Wilków Pierwszy - Historia wersji

Admin o 22:09, 18 sty 2025

2025-01-18T22:09:43Z

Admin o 17:11, 7 lip 2024

2024-07-07T17:11:37Z

← poprzednia wersja		Wersja z 19:11, 7 lip 2024
Linia 16:		Linia 16:
	W 1934 Zakrzewscy, przy współudziale Józefa Chodeckiego, kierowniczka szkoły powszechnej, założyli Kółko Rolnicze, które w 1935 liczyło 150 członków z Wilkowa i okolicznych wsi. Zebrania jego odbywały się 2 razy w tygodniu (w każdą niedzielę po mszy oraz w umówione dni powszednie). Aktywnie pracowało Kolo Gospodyń Wiejskich, kierowane przez nauczycielkę Felicję Chodecką. Jego członkinie np. uczestniczyły w 1937 w organizowanych we wsi kursach: uprawy ogórków, ogródków kwiatowych (trzykrotnie po 4 tygodnie), w kursie zimowym (1937) w Szkole Rolniczej Żeńskiej w Nowym Przybyszewie ([[Żeńska Szkoła Ogrodniczo-Rolnicza]]). 4 kwietnia 1934 we wsi odbyła się koncentracja i ćwiczenia oddziałów – Związku Strzeleckiego (70 osób) z udziałem gen. Janusza Gąsiorowskiego (1889-1949), Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.		W 1934 Zakrzewscy, przy współudziale Józefa Chodeckiego, kierowniczka szkoły powszechnej, założyli Kółko Rolnicze, które w 1935 liczyło 150 członków z Wilkowa i okolicznych wsi. Zebrania jego odbywały się 2 razy w tygodniu (w każdą niedzielę po mszy oraz w umówione dni powszednie). Aktywnie pracowało Kolo Gospodyń Wiejskich, kierowane przez nauczycielkę Felicję Chodecką. Jego członkinie np. uczestniczyły w 1937 w organizowanych we wsi kursach: uprawy ogórków, ogródków kwiatowych (trzykrotnie po 4 tygodnie), w kursie zimowym (1937) w Szkole Rolniczej Żeńskiej w Nowym Przybyszewie ([[Żeńska Szkoła Ogrodniczo-Rolnicza]]). 4 kwietnia 1934 we wsi odbyła się koncentracja i ćwiczenia oddziałów – Związku Strzeleckiego (70 osób) z udziałem gen. Janusza Gąsiorowskiego (1889-1949), Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.

	Podczas okupacji hitlerowskiej w Wilkowie istniała placówka [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]], we wsi mieszkali członkowie: [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR), [[~~Ruch Oporu Chłopów~~\|Stronnictwa Ludowego „Roch”]] (Ruch Oporu Chłopów), [[Bataliony Chłopskie\|Batalionów Chłopskich]] i [[Gwardia Ludowa\|Gwardii Ludowej]]. Należąca do majątku gorzelnia pracowała wówczas na potrzeby okupanta.		Podczas okupacji hitlerowskiej w Wilkowie istniała placówka [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]], we wsi mieszkali członkowie: [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR), [[Stronnictwo Ludowe „Roch”\|Stronnictwa Ludowego „Roch”]] (Ruch Oporu Chłopów), [[Bataliony Chłopskie\|Batalionów Chłopskich]] i [[Gwardia Ludowa\|Gwardii Ludowej]]. Należąca do majątku gorzelnia pracowała wówczas na potrzeby okupanta.

