Gmina ewangelicko-augsburska w Gąskach

Gmina ewangelicko-augsburska w Gąskach koło Warki funkcjonowała od początku XIX wieku do 1945 roku.

Niemiecką kolonię rolniczą założono w czasach administracji pruskiej po 1795. W następnych latach powiększyła się liczba kolonistów, tak że w 1839 mieszkało tu 29 rodzin (180 osób) wyznania luterańskiego oraz 3 rodziny (7 osób) wyznania reformowanego.

● Więcej w osobnym artykule: Ewangelicy.

Gąski i sąsiednie miejscowości koloniści opuścili na początku 1945 roku. Koloniści używali nazwy Gonzig, która jest charakterystyczna dla górno-niemieckiego dialektu szwabskiego, okolica ta w niemieckim piśmiennictwie historycznym jest zaś określana jako Gonsiger Schwabeninsel. Niewątpliwie już na początku XIX w. istniała tu parafia ewangelicko-augsburska.

Obecnie jedynym materialnym śladem jest ewangelicki cmentarz grzebalny, którego istnienie jest zaznaczone na mapie kolonii Gąski wykonanej w listopadzie 1822. Wówczas kolonia była położona w ekonomii koronnej Potycz, w województwie warszawskim. Cmentarz znajdujący się po lewej stronie drogi asfaltowej z Gąsek do Hornigów jest założony na planie prostokąta o wymiarach 65 x 45 m, ma powierzchnię 0,29 ha. Układ przestrzenny jest już nieczytelny z powodu znacznego zarośnięcia krzewami. Istniejący drzewostan (kasztanowce) pochodzi prawdopodobnie z okresu założenia nekropoli. Na terenie cmentarza zachowało się 11 mocno zdewastowanych nagrobków. Wykonano je w okresie określonym latami zgonów 1855-1932. Są to, z wyjątkiem jednego w formie sarkofagu, prostopadłościany ze skromną dekoracją. Niektóre z nich pochodzą z warszawskich warsztatów kamieniarskich. Stopień występowania nazwisk pisanych w inskrypcjach nagrobnych w języku polskim wskazuje na znaczne spolonizowanie kolonistów.