Admin: Utworzono nową stronę "'''Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet. Zrzeszenie Powiatowe''' – organizacja kobieca o politycznym i społeczno-obywatelskim charakterze założona w 1928 roku. W swoich szeregach skupiła prawie cały kobiecy aktyw należący w latach 1914–1918 do Ligi Kobiet Polskich Galicji i Śląska oraz Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego w Królestwie Polskim i kobiecych kół Polskiej Organizacji Wojskowej. Związek współpracował z sanacj…"

2024-11-23T17:40:54Z

Utworzono nową stronę "'''Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet. Zrzeszenie Powiatowe''' – organizacja kobieca o politycznym i społeczno-obywatelskim charakterze założona w 1928 roku. W swoich szeregach skupiła prawie cały kobiecy aktyw należący w latach 1914–1918 do Ligi Kobiet Polskich Galicji i Śląska oraz Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego w Królestwie Polskim i kobiecych kół Polskiej Organizacji Wojskowej. Związek współpracował z sanacj…"

Nowa strona

'''Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet. Zrzeszenie Powiatowe''' – organizacja kobieca o politycznym i społeczno-obywatelskim charakterze założona w 1928 roku. W swoich szeregach skupiła prawie cały kobiecy aktyw należący w latach 1914–1918 do Ligi Kobiet Polskich Galicji i Śląska oraz Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego w Królestwie Polskim i kobiecych kół [[Polska Organizacja Wojskowa|Polskiej Organizacji Wojskowej]]. Związek współpracował z sanacją, starał się bronić interesów kobiet i występował przeciw ich krzywdzeniu. W swych szeregach skupiał głównie kobiety z inteligencji i zamożnego mieszczaństwa, ale próbował też ze swą pracą społeczno-kulturalną dotrzeć do środowiska robotniczego ([[Baniocha]] k. [[Góra Kalwaria|Góry Kalwarii]]) i wiejskiego.

== Dzieje organizacji w Grójeckiem ==
Dzieje organizacji w Grójeckiem odtworzone zostaną na podstawie sprawozdań drukowanych w prasie. Do archiwum Zrzeszenia Powiatowego ZPOK, jeśli zachowało się, nie udało się dotrzeć.

Na terenie [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]] pierwszy oddział powstał z inicjatywy Krawieckiej w [[Góra Kalwaria|Górze Kalwarii]] (marzec 1930), kolejny w [[Grójec|Grójcu]] pod przewodnictwem Wandy Grochowskiej (od 16 października 1930), następnie w [[Warka|Warce]], [[Mogielnica|Mogielnicy]] i [[Tarczyn|Tarczynie]]. Aby koło mogło powstać potrzeba było 20 członkiń. W 1932 Oddział w [[Góra Kalwaria|Górze Kalwarii]] liczył 47 kobiet.

Pracą oddziałów kierowała przewodnicząca Zrzeszenia Powiatowego ZPOK. Od 16 października 1930 do września 1934 funkcję tę sprawowała Wanda Grochowska, żona starosty, a po jej wyjeździe z rodziną do Łucka [[Wanda Godlewska]]. W większych oddziałach funkcjonowały zwykle referaty: wychowania obywatelskiego, opieki nad matką i dzieckiem, spraw kobiecych, wytwórczości, kultury i piękna, finansowy. Od 1933 w [[Grójec|Grójcu]] Wanda Godlewska prowadziła związkową, społeczną poradnię prawną. W celu zgromadzenia funduszy na wielokierunkową działalność referaty finansowe urządzały corocznie loterie fantowe, rauty, bale i inne dochodowe imprezy. W 1932 loteria w Grójcu dała 800 zł dochodu. Referaty wytwórczości organizowały kursy kroju i szycia, oddział w Grójcu ponadto dzierżawił bufet w Klubie Obywatelskim. Sporo wysiłku wkładano w rozbudzenie życia umysłowego i towarzyskiego. Cel ten osiągano urządzając wycieczki po najbliższej okolicy, prelekcje ilustrowane filmami, wykłady z zakresu m.in. higieny dziecka, matki, wykłady na temat polityki, literatury, roli kobiet. Prowadziły je członkinie lub zaproszeni goście. W Grójcu takie prelekcje wygłosili m.in. prof. Drzewiecki - „O Żeromskim” i Szempliński - „O piatiletce w Rosji sowieckiej” (obaj z [[Warszawa|Warszawy]]), starosta R. Grochowski - „O Ustawie samorządowej szkół powszechnych”, Jacórzyński - „O nowym ustroju szkolnictwa”, Wanda Grochowska - „O sytuacji politycznej w kraju”.

