi mieszkało tylko 179 osób, w tym 95 kobiet.  
Początki jej powstania sięgają początku XX wieku i wiążą się z parcelacją ziemi po wyrębie lasu i sprzedaży drewna m.in. Żydom. Nabywcy działek wykarczowali pnie, wznieśli domy, zabudowania gospodarcze i zajęli się uprawą ziemi. Nazwa miejscowości powstała od wyrazu pospolitego olcha lub olsza, oznaczającego drzewa olchowe (olszowe). Pierwotnie zapewne określała miejsce porośnięte olchami, później osadę powstałą po 1900 r. Za taką chronologią przemawia fakt, że nazwy tej brak w tym tomie ''Słownika geograficznego Królestwa Polskiego'', w którym zamieszczono dzieje miejscowości na literę O, nie ma jej też w tomie 15 (''Dopełnienia'') z 1900 r. Pierwsza wzmianka o wsi, zanotowana została w książce ''Spisok nasielennych punktow warszawskoj guberni'' z 1912 r jako Olszew Kolonia, (leżąca w gminie Rykały), w której żyło już 220 osób (w tym 111 kobiet). Należało do niej wówczas 667 mórg ziemi ornej. Wnosić stąd należy, że powstała między 1900 a 1912 rokiem. Człon „Kolonia” oznacza „gospodarstwo rolne powstałe na gruntach podzielonych w wyniku parcelacji, komasacji lub migracji wewnętrznej”. 30 września 1921 r. w 21 budynkach wsi mieszkało tylko 179 osób, w tym 95 kobiet.  


Przyspieszony rozwój infrastruktury wsi zaczął się w międzywojniu. Wówczas to powstał budynek Publicznej Szkoły Powszechnej (1922), Ochotniczej Straży Pożarnej (1932), mleczarni, zorganizowano Kasę Spółdzielczą Stefczyka (1927), Kółko Rolnicze, Koło Gospodyń Wiejskich. Szkoła wzniesiona została na ziemi ofiarowanej przez Antoniego Stępnia (1886-1945), mleczarnia i remiza Ochotniczej Straży Pożarnej na działce podarowanej przez prezesa Kółka Rolniczego, Michała Prusia, syna Jana.  
Przyspieszony rozwój infrastruktury wsi zaczął się w międzywojniu. Wówczas to powstał budynek Publicznej Szkoły Powszechnej (1922), Ochotniczej Straży Pożarnej (1932), mleczarni, zorganizowano Kasę Spółdzielczą Stefczyka (1927), Kółko Rolnicze, Koło Gospodyń Wiejskich. Szkoła wzniesiona została na ziemi ofiarowanej przez Antoniego Stępnia (1886–1945), mleczarnia i remiza Ochotniczej Straży Pożarnej na działce podarowanej przez prezesa Kółka Rolniczego, Michała Prusia, syna Jana.  