	W 1945 majątek Zakrzewskich (473 ha) przejęty został przez tworzące się państwo, które prawie w całości ziemię rozparcelowało. 5 ha ziemi wydzieliło pod budynek przyszłej [[Publiczna Szkoła Podstawowa im. ks. Mariana Panka w Wilkowie\|Publicznej Szkoły Powszechnej]], którą z inicjatywy ks. kan. [[Marian Panek\|Mariana Panka]] wzniesiono dopiero w latach 1991–1998. 1 kwietnia 1945 Komisja Rozdziału Inwentarza Żywego i Komitet Folwarczny rozdzieliły wśród byłych robotników folwarku 8 sztuk koni i 7 źrebaków.		W 1945 majątek Zakrzewskich (473 ha) przejęty został przez tworzące się państwo, które prawie w całości ziemię rozparcelowało. 5 ha ziemi wydzieliło pod budynek przyszłej [[Publiczna Szkoła Podstawowa im. ks. Mariana Panka w Wilkowie\|Publicznej Szkoły Powszechnej]], którą z inicjatywy ks. kan. [[Marian Panek\|Mariana Panka]] wzniesiono dopiero w latach 1991–1998. 1 kwietnia 1945 Komisja Rozdziału Inwentarza Żywego i Komitet Folwarczny rozdzieliły wśród byłych robotników folwarku 8 sztuk koni i 7 źrebaków.
Linia 30:		Linia 30:
	W latach 1984–1998 za sprawą księdza [[Marian Panek\|Mariana Panka]], w całości lub w części, w czynie społecznym, oprócz kapitalnego remontu kościoła, rozebrano powstałą na początku XIX w. zniszczałą, drewnianą dzwonnicę i wzniesiono murowaną (1991). Zbudowano też nową, okazałą, piętrową plebanię (1991), poszerzony cmentarz ogrodzono i doprowadzono do niego nową drogę, wybudowano parking przycmentarny, wzniesiono Wiejski Ośrodek Zdrowia (1987–1990) o wartości 41 mln ówczesnych złotych, założono szkolną orkiestrę (1985).		W latach 1984–1998 za sprawą księdza [[Marian Panek\|Mariana Panka]], w całości lub w części, w czynie społecznym, oprócz kapitalnego remontu kościoła, rozebrano powstałą na początku XIX w. zniszczałą, drewnianą dzwonnicę i wzniesiono murowaną (1991). Zbudowano też nową, okazałą, piętrową plebanię (1991), poszerzony cmentarz ogrodzono i doprowadzono do niego nową drogę, wybudowano parking przycmentarny, wzniesiono Wiejski Ośrodek Zdrowia (1987–1990) o wartości 41 mln ówczesnych złotych, założono szkolną orkiestrę (1985).

	Zmiana ustroju gospodarczego i politycznego, jaka dokonała się w ~~kraj~~ 1989 spowodowała upadek ekonomiczny Spółdzielni Ogrodniczej i Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. Syndyk masy upadłościowej GS „SCh” prawie w całości sprzedał majątek spółdzielni w Wilkowie. Podobny los spotkał gorzelnię, którą początkowo wydzierżawiono (1994).		Zmiana ustroju gospodarczego i politycznego, jaka dokonała się w kraju od 1989 roku spowodowała upadek ekonomiczny Spółdzielni Ogrodniczej i Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. Syndyk masy upadłościowej GS „SCh” prawie w całości sprzedał majątek spółdzielni w Wilkowie. Podobny los spotkał gorzelnię, którą początkowo wydzierżawiono (1994).

	Ważną rolę w życiu miejscowości pełniła i pełni szkoła podstawowa. Nauczyciele w niej pracujący prowadzili m.in.: Kursy dla analfabetów. Szkołę Przysposobienia Rolniczego (1962–1974), Uniwersytet Powszechny dla Rodziców. organizowali przedstawienia teatralne.		Ważną rolę w życiu miejscowości pełniła i pełni szkoła podstawowa. Nauczyciele w niej pracujący prowadzili m.in.: Kursy dla analfabetów. Szkołę Przysposobienia Rolniczego (1962–1974), Uniwersytet Powszechny dla Rodziców. organizowali przedstawienia teatralne.

Admin o 20:39, 2 cze 2024

2024-06-02T20:39:58Z

Podgląd zmian

Admin o 22:33, 8 mar 2024

2024-03-08T22:33:12Z

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
 == Historia ==
-Wzmiankowana w 1392 r. – Vilkovo, w roku 1579 – Wilków. Gniazdo rodziny Wilkowskich vel Wilskich h. Półkozic. Obecnie w diecezji łowickiej.
+Pierwsza znana wzmianka o miejscowości pochodzi z 1392 r. W ''Kodeksie dyplomatycznym Księstwa Mazowieckiego'' ... (Warszawa 1863) wy-mieniona jest jako Vilkovo. Dzisiejsza nazwa - Wilków - zanotowana wstała w 1827 w ''Tabelli miast, wsi i osad Królestwa Polskiego z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona'' (t. 2, Warszawa 1827).
-W XIV w. właścicielami wsi byli m.in. Krzysztof Wilski (uważany za fundatora kościoła i parafii) oraz Piotr z Małocic, chorąży rawski, który w 1392 r. nadał łan zwany Uprzałką i łąkę oo. augustianom w Rawie Mazowieckiej. W 2. poł. XVI stulecia w Wilkowie i Woli Wilkowskiej, na poszczególnych częściach, gospodarowali Wilkowscy: Jan, Joachim, Kasper, Mateusz, Mikołaj, Walenty, Wawrzyniec. Najsławniejszy reprezentant rodziny to ks. Krzysztof Albert Ciborowicz Wilski (1576–1631), syn Wojciecha, proboszcz w Wilkowie, a następnie w Białej Podlaskiej, oficjał podlaski i brzeski, kanonik łucki, fundator i założyciel Akademii Bialskiej (od 1633 r. filia Akademii Krakowskiej). Przypisuje mu się ufundowanie ok. 1618 r. obecnego kościoła w Wilkowie. Wydaje się jednak bardziej prawdopodobne, że wówczas po prostu uposażył parafię Wilków ziemią zakupioną od Seweryna Wilkowskiego.
+Przez pewien czas wieś należała do książąt mazowieckich. W 1392 nabył ją książę Ziemowit i po roku sprzedał bratu, księciu Władysławowi. W 1579 właścicielami Wilkowa byli bracia Walenty, Jan oraz Wawrzyniec Wilscy, w 1603 Maciej i Abraham Wilkowscy.
 === Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca w Wilkowie ===

