Admin o 16:17, 2 sie 2024

2024-08-02T16:17:41Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:17, 2 sie 2024
Linia 63:		Linia 63:

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

			* Zofia Romanowska, ''Zaraniarze'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt piąty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, Grójec 1996, s. 97-101, na podstawie źródeł:
			* Władysława Głodowska-Sampolska, ''Czerwone zorze. Wspomnienia'', Warszawa 1965, ustęp „''Podgórzyce''”, s. 62-80;
			* Wiesław Piątkowski, ''Dzieje ruchu zaraniarskiego'', Warszawa 1956, s. 187, przypis 95;
			* Tadeusz Rek, ''Z dziejów ruchu ludowego na Mazowszu i Podlasiu 1904-1964'', Warszawa 1965, ustęp „''Zaranie i ruch zaraniarski''”, s. 18-25;
			* Aleksander Łuczak, ''Powstanie i działalność ruchu ludowego na Mazowszu i Podlasiu'', [w:] ''Ruch ludowy na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu'', Warszawa 1975, ustęp „''Ruch siewbiarski i zaraniarski''”, s. 33-42;
			* Henryk Mierzwiński, ''Tomasz Nocznicki. Życie, działalność, myśl polityczna. 1862-1944'', Lublin 1987, s. 42-71;
			* Listy i korespondencje Grójecczan drukowane w „Zaraniu” (w wyborze):
			* Ignacy Sobczak, ''Głos z Grójeckiego'', 1908, nr 17, s. 318 [o nagonce na „Zaranie”];
			* Tomasz Nocznicki, ''Czy to moralne?'', 1909, nr 5, s. 92 [o sposobie pokrycia kosztów religijnego pogrzebu zmarłego w biedzie członka Zarządu Związku Katolickiego w Belsku];
			* Janek spod Belska i St[anisław] Gutowski, ''W obronie czci i prawdy'', 1909, nr 8, s. 150-152 [obrona Tomasza Nocznickiego atakowanego przez ks. M. Gruchalskiego];
			* Tomasz Nocznicki, ''Z uczynków poznacie ich'', 1909, nr 9, s. 172-173 [polemika z artykułem zamieszczonym w piśmie „Rola”, 1909, nr 7 przez ks. M. Gruchalskiego];
			* Tomasz Nocznicki, ''Śp. Józefa Żółcikowa'', 1909, nr 11, s. 208;
			* ''Co słychać w kraju: Włościańska spółka mleczarska'' [w Bodzewie], 1909, nr 12, s. 234;
			* ''Co słychać w kraju: Teraz się znaleźli, żeby psuć'' [założenie Kółka Rolniczego im. Staszica w Lisewie];
			* Chłopka, ''Śp. Agnieszka Cieślakówna'', 1909, nr 13, s. 247;
			* Tomek z Lipia [Tomasz Nocznicki], ''Czy dobrze jest tak?'' (list z powiatu grójeckiego), 1909, nr 22, s. 429 [o kazaniu ks. Rembielińskiego w Belsku];
			* ''Co słychać w kraju: Ludzie na łańcuchu'', 1909, nr 20, s. 396 [o umysłowo chorych w Wilkowie i Annopolu oraz zwalczaniu „Zarania”];
			* ''Co słychać w kraju: Co to znaczy?'', 1909, nr 23, s. 456 [zwalczanie „Zarania” przez organistę w Pieczyskach i staraniu się o koncesję na karczmę];
			* Tomasz Nocznicki, ''Chłop do chłopa: Moje wyjaśnienia'', 1909, nr 32, s. 628-630 [o kazaniu ks. Rembielińskiego];
			* Jan Matyjasiak, ''Co lepsze: kraść czy czytać?'', 1909, nr 47, s. 928 [o wypowiedzi proboszcza Paciorkowskiego z Wilkowa];
			* ''Co słychać w kraju: Sprostowanie'', 1909, nr 48, s. 956 [o cmentarzu w Błędowie];
			* Tomasz Nocznicki, ''Chłop do chłopa. Objaśnienie do listu z gminy Belsk, w pow. grójeckim'', z nr 9 „Zarania”, 1910, nr 13: 31 marca, s. 256;
			* J. Żelazowski, ''List do „Zarania”'', 1911, nr 25, s. 553-554;
			* Tomasz Nocznicki, ''Parę uwag z powodu artykułu księdza doktora św. teologii'', 1911, nr 25, s. 545-546.

