Jan Bieliński

Jan Kapistran Bieliński (ur. 22 października 1834 w Biłgoraju, zm. 19 sierpnia 1919 w Warszawie) – fizjoterapeuta, założyciel i główny lekarz Zakładu Przyrodoleczniczego w Nowym Mieście nad Pilicą.

Życiorys

Urodził się 22 października 1834 w Biłgoraju, w rodzinie urzędnika, syn Antoniego, rejenta powiatu tarnogrodzkiego i Franciszki ze Szczorkowskich. Nauki początkowe pobierał w Biłgoraju, do 1848 roku uczył się w Szkole Powszechnej im. Zamojskich w Szczebrzeszynie, gimnazjum lubelskie ukończył w 1852, dyplom lekarski na Uniwersytecie Moskiewskim uzyskał w 1859. Od tego roku praktykę lekarską odbywał w Nowym Mieście nad Pilicą. W 1863 mieszkał w Warszawie. Podczas powstania styczniowego udzielał pomocy lekarskiej w różnych miejscowościach: w Nowym Mieście nad Pilicą, Rzeczycy (w Rawskiem), Ossie, Studziannej (w Opoczyńskiem), Potworowie, Mokruch (w Radomskiem).

Po upadku powstania prawdopodobnie mieszkał w Warszawie, w 1865 wyjechał do Paryża, gdzie dokształcał się przez ponad rok w klinikach: neurologicznej, chirurgicznej i dziecięcej. Do kraju powrócił przez Gräfenberg (Sokołowsko na Dolnym Śląsku), gdzie zapoznał się z hydroterapią Priessnitza. W 1868 przybył ponownie do Nowego Miasta nad Pilicą z zamiarem utworzenia zakładu hydroterapeutycznego na wzór zakładu doktora Sebastiana Kneippa (1821-1892) w Wörishofen, do czego zachęcali go prof. Tytus Chałubiński (1820-1889) i prof. Ignacy Tadeusz Baranowski (1833-1919). Taki mały zakład otworzył już w 1869 roku. Aby go unowocześnić i rozbudować w 1872 roku zwiedził uzdrowiska czeskie Karlsbad i Marienbad oraz odbył kilkumiesięczne studia hydropatyczne w Szwajcarii i we Francji, w Divonne u prof. Fernanda Widala. Dzięki zdobytej wiedzy i doświadczeniu opracował naukowe podstawy działania zakładu kąpielowo-leczniczego, w których oprócz hydroterapii postulował pracę fizyczną jako samoistną metodę leczenia. Jego projekt zyskał uznanie i znalazł poparcie finansowe Sokolnickiego, ojca żony, właściciela majątku Domaniewice.

Otwarcie Zakładu Przyrodoleczniczego dra J. Bielińskiego nastąpiło 31 maja 1874. Była to pierwsza tego rodzaju placówka w Polsce, urządzona na wzór uzdrowisk europejskich, w których leczono nerwy, plagę XIX wieku. Placówka była rozbudowywana przez szereg lat osiągając 29 obiektów do celów leczniczych, gospodarczych i rozrywkowo-kulturalnych. Do bardziej nowoczesnych należał oddział zlokalizowany w willi (pensjonacie) „Marylin” (64 pokoje). Kuracjuszami opiekowało się tu trzech lekarzy. Kąpiele lecznicze stosował razem z psychoterapią, gimnastyką i pracą fizyczną. W połączeniu tych kilku metod upatrywał dobry wynik leczenia. Dzięki empatii i łatwości w nawiązywaniu kontaktów wpływał na poprawę stanu psychicznego chorych oraz cieszył się dużym szacunkiem i zaufaniem. Zakład stal się słynny i modny w całym kraju. Stale zwiększała się liczba kuracjuszy, przyjeżdżali chorzy ze wszystkich trzech zaborów i z Rosji, bywało tu ziemiaństwo, artyści i pisarze.