Admin o 16:29, 6 paź 2023

2023-10-06T16:29:49Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:29, 6 paź 2023
Linia 26:		Linia 26:

	Tu wraz ze swoją drugą żoną Heleną z domu Lepigé (1826–1898) h. Gromiec spoczywa Aleksander Grobicki (1816–1899) h. Trąby, syn upamiętnionych w kościele w Michałowicach Marcina i Elżbiety Grobickich, właściciel Wilkowa i [[Odrzywołek\|Odrzywołka]]. Syn tegoż Aleksandra, także Aleksander (1858–1931), odziedziczył Wilków wraz z dworem wzniesionym w latach 1899–1901 według projektu Józefa Hussa. Tenże Aleksander spoczywa na Powązkach. Za to na cmentarzu w Wilkowie znajduje się symboliczna mogiła jego syna – Jerzego Grobickiego (1891–1972), uczestnika dwóch wojen światowych, szwoleżera, generała brygady, kawalera Orderu Virtuti Militari, oraz synowej – Anny z Harajewiczów (1892–1982). Oboje pochowani są w Toronto w Kanadzie. Za to już w prawdziwym grobie śpi syn Jerzego i Anny – Aleksander Grobicki (1914–1995), dziennikarz, prozaik, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, pochowany wraz ze swoją trzecią żoną, Stanisławą z domu Węgiełek (1914–1997).		Tu wraz ze swoją drugą żoną Heleną z domu Lepigé (1826–1898) h. Gromiec spoczywa Aleksander Grobicki (1816–1899) h. Trąby, syn upamiętnionych w kościele w Michałowicach Marcina i Elżbiety Grobickich, właściciel Wilkowa i [[Odrzywołek\|Odrzywołka]]. Syn tegoż Aleksandra, także Aleksander (1858–1931), odziedziczył Wilków wraz z dworem wzniesionym w latach 1899–1901 według projektu Józefa Hussa. Tenże Aleksander spoczywa na Powązkach. Za to na cmentarzu w Wilkowie znajduje się symboliczna mogiła jego syna – Jerzego Grobickiego (1891–1972), uczestnika dwóch wojen światowych, szwoleżera, generała brygady, kawalera Orderu Virtuti Militari, oraz synowej – Anny z Harajewiczów (1892–1982). Oboje pochowani są w Toronto w Kanadzie. Za to już w prawdziwym grobie śpi syn Jerzego i Anny – Aleksander Grobicki (1914–1995), dziennikarz, prozaik, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, pochowany wraz ze swoją trzecią żoną, Stanisławą z domu Węgiełek (1914–1997).

			== Bibliografia ==

			== Linki zewnętrzne ==

Admin o 20:28, 9 wrz 2023

2023-09-09T20:28:50Z

← poprzednia wersja		Wersja z 22:28, 9 wrz 2023
Linia 1:		Linia 1:
	'''Wilków Pierwszy''' – także: '''Wilków''' – wieś położona w województwie mazowieckim, w [[Powiat grójecki\|powiecie grójeckim]], w [[Gmina Błędów\|gminie Błędów]], nad rzeką [[Mogielanka\|Mogielanką]]. Leży około 18 kilometrów na południowy zachód od Grójca, przy drodze wojewódzkiej nr 725 do Rawy Mazowieckiej.		'''Wilków Pierwszy''' – także: '''Wilków''' – wieś położona w województwie mazowieckim, w [[Powiat grójecki\|powiecie grójeckim]], w [[Gmina Błędów\|gminie Błędów]], nad rzeką [[Mogielanka\|Mogielanką]]. Leży około 18 kilometrów na południowy zachód od [[Grójec\|Grójca]], przy drodze wojewódzkiej nr 725 do Rawy Mazowieckiej.