			[[Kategoria:Organizacje]]

Admin o 18:52, 3 lip 2024

2024-07-03T18:52:53Z

← poprzednia wersja		Wersja z 20:52, 3 lip 2024
Linia 24:		Linia 24:
	* Marcin Jaskólski (1874–1944) z [[Bodzew\|Bodzewa]], gmina Belsk;		* Marcin Jaskólski (1874–1944) z [[Bodzew\|Bodzewa]], gmina Belsk;
	* Kacper Klimek (zm. 1921) i [[Karol Klimek]] (1882–1969) z [[Linin\|Linina]], gmina Czersk;		* Kacper Klimek (zm. 1921) i [[Karol Klimek]] (1882–1969) z [[Linin\|Linina]], gmina Czersk;
	* Adolf Korczak (1892–1962) z [[Wilczogóra\|Wilczogóry]], gmina Belsk;		* [[Adolf Korczak]] (1892–1962) z [[Wilczogóra\|Wilczogóry]], gmina Belsk;
	* Leon Kowalczyk z [[Belsk Duży\|Belska Dużego]];		* Leon Kowalczyk z [[Belsk Duży\|Belska Dużego]];
	* Aleksander Kuropatwiński, lekarz, społecznik z [[Błędów\|Błędowa]];		* Aleksander Kuropatwiński, lekarz, społecznik z [[Błędów\|Błędowa]];

Admin: Utworzono nową stronę "'''Zaraniarze''' – jedyny (po likwidacji Polskiego Związku Ludowego i Związku Młodej Polski), nieformalny, społeczno-polityczny i kulturalny ruch chłopski w zaborze rosyjskim, skupiony wokół tygodnika „Zaranie”. Redagowany on był w okresie od 28 listopada 1907 do 12 maja 1915 przez Maksymiliana Malinowskiego-Migłuj (1860–1948), przy współpracy Tomasza Nocznickiego i Ireny Kosmowskiej. == Historia…"

2024-04-28T16:42:05Z

Utworzono nową stronę "'''Zaraniarze''' – jedyny (po likwidacji Polskiego Związku Ludowego i Związku Młodej Polski), nieformalny, społeczno-polityczny i kulturalny ruch chłopski w zaborze rosyjskim, skupiony wokół tygodnika „Zaranie”. Redagowany on był w okresie od 28 listopada 1907 do 12 maja 1915 przez Maksymiliana Malinowskiego-Migłuj (1860–1948), przy współpracy Tomasza Nocznickiego i Ireny Kosmowskiej. == Historia…"

Nowa strona

'''Zaraniarze''' – jedyny (po likwidacji [[Polski Związek Ludowy|Polskiego Związku Ludowego]] i Związku Młodej Polski), nieformalny, społeczno-polityczny i kulturalny ruch chłopski w zaborze rosyjskim, skupiony wokół tygodnika „Zaranie”. Redagowany on był w okresie od 28 listopada 1907 do 12 maja 1915 przez Maksymiliana Malinowskiego-Migłuj (1860–1948), przy współpracy [[Tomasz Nocznicki|Tomasza Nocznickiego]] i Ireny Kosmowskiej.

== Historia ==
Powstanie pisma „Zaranie” wiąże się bezpośrednio z przemianami gospodarczo-oświatowymi we wsi Glinki pod Górą Kalwarią. W 1906 chłopi tej wsi, na czele z Wojciechem Strzeszowskim i nauczycielem Stanisławem Wielgoskiem, utworzyli spółkę rolną. Patronował jej Maksymilian Malinowski, współzałożyciel i w latach 1887–1906 redaktor pisma „Zorza”. Sformułował on i propagował hasło-program: „Sami sobie”; oznaczało ono odrzucenie wpływu na wieś endecji i kleru. Za popularyzację tego hasła Malinowski został usunięty z redakcji pisma „Zorza”. Po porozumieniu się z niektórymi działaczami „Siewby” od 28 listopada 1907 zaczął wydawać tygodnik „Zaranie”. Nazwę pisma zaproponował (nawiązując do tytułu powieści Teodora Tomasza Jeża ''W zaraniu'') [[Tomasz Nocznicki]].