Ponadto urządzano obchody rocznic, np. powstania listopadowego, styczniowego, odzyskania niepodległości (11 listopada), imienin Józefa Piłsudskiego (19 marca), prezydenta, przedstawienia amatorskie, kursy rytmo-plastyki, zawody sportowe. Latem razem z kierownictwami szkół oddziały ZPOK organizowały półkolonie, kolonie, a w ciągu całego roku dożywianie i opiekę lekarską. Tak np. w 1933 r. Oddział w Górze Kalwarii prowadził dożywianie dla 42 dzieci oraz półkolonie (1 sierpnia-1 września) dla 60 dzieci od lat 6 do 12. W [[Grójec|Grójcu]] dożywiano 250, trzystu obdarowano odzieżą. Wszystkie one otrzymywały tran, wapno, żelazo, a na gwiazdkę paczki żywnościowe. Dla dzieci żyjących w trudnych warunkach mieszkaniowych Oddział przy pomocy nauczycieli uruchomił świetlicę, w której mogły przygotowywać lekcje w ciepłym i dobrze oświetlonym lokalu. Ponadto uruchomiono własną, czynną codziennie, estetycznie urządzoną świetlicę, w której można było czytać prasę prenumerowaną przez Związek lub przynoszoną przez członkinie; W niej też odbywały się odczyty i comiesięczne zebrania.

Referat wytwórczości Związku w Grójcu w 1933 zorganizował kurs kroju i szycia dla 46 osób. 1 kwietnia tegoż roku otwarto szwalnię, w której wykonywano bieliznę dla wojska, oraz realizowano zamówienia prywatne. W ten sposób spora liczba kobiet otrzymała możliwość skromnego zarobku.

W 1937 oddziały Związku zorganizowały: w [[Tarczyn|Tarczynie]] 2 dziecińce dla 80 dzieci, w [[Grudzkowola|Grudzkowoli]] - dla 22 małych dzieci, w [[Mogielnica|Mogielnicy]] - kolonię dla 260 dzieci (w dwóch turnusach). Najlepsze warunki zapewniono dzieciom w Mogielnicy.

Aby przygotować przyszłe kadry działaczek społecznych i przysposobić je „do pracy dla państwa w myśl zasad prawdziwej demokracji”, przy oddziałach powołano Koła Młodych ZPOK. Pierwsze takie koła w powiecie powstały przy Oddziale w Górze Kalwarii (przed 11 października 1933), w [[Baniocha|Baniosze]] (listopad 1933), [[Brześce|Brześcach]] (30 października 1933), [[Grójec|Grójcu]] (1933), [[Czersk|Czersku]] (1933). Kierowały nimi nauczycielki: Władysława Kielarska (1898–1943) w Baniosze, Eugenia Sadkowska - w Brześcach (22 członkinie), Helena Markowska - w Czersku. W 1934 skupiały one przeciętnie około 20 dziewcząt. Działalność Kół Młodych lokalizowano głównie w Publicznych Szkołach Powszechnych. Członkiniami ich były w większości wychowanki szkół. Organizowano dla nich naukę szycia, kroju, robót ręcznych, gier towarzyskich, udzielania pierwszej pomocy medycznej, organizowano uroczystości państwowe, wigilię z choinką, wycieczki po okolicy, pogadanki, wspólne czytanie książek, chóralne śpiewanie pieśni, zawody sportowe, m.in. przy pomocy sekcji gimnastycznych paramilitarnej, piłsudczykowskiej organizacji „Strzelec” ([[Góra Kalwaria]]). Dziewczęta pomagały przy wydawaniu obiadów dla ubogich. Zebrania odbywały się zwykle raz w tygodniu (w niedzielę - Czersk), dwa (Baniocha) lub trzy razy w tygodniu (Brześce) i trwały zwykle po kilka godzin. Członkinie ZPOK najchętniej czytały czasopisma: „Prosta Droga”, „Praca Obywatelska”, „Płomyk”, „[[Echo Grójeckie]]”.