=== Wizyta Prezydenta RP Ignacego Mościckiego ===
=== Wizyta Prezydenta RP Ignacego Mościckiego ===
4 czerwca 1928 r. z sukcesami wsi zapoznał się prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki (1867-1946) i Minister Rolnictwa i Reform Rolnych Karol Niezabytowski (1865-1962) w towarzystwie m.in. [[Stanisław Czekanowski|Stanisława Czekanowskiego]] (1868–1963), dziedzica [[Kośmin|Kośmina]] pod [[Grójec|Grójcem]], kierownika Wydziału Wytwórczości Roślinnej w Ministerstwie Rolnictwa. Powitani oni zostali przed siedzibą mleczarni przez dzieci oraz kółkowicza Stępnia i prezesa Kółka Rolniczego oraz Michała Prusia (1886-1945), prezesa Ochotniczej Straży Pożarnej i Zarządu Kasy Stefczyka, członka Polskiego Stronnictwa Ludowego, po czym zwiedzili mleczarnię. Kierownikiem jej był Wieliczko. Rocznie przerabiała ona 750 tysięcy litrów mleka. Przed śniadaniem przygotowanym przez Koło Gospodyń Wiejskich, w przystrojonej sali szkolnej, Prezydenta i gości powitała pani Prusiowa, żona Michała, przewodnicząca Koła Gospodyń Wiejskich. W trakcie posiłku toast na cześć Prezydenta wznieśli m.in. [[Stanisław Maliszewski]] (1884–1943), wówczas prezes Okręgowego Związku Kółek Rolniczych powiatu grójeckiego i senator [[Tomasz Nocznicki]] (1862–1944). Wśród gości znajdował się też m.in. zasłużony, były zaraniarz, prezes Kółka Rolniczego z [[Bodzew|Bodzewa]], organizator Stowarzyszenia Mleczarskiego „Mazur”, Marcin Jaskólski (1874-1944). Do granicy województwa kieleckiego, do mostu na Pilicy przed Białobrzegami Prezydenta odprowadził Stanisław Czekanowski.
4 czerwca 1928 r. z sukcesami wsi zapoznał się prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki (1867–1946) i Minister Rolnictwa i Reform Rolnych Karol Niezabytowski (1865–1962) w towarzystwie m.in. [[Stanisław Czekanowski|Stanisława Czekanowskiego]] (1868–1963), dziedzica [[Kośmin|Kośmina]] pod [[Grójec|Grójcem]], kierownika Wydziału Wytwórczości Roślinnej w Ministerstwie Rolnictwa. Powitani oni zostali przed siedzibą mleczarni przez dzieci oraz kółkowicza Stępnia i prezesa Kółka Rolniczego oraz Michała Prusia (1886–1945), prezesa Ochotniczej Straży Pożarnej i Zarządu Kasy Stefczyka, członka Polskiego Stronnictwa Ludowego, po czym zwiedzili mleczarnię. Kierownikiem jej był Wieliczko. Rocznie przerabiała ona 750 tysięcy litrów mleka. Przed śniadaniem przygotowanym przez Koło Gospodyń Wiejskich, w przystrojonej sali szkolnej, Prezydenta i gości powitała pani Prusiowa, żona Michała, przewodnicząca Koła Gospodyń Wiejskich. W trakcie posiłku toast na cześć Prezydenta wznieśli m.in. [[Stanisław Maliszewski]] (1884–1943), wówczas prezes Okręgowego Związku Kółek Rolniczych powiatu grójeckiego i senator [[Tomasz Nocznicki]] (1862–1944). Wśród gości znajdował się też m.in. zasłużony, były zaraniarz, prezes Kółka Rolniczego z [[Bodzew|Bodzewa]], organizator Stowarzyszenia Mleczarskiego „Mazur”, Marcin Jaskólski (1874–1944). Do granicy województwa kieleckiego, do mostu na Pilicy przed Białobrzegami Prezydenta odprowadził Stanisław Czekanowski.


W międzywojniu istniał usankcjonowany ustawowo zwyczaj, iż ojcem chrzestnym siódmego kolejno urodzonego syna był Prezydent RP. W październiku 1936 uroczystość taka odbyła się w kościele parafialnym w [[Goszczyn|Goszczynie]]. Ojca chrzestnego Stanisława Czapskiego, ur. 7 marca 1936 r. w Olszewie per prokura reprezentował wicestarosta Franciszek Cieśliński i Stanisława Maroszek.
W międzywojniu istniał usankcjonowany ustawowo zwyczaj, iż ojcem chrzestnym siódmego kolejno urodzonego syna był Prezydent RP. W październiku 1936 uroczystość taka odbyła się w kościele parafialnym w [[Goszczyn|Goszczynie]]. Ojca chrzestnego Stanisława Czapskiego, ur. 7 marca 1936 r. w Olszewie per prokura reprezentował wicestarosta Franciszek Cieśliński i Stanisława Maroszek.