	W pobliżu znajduje się wieś [[Wilków Drugi]], licząca około 500 mieszkańców.		W pobliżu znajduje się wieś [[Wilków Drugi]], licząca około 500 mieszkańców.
Linia 15:		Linia 15:
	Z polecenia Komisji Województwa Mazowieckiego został zamknięty. W latach 1821–1824 renowację przeprowadził Jakub Kubicki (1758–1833), najwybitniejszy architekt polskiego klasycyzmu, uczeń Dominika Merliniego. Co najmniej od 1820 r. dzierżawił majątek Wilków, a od 1832 r. był jego właścicielem. Do wnętrza modrzewiowej świątyni Kubicki wprowadził 16 kolumn podtrzymujących więźbę dachową i półkoliste okno frontonu. Podczas następnych remontów liczba kolumn uległa zmniejszeniu, a także zapewne skasowano wieżę.		Z polecenia Komisji Województwa Mazowieckiego został zamknięty. W latach 1821–1824 renowację przeprowadził Jakub Kubicki (1758–1833), najwybitniejszy architekt polskiego klasycyzmu, uczeń Dominika Merliniego. Co najmniej od 1820 r. dzierżawił majątek Wilków, a od 1832 r. był jego właścicielem. Do wnętrza modrzewiowej świątyni Kubicki wprowadził 16 kolumn podtrzymujących więźbę dachową i półkoliste okno frontonu. Podczas następnych remontów liczba kolumn uległa zmniejszeniu, a także zapewne skasowano wieżę.

	W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1861 r., autorstwa Józefa Wernera. Pamiątkami z XVI w. są: ambona oraz monstrancja ze stopą, ofiarowana przez małżeństwo Jana i Druzianę Wilkowskich. Wśród obrazów wyróżnia się Matka Boska z Dzieciątkiem i św. Janem Chrzcicielem, kopia według Rafaela, namalowana przez Andrzeja Pfanhausera w 1894 r. Polichromię ok. 1950 r. wykonał Stanisław Konarzewski. Mocno zaznaczył swoją obecność w Wilkowie ks. proboszcz Marian Panek (zm. 2012), kanonik łowicki, kawaler Orderu Uśmiechu, administrujący parafią na przełomie XX i XXI w. Wybudował nową plebanię, odnowił kościół, postawił nowy parkan wokół cmentarza parafialnego. Wzniósł – według własnego projektu – murowaną, wielce oryginalną dzwonnicę. W środku jest m.in. nowoczesna chłodnia dla zmarłych. Na fasadzie, obok drzwi wejściowych, widnieją tablice upamiętniające m.in.: 45 proboszczów (od ks. Krzysztofa Wilskiego do ks. Mariana Panka); 25-lecie posługi duszpasterskiej ks. Panka w parafii Wilków (1984–2009); 50 lat w służbie Bogu i ludziom ks. Panka; rodziców ks. Panka – Józefa (1890–1963) i Juliannę z Szymańskich (1898–1957) pochowanych na cmentarzu parafialnym w Żukowie koło Milanówka; pierwszy zjazd rodzinny we wrześniu 2000 r. ~~pochodzą- cej~~ z miejscowej parafii rodziny Biedrzyckich, potomków Jakuba (ur. ok. 1740 r.) i Tekli z Pyicków; 10. rocznicę zarządzania diecezją łowicką przez ks. biskupa Alojzego Orszulika. Przed murem otaczającym cmentarz przykościelny stoi figura Chrystusa Dobrego Pasterza, ufundowana przez parafian wilkowskich z okazji jubileuszu 50-lecia kapłaństwa ks. Panka. O proboszczu – jako społeczniku – powinniśmy pamiętać, gdy będziemy w ośrodku zdrowia lub w efektownym budynku szkoły podstawowej, w którym dziś mieści się również Niepubliczne Gimnazjum im. ks. Mariana Panka.		W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1861 r., autorstwa Józefa Wernera. Pamiątkami z XVI w. są: ambona oraz monstrancja ze stopą, ofiarowana przez małżeństwo Jana i Druzianę Wilkowskich. Wśród obrazów wyróżnia się Matka Boska z Dzieciątkiem i św. Janem Chrzcicielem, kopia według Rafaela, namalowana przez Andrzeja