W 1935 w ogólnopolskiej organizacji dokonał się rozłam na tle, nie tyle ideowo-politycznym, co personalnym, w wyniku którego Zofia Moraczewska z częścią członkiń utworzyła organizację [[Samopomoc Społeczna Kobiet]]. Działalność obu organizacji przerwał wybuch II wojny światowej.

W Grójeckiem oddziały ZPOK wychowały sporą grupę działaczek społecznych, które w latach okupacji hitlerowskiej wzięły udział w konspiracji politycznej i wojskowej, w cywilnym ruchu oporu, uczyły na [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej (1939–1945)|tajnych kompletach w zakresie szkoły średniej]] oraz [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły podstawowej (1939–1945)|zakazanych przedmiotów w szkole podstawowej]], kierowały tajną działalnością harcerek, aktywnie pracowały w [[Wojskowa Służba Kobiet|Wojskowej Służbie Kobiet]] (WSK) i w innych konspiracyjnych organizacjach, m.in. kobiecych. Tak np. [[Wanda Godlewska]] odegrała znaczną rolę w organizowaniu Związku Walki Zbrojnej, potem [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]] na terenie Grójeckiego, Wanda Kozłowska, przed 1939 polonistka Gimnazjum i Liceum Sejmiku Powiatowego w Grójcu i referentka prasowa ZPOK, w czasie okupacji współpracowała z redakcją konspiracyjnego tygodnika [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Obwodu AK]] „[[Dzwon Polski]]”, Łucja Morawińska „Mora” w komendzie WSK [[Ośrodek III ZWZ-AK Góra Kalwaria|III Ośrodka ZWZ-AK Góra Kalwaria]] kierowała sekcjami łączności, kolportażu, sanitarną, pomocy społecznej i tajnego nauczania.

Ile z nich zginęło w walce z okupantem, nie udało się ustalić. Wiadomo tylko, że w 1943 w [[Baniocha|Baniosze]] na atak serca, po przeprowadzonej przez gestapo rewizji mieszkania, zmarła Władysława Kielarska.

== Bibliografia ==

* Wanda Szeląg, ''Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet. Zrzeszenie Powiatowe'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czwarty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 123-127 – na podstawie źródeł:
* Sprawozdanie z działalności referatów: woj. warszawskie, „Praca Obywatelska” 1933, nr 2, s. 8;
* Z. Jamnicka, ''Z życia i prac ZPOK. Z życia woj. warszawskiego'', „Praca Obywatelska” 1933, nr 18: 30 października, s. 17;
* W. Kozłowska, ''Jak pracuje Związek Pracy Obywatelskiej. Praca w Grójcu (woj. warszawskie)'', „Prosta Droga” 1933, nr 24, s. 8;
* L. Morawińska, ''Święto dziecka w Górze Kalwarii'', „Prosta Droga” 1933, nr 26, s. 13;
* L. Morawińska, ''Kolonie i półkolonie. Góra Kalwaria (woj. warszawskie)'', „Prosta Droga” 1933, nr 36, s. 8;
* L. Morawińska, ''Z działalności ZPOK na terenie powiatu grójeckiego'', „[[Echo Grójeckie]]” 1933, nr 2, s. 8-9;
* W. Kozłowska, ''Jak pracuje oddział grójecki ZPOK?'', „[[Echo Grójeckie]]” 1934, nr 1, s. 8-9;
* W. Kielarska, ''Z tematów odczytowych o dziejach ruchu kobiecego'', tamże;
* D. Wawrzykowska-Wierciochowa, ''Od prządki do astronautki. Z dziejów kobiety polskiej, jej pracy i osiągnięć'', Warszawa 1963, s. 35-36;
* M. Walczak, ''Ludzie nauki i nauczyciele podczas II wojny światowej. Księga strat osobowych'', Warszawa 1995, s. 385.

[[Kategoria:Organizacje]]

Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet. Zrzeszenie Powiatowe - Historia wersji