=== Lata 30. XX wieku ===
=== Lata 30. XX wieku ===
W latach 1937–1938 prezesem Kółka Rolniczego był Franciszek Maciak, przewodniczącą Koła Gospodyń Wiejskich - Anna Minkowska, członkinią Zarządu Powiatowej Organizacji Kół Gospodyń Wiejskich – Franciszka Prusiowa. 7 lutego 1937 w Olszewie dla 70 osób z Kółek Rolniczych z Olszewa, [[Wola Łęczeszycka|Woli Łęczeszyckiej]], [[Bądków|Bądkowa]] odbył się kurs fachowo-organizacyjny z udziałem powiatowego lekarza weterynarii, Wiktora Uklei i powiatowego inżyniera architektury. Kółko Rolnicze w 1937 r. zakupiło dla członków 800 kg karboliny do oprysku sadów (najwięcej w powiecie), 6 gospodarstw uczestniczyło w doświadczeniu stosowania soli potasowej w sadach. Kółko Rolnicze prenumerowało pisma rolnicze, w tym m.in. „Przewodnik Gospodarski”. Zimą 1937/1938 Koło Gospodyń Wiejskich urządziło pięciodniowy kurs gotowania i pieczenia dla 50 uczestniczek. Olszew i [[Jakubów Kolonia]] dążyły do dorównania wsi Lisków, wówczas wzorowej i najbogatszej wsi w Polsce, o której pisano w prasie i mówiono w radiu. [[Jakubów Kolonia]] i Olszew stanowiły centrum sadownictwa w gminie Rykały, z siedzibą w [[Goszczyn|Goszczynie]].  
W latach 1937–1938 prezesem Kółka Rolniczego był Franciszek Maciak, przewodniczącą Koła Gospodyń Wiejskich – Anna Minkowska, członkinią Zarządu Powiatowej Organizacji Kół Gospodyń Wiejskich – Franciszka Prusiowa. 7 lutego 1937 w Olszewie dla 70 osób z Kółek Rolniczych z Olszewa, [[Wola Łęczeszycka|Woli Łęczeszyckiej]], [[Bądków|Bądkowa]] odbył się kurs fachowo-organizacyjny z udziałem powiatowego lekarza weterynarii, Wiktora Uklei i powiatowego inżyniera architektury. Kółko Rolnicze w 1937 r. zakupiło dla członków 800 kg karboliny do oprysku sadów (najwięcej w powiecie), 6 gospodarstw uczestniczyło w doświadczeniu stosowania soli potasowej w sadach. Kółko Rolnicze prenumerowało pisma rolnicze, w tym m.in. „Przewodnik Gospodarski”. Zimą 1937/1938 Koło Gospodyń Wiejskich urządziło pięciodniowy kurs gotowania i pieczenia dla 50 uczestniczek. Olszew i [[Jakubów Kolonia]] dążyły do dorównania wsi Lisków, wówczas wzorowej i najbogatszej wsi w Polsce, o której pisano w prasie i mówiono w radiu. [[Jakubów Kolonia]] i Olszew stanowiły centrum sadownictwa w gminie Rykały, z siedzibą w [[Goszczyn|Goszczynie]].  


=== Okupacja niemiecka podczas II wojny światowej ===
=== Okupacja niemiecka podczas II wojny światowej ===
Linia 24: Linia 24:
13 czerwca 1945 zlikwidowano sekretarza komórki PPR, Jana Sikorę z Olszewa. Został on wyprowadzony z domu i zastrzelony na polnej drodze do [[Kozietuły|Kozietuł]]. Tego samego dnia dokonano napadu na posterunek Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa w Goszczynie i rozbrojono dwóch funkcjonariuszy.
13 czerwca 1945 zlikwidowano sekretarza komórki PPR, Jana Sikorę z Olszewa. Został on wyprowadzony z domu i zastrzelony na polnej drodze do [[Kozietuły|Kozietuł]]. Tego samego dnia dokonano napadu na posterunek Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa w Goszczynie i rozbrojono dwóch funkcjonariuszy.


W latach 1948-1956 rozwój społeczno-ekonomiczny wsi został przyhamowany wskutek forsowania kolektywizacji, zwalczania zamożniejszych rolników (domiary), których represjonowano i z imienia oraz nazwiska piętnowano, np. pod osłoną nocy na płotach przy ich zagrodach malowano napis „kułak”. Wprowadzono obowiązkowe dostawy mięsa i płodów rolnych po cenach niższych od rynkowych oraz reglamentację materiałów budowlanych. W 1953 roku na łamach lokalnej gazetki „[[Przodownik Wiejski]]” za „złośliwe ociąganie się z odstawą obowiązkowych dostaw” m.in. napiętnowano Stanisława Duraja z Olszewa. Ten i inni rolnicy ze wsi: [[Długowola]], [[Jakubów (gmina Goszczyn)|Jakubów]], [[Józefów (gmina Goszczyn)|Józefów]], [[Nowa Długowola]], [[Romanów]] wykazywali dużo odwagi stawiając opór wobec realizowanej polityki rolnej. W wyniku takiej polityki rolnej wiele gospodarstw podupadło, a młodzi ludzie w poszukiwaniu pracy, emigrowali do miast.
W latach 1948–1956 rozwój społeczno-ekonomiczny wsi został przyhamowany wskutek forsowania kolektywizacji, zwalczania zamożniejszych rolników (domiary), których represjonowano i z imienia oraz nazwiska piętnowano, np. pod osłoną nocy na płotach przy ich zagrodach malowano napis „kułak”. Wprowadzono obowiązkowe dostawy mięsa i płodów rolnych po cenach niższych od rynkowych oraz reglamentację materiałów budowlanych. W 1953 roku na łamach lokalnej gazetki „[[Przodownik Wiejski]]” za „złośliwe ociąganie się z odstawą obowiązkowych dostaw” m.in. napiętnowano Stanisława Duraja z Olszewa. Ten i inni rolnicy ze wsi: [[Długowola]], [[Jakubów (gmina Goszczyn)|Jakubów]], [[Józefów (gmina Goszczyn)|Józefów]], [[Nowa Długowola]], [[Romanów]] wykazywali dużo odwagi stawiając opór wobec realizowanej polityki rolnej. W wyniku takiej polityki rolnej wiele gospodarstw podupadło, a młodzi ludzie w poszukiwaniu pracy, emigrowali do miast.