W Polsce i na Zachodzie był prekursorem w stosowaniu pracy fizycznej jako metody terapii. Jego ideę starano się wprowadzić w uzdrowiskach w Nałęczowie i Ojcowie. O wiele lat wyprzedził podręcznikową hydroterapię, ujmując w kąpielach leczniczych bodźców termalnych i zastępując je nacieraniem albo masażem.

W 1898 Bieliński obchodził 40-lecie służby lekarskiej i 25-lecie założenia Zakładu. Zgromadzeni na okolicznościowej uroczystości postanowili dla uczczenie Jubilata założyć ze składek przytułek leczniczy dla ubogich ludzi.

W czasie I wojny światowej, podczas walk pozycyjnych z wojskami rosyjskimi został poważnie zniszczony i już nigdy nieodbudowany. Zakład działał przez 45 lat, do czasu zarekwirowania go przez armię niemiecką na szpital i wjazdu właściciela do Warszawy. W 1917 Bieliński został członkiem honorowym Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego.

W 1871 poślubił Wandę Sokolnicką, z którą miał córkę i syna Bolesława, studenta medycyny (zm. 1902). Starość spędził w biedzie i samotności; żona i dzieci zmarli wcześniej. Zmarł 19 sierpnia 1919 w Warszawie w wieku 85 lat, pochowany został w Nowym Mieście nad Pilicą.

W 1960, w związku z obchodami 550. rocznicy uzyskania praw miejskich przez Nowe Miasto nad Pilicą, w ścianę domu, w którym mieszkał, wmurowano tablicę z napisem: „Tu mieszkał i pracował od 1873 do 1914 roku dr Jan Bieliński, twórca pierwszego w Polsce Zakładu Przyrodo-Leczniczego w Nowym Mieście n. Pilicą. Cześć jego pamięci”.

Z okazji 560-lecia założenia Nowego Miasta na grobie Bielińskiego postawiono obelisk. Ulica przebiegająca obok dawnego Zakładu nosi nazwę Bielińskiego, a na ocalałych ruinach znajduje się tablica poświęcona założycielowi. W Muzeum Regionalnym w Nowym Mieście można oglądać grafiki Zakładu z czasów jego działalności.

Bibliografia

• Katarzyna Kaźmierska, Bieliński Jan Kapistran, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czternasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2006, s. 6-8 – na podstawie źródeł:
• Zbiory Muzeum Regionalnego w Nowym Mieście nad Pilicą;
• Ignacy Chodorowicz, Nowe-Miasto i Zakład hydroterapeutyczny dra Bielińskiego, „Tygodnik Ilustrowany” 1875, nr 404, s. 200-201, nr 405, s. 214-215;
• Stanisław Kośmiń­ski, Bieliński Jan, [w:] Słownik lekarzów polskich obejmujący oprócz krótkich życiorysów lekarzy Polaków oraz cudzoziemców w Polsce osiadłych, dokładną bibliografią lekarską polską od czasów najdawniejszych aż do chwili obecnej, Warszawa 1883, s. 30;
• K. H., Jubilaci-lekarze, „Biesiada Literacka” 1898, nr 45, s. 137-138;
• Wiadomości bieżące, „Medycyna” 1898 nr 32, s. 760;
• Z Królestwa Polskiego. Nowe Miasto, „Kraj” 1898, t. 32, nr 33, s. 16;
• Z tygodnia na tydzień, „Tygodnik Ilustrowany” 1898, nr 34, s. 660;
• Józef Pawiński, Życiorysy kandydatów na członków honorowych Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. 1) Bieliński Jan, „Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego” 1917, t. 113, s. 101-102;
• Karol Tokarski, Dr Jan Bieliński (Wspomnienie pośmiertne), „Gazeta Lekarska” 1919, nr 36, s. 423-424;
• Halina Stróżewska, Jan Bieliński (1834-1919), [w:] Znani i nieznani Ziemi Radomskiej, pod red. Czesława Tadeusza Zwolskiego, Radom 1990, s. 15-17;
• Piotr Szarejko, Bieliński Jan (1834-1919), [w:] Słownik lekarzy polskich XIX wieku, Warszawa 1995, t. 3, s. 39-41.