„''Ruch zaraniarski nie przybrał formalnych kształtów organizacyjnych, nie był zorganizowanym stronnictwem, nie formułował oficjalnych programów politycznych'' (...)”. Ze względu jednak na liczebność i zasięg oddziaływania uważa się go za chłopską reprezentację tego czasu, kontynuującą program byłego nielegalnego [[Polski Związek Ludowy|Polskiego Związku Ludowego]]. Ruch ten dążył do podniesienia ekonomicznego i kulturalnego poziomu wsi, do szerzenia wśród jej mieszkańców szeroko pojętej oświaty, do rozwoju spółdzielczości i ograniczenia wpływów kleru i ziemiaństwa wśród chłopów, do budzenia patriotyzmu. Zaraniarze walczyli „o wolność swej duszy”, poszerzali swoją wiedzę ogólną i społeczną przez uczestnictwo w konferencjach, kursach, pogadankach, wycieczkach krajoznawczych. Kursy mleczarskie prowadzone były w Czaplinie (wówczas powiat Grójec) i w Pułtusku. Zaraniarze propagowali wśród chłopów nowe metody gospodarowania, zachęcali do czytania czasopism i książek rolniczych, zakładali sklepy spółdzielcze, kasy pożyczkowo-zapomogowe, zwalczali alkoholizm, zabobony; znachorstwo, podejmowali działania zmierzające do podniesienia stanu zdrowotnego, higieny osobistej, mieszkań, obejść gospodarczych, wspierali oraz inicjowali organizowanie szkół rolniczych, [[Kółka Rolnicze im. Stanisława Staszica|Kółek Rolniczych im. Stanisława Staszica]], które były niezależnymi organizacjami oświatowo-zawodowymi, oddziaływającymi pracą oświatową na środowisko wiejskie. Stanowiły one bazę organizacyjną ruchu zaraniarskiego.

Ruch zaraniarski dążył do pełnej samodzielności myślenia, działania i gospodarowania według własnej woli, do włączania chłopów w nurt życia samorządowego. Przyczynił się on znacznie do wzrostu kultury rolnej i wprowadzenia na wsi nowoczesnych metod gospodarowania. W czasie I wojny światowej zaraniarze podjęli działalność konspiracyjną, współpracowali z [[Polska Organizacja Wojskowa|Polską Organizacją Wojskową]], [[Związek Strzelecki|Związkiem Strzeleckim]], wstępowali do Legionów.

Tygodnik „Zaranie” za sprzyjanie ruchowi niepodległościowemu został zamknięty przez władze rosyjskie 12 maja 1915. Wówczas to zaaresztowano redaktorów i 150 zaraniarzy, wywieziono ich w lipcu 1915 w głąb Rosji. W grudniu tego roku część działaczy związanych z ruchem zaraniarskim (m.in. [[Tomasz Nocznicki]]) utworzyła [[Stronnictwo Ludowe]], które w tym samym miesiącu weszło w skład [[Polskie Stronnictwo Ludowe|Polskiego Stronnictwa Ludowego]].

W Grójeckiem ruch zaraniarski, podobnie jak w całym Królestwie Polskim, rozwijał się tylko w niektórych gminach. Silne ogniska zaraniarskie występowały w gminach: Belsk, Czersk, Drwalew, Kobylin, Komorniki, Konary, Lipie, Promna. Aktywnie uczestniczyło w nich co najmniej kilkudziesięciu chłopów o różnej zamożności:

* [[Wacław Bednarski]] (1894–1933) z [[Wilków Pierwszy|Wilkowa]] (wg ówczesnego podziału na gminy), gmina Lipie;
* [[Jan Cieślak]] (1872–1962) z [[Podgórzyce|Podgórzyc]], gmina Konary;
* Władysław Cieślak z [[Podgórzyce|Podgórzyc]], gmina Konary;
* Mieczysław Chruścikowski;
* Antoni Dębski;
* Franciszek Filutowski z [[Pieczyska|Pieczysk]], gmina Drwalew,
* [[Stanisław Gutowski]] z [[Edwardów|Edwardowa]], gmina Drwalew;
* Franciszek Godusławski,
* Józef Górski z [[Worów|Worowa]], gmina Kobylin;
* Stanisław Janota (1882–1972) ze wsi [[Jarochy]], gmina Belsk;
* Marcin Jaskólski (1874–1944) z [[Bodzew|Bodzewa]], gmina Belsk;
* Kacper Klimek (zm. 1921) i [[Karol Klimek]] (1882–1969) z [[Linin|Linina]], gmina Czersk;
* Adolf Korczak (1892–1962) z [[Wilczogóra|Wilczogóry]], gmina Belsk;
* Leon Kowalczyk z [[Belsk Duży|Belska Dużego]];
* Aleksander Kuropatwiński, lekarz, społecznik z [[Błędów|Błędowa]];
* Jan Lech z [[Podgórzyce|Podgórzyc]], gmina Konary;
* Jakub Lenarczyk (1880–1960) i [[Wawrzyniec Lenarczyk]] (1872–1958) z [[Ostrołęka|Ostrołęki]] nad [[Pilica|Pilicą]];
* Jan Matyjasiak z Zalesia, gmina Lipie;
* Franciszek Maliszewski z [[Janówek|Janówka]], gmina Kobylin;
* Józef i [[Stanisław Maliszewski|Stanisław]] (1885–1943) Maliszewscy z [[Bikówek|Bikówka]], gmina Kobylin;
* Antoni Maluj z Grząd, gmina Komorniki;
* [[Tomasz Nocznicki]] (1862–1944) z [[Lipie|Lipia]];
* Antoni Pawlak z [[Wilczoruda|Wilczorudy]], gmina Konie;
* [[Władysław Pietrzak]] z [[Janówek|Janówka]], gmina Kobylin;
* Antoni Skorupski (1886–1957) z [[Mała Wieś|Małej Wsi]], gmina Belsk;
* Jan Skrzypczak z [[Pieczyska|Pieczysk]], gmina Drwalew;
* Józef Skrzypczak;
* Ignacy Sobczak z [[Maciejowice|Maciejowic]], gmina Kobylin;
* Paweł Sobczak z [[Lisew|Lisewa]], gmina Kobylin,
* Stasiak z Boglewic;
* Antoni Szewczyk (1869–1957), gmina Belsk;
* Jan Szewczyk z [[Wilczogóra|Wilczogóry]], gmina Belsk;
* Jan Szumigłowski z [[Wola Krobowska|Krobowskiej Woli]], gmina Kobylin,
* Tomasz Walczak z [[Budziszyn|Budziszyna]], gmina Drwalew;
* Jan Wiewiór z [[Daszewice|Daszewic]], gmina Belsk;
* Władysław Zych z [[Czaplin|Czaplina]], gmina Czersk;
* Andrzej Żółcik (1863–1946) z [[Mała Wieś|Małej Wsi]], gmina Belsk.

Około 20 zaraniarzy z Grójeckiego utrzymywało kontakt z redakcją „Zarania”, do której wysyłali listy i artykuły. Autorzy ich opisywali życie w swojej wsi, gminie, informowali o zdarzeniach w parafii, o swoich pracach społeczno-gospodarczych i kulturalnych. Tego rodzaju korespondencje do redakcji „Zarania” nadchodziły z całego kraju. Publikowane one były w każdym numerze. Spośród listów przesyłanych z guberni warszawskiej (105 korespondentów), najwięcej nadchodziło z Grójeckiego. Pochodziły one z 17 miejscowości: z [[Belsk Duży|Belska]], gmina Belsk (Antoni Sobczak), [[Biejków|Biejkowa]], gmina Promna (Stanisław Poręba), [[Błędów|Błędowa]], [[Bodzew|Bodzewa]], gmina Belsk (Jan Olczak), [[Edwardów|Edwardowa]] ([[Stanisław Gutowski]]), Jazgarzewa, gm. Jazgarzew (E. Gutowski), Komornik, gmina Komorniki; [[Linin|Linina]], gmina Czersk; [[Lipie|Lipia]], gm. Lipie ([[Tomasz Nocznicki]]), [[Miedzechów|Miedzechowa]], gmina Nowa Wieś (Świątkiewicz), [[Pieczyska|Pieczysk]], gmina Drwalew (Franciszek Filutowski, Jan Skrzypczak), [[Podgórzyce|Podgórzyc]], gmina Konary (Agnieszka Cieślakówna, 1890–1909); [[Słomczyn|Słomczyna]], gmina Kobylin; Suchodołu, gm. Komorniki; [[Sułkowice|Sułkowic]], gmina Czersk; [[Tarczyn|Tarczyna]], gmina Komorniki; [[Worów|Worowa]], gmina Kobylin (W. Godusławski); Zalesia, gmina Lipie (Jan Matyjasiak).

Niektórzy z wymienionych i nie wymienionych autorów wcześniej współpracowali z pismami „Zorza” i „Siewba” (np.: Stanisław Poręba, W. Godusławski, Franciszek Filutowski, J. Skrzypczak, Świątkiewicz, Jan Lech, K. Klimek, [[Tomasz Nocznicki]]). Spora grupa korespondentów z Grójeckiego, obawiając się szykan ze strony kleru, podobnie jak i inni współpracownicy pisma z innych stron Królestwa Polskiego, nie podpisywała swoich tekstów lub podpisywała pseudonimem, np. „Chłopka”, „Tomek z Lipia”, „Nie wrona”, „Jan spod Belska”, „Janek spod Belska”, „Chłop z Grójeckiego”.

Działalność zaraniarzy spotykała się w zaborze rosyjskim z wrogością kleru i Narodowej Demokracji. Zwalczano ją z ambon i na łamach czasopism, takich jak np.: „Gazeta Warszawska” (np. 1911, nr z 9 października), „Głos Warszawski” (1909, nr z 7 lipca), „Kurier Warszawski” (1914, nr z 21 stycznia), „Wiadomości Codzienne” (1910, nr z 17 marca), „Gazeta Codzienna” (1907, nr z 21 listopada), „Gazeta Świąteczna” (1910, nr 1517), „Polak-Katolik” (1908, nr z 7 listopada; 1910, nr z 1 marca), „Rola” (1908, nr 15). 21 kwietnia 1912 z ambon Archidiecezji Warszawskiej został ogłoszony dekret zakazujący prenumeraty i czytania „Zarania” („Wiadomości Archidiecezji Warszawskiej” 1912, nr 5, s. 133). Zakaz ten powtórzył ks. [[Marceli Ciemniewski]], proboszcz warecki, w dramacie ''Trafiła kosa na kamień'' (1914). Pozytywnymi jego bohaterami są przywiązani do Kościoła chłopi. Oni to ośmieszają uczonych, niewierzących, inteligencję, socjalistów, ludowców, którzy wbrew ich woli chcą ich uszczęśliwić.

W Grójeckiem ruch zaraniarski szczególnie gorliwie zwalczali m.in. proboszczowie: ks. F. Grabowski, ks. Marcin Gruchalski z [[Belsk Duży|Belska]], ks. Staniszewski i proboszcz Jan Majewski z [[Lipie|Lipia]], ks. Paciorkowski z [[Wilków Pierwszy|Wilkowa]], Lewandowski z [[Błędów|Błędowa]], Ezechiel Napieralski, były proboszcz z [[Mogielnica|Mogielnicy]]. Nazwiska ich podali do wiadomości współczesnych i pamięci potomnych korespondenci „Zarania” z Grójeckiego. Tak np. ks. Gruchalski odmówił ogłoszenia zapowiedzi ślubu córki zaraniarza, Olczaka. Równocześnie zaproponował, aby zwrócił się z tym do [[Tomasz Nocznicki|Nocznickiego]], którego wcześniej ekskomunikował. Gdy Olczak ponownie zwrócił się do proboszcza, ten podsunął mu do podpisu oświadczenie, że zrywa z „Zaraniem”. Tekst jego przesłano redakcji „Zarania”. Proboszcz belski odmówił też pogrzebu takiego, jakiego pragnął dla swej żony, Zofii, Andrzej Żółcik („Zaranie” 1909, nr 11, s. 208). Ks. Gruchalski w 1910 próbował zwolnić z pracy nauczyciela, Zemajtisa, za to, że przyjaźnił się z Nocznickim i czytał „Zaranie”. Zebranie gminne opowiedziało się za pozostawieniem Zemajtisa w Belsku. W parafii Konary ksiądz nie chciał ochrzcić dziecka zaraniarza. Ponadto księża ci i inni z ambony i w rozmowach indywidualnych w kancelariach parafialnych przekonywali, że wierni czytając „Zaranie” i uczestnicząc w ruchu zaraniarskim narażają swe dusze na zgubę i niebezpieczeństwo, jest to bowiem ruch masoński, bezbożny, a zaraniarze działają z polecenia piekieł i za diabelskie pieniądze; przekonywali, że lepiej kraść niż czytać „Zaranie”. Budowę mleczarni w [[Bodzew|Bodzewie]] uznano za wznoszenie „kaplicy mariawickiej”, zniechęcano do leczenia się u lekarzy czytających „Zaranie”, do kupowania towarów u Nocznickiego.

[[Tomasz Nocznicki]] i inni korespondenci „Zarania” wskazywali w swych doniesieniach, że kler nadużywa stanowiska, szat kościelnych, ambony i obrzędu religijnego. Nowsze badania wskazują, że Tomasz Nocznicki znajdował się w kręgu działania masonerii. Członkiem jej był Maksymilian Malinowski. Wolnomularze stawiali sobie za cel doskonalenie moralne oraz zbratanie ludzi przez wyzwolenie ich z różnic stanowych i religijnych.

Krytyczny stosunek zaraniarzy z Grójeckiego do działalności i poglądów kleru nie był czymś osobliwym, wyjątkowym w zaborze rosyjskim. Było to wówczas zjawisko dość powszechne. Toczyła się wówczas walka o patronat nad ruchem chłopskim.

== Bibliografia ==

Zaraniarze - Historia wersji

Admin o 16:17, 2 sie 2024

Admin o 18:52, 3 lip 2024