W 1954 r. w wyniku reformy administracyjnej Olszew znalazł się w Gromadzkiej Radzie Narodowej w [[Długowola|Długowoli]] i pozostał w niej do końca 1959 r.; po czym powrócił do gminy Goszczyn i tak jest do dziś. W Polsce pojałtańskiej, mimo niesprzyjających warunków gospodarczych, braku możliwości rozwoju lokalnej, w pełni autonomicznej, niezależnej samorządności, mieszkańcy wsi włączyli się do działań inspirowanych oraz kierowanych przez PPR, a potem PZPR i zależne od nich organizacje gospodarcze. W różnych latach działały więc m.in.: Kółko Rolnicze z bazą sprzętu rolniczego, punkt skupu płodów rolnych, Koło Gospodyń Wiejskich, amatorska orkiestra dęta, Koło Młodzieży Wiejskiej.  
W 1954 r. w wyniku reformy administracyjnej Olszew znalazł się w Gromadzkiej Radzie Narodowej w [[Długowola|Długowoli]] i pozostał w niej do końca 1959 r.; po czym powrócił do gminy Goszczyn i tak jest do dziś. W Polsce pojałtańskiej, mimo niesprzyjających warunków gospodarczych, braku możliwości rozwoju lokalnej, w pełni autonomicznej, niezależnej samorządności, mieszkańcy wsi włączyli się do działań inspirowanych oraz kierowanych przez PPR, a potem PZPR i zależne od nich organizacje gospodarcze. W różnych latach działały więc m.in.: Kółko Rolnicze z bazą sprzętu rolniczego, punkt skupu płodów rolnych, Koło Gospodyń Wiejskich, amatorska orkiestra dęta, Koło Młodzieży Wiejskiej.  
Linia 38: Linia 38:


== Bibliografia ==
== Bibliografia ==
* [[Zdzisław Szeląg]], ''Olszew'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt czternasty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2006, s. 64-68 – na podstawie źródeł:
* ''Sprawozdanie Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych w Grójcu za okres 1937–1938'', s. 2, 4, 10, 14;
* Henryk Ogonowski, „''Kronika gminy Goszczyn''”, s. 43, 44, 60, 63, 66, 73, 84. Kopia w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
* ''Alfawitnyj spisok nasielennych punktow warszawskoj guberni'', Warszawa 1912, s. 240-241;
* ''Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wykazów Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności 30 września 1921 r i innych źródeł urzędowych''. Tom I: ''Miasto stołeczne Warszawa, województwo warszawskie'', Warszawa 1925, s. 48;
* T. Niedzielski, ''Pan Prezydent gościem drobnych rolników'', „Kalendarz Kółek Rolniczych na rok 1929”, [Warszawa 1929], s. 58-59;
* Mieczysław Żak („Mietek”), ''Akcje partyzanckie w Grójeckiem'', [w:] ''Warszawa Lewa-Podmiejska 1942–1945. Z walk PPR, GL-AL''. Redaktor naukowy Benon Dymek, Warszawa 1971, s. 381;
* ''Badanie wyposażenia miast, gmin i miejscowości wiejskich w podstawowe placówki i urządzenia. Województwo radomskie 1978'', Warszawa 1979, s. 105;
* [[Henryk Świderski]], ''Armia Krajowa w Obwodzie Grójec – „Głuszec”'', Warszawa 1993, s. 117-119 i s. wg indeksu nazwisk;
* [[Remigiusz Matyjas]], ''Radości i smutki gminy Belsk (do 1945 r.)'', Belsk Duży 1999, s. 148;
* Remigiusz Matyjas, ''Powiat grójecki w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Materiały i studia'', Kielce-Grójec 2004, s. 130;
* Urszula Bijak, ''Nazwy miejscowe powiatu grójeckiego. Słownik historyczno-etymologiczny'', Grójec 2001, s. 74;
* ''Grójeckie we wspomnieniach''. Seria IV: ''Fragmenty z pamiętnika Roczniki długiego żywota mego Stanisława Czekanowskiego''. Wybór, wstęp i przypisy Zdzisław Szeląg, Grójec 2004, s. 67-68;
* ''Grójeckie we wspomnieniach'', Seria V: Edmund Marszał, ''Wspomnienia z działalności AK w latach 1940–1945'', Grójec 2005, s. 18, 49.
[[Kategoria:Miejscowości]]
[[Kategoria:Miejscowości]]
Źródło: „https://www.jabcok.org/jabcok/index.php/Specjalna:Różnica_mobilna/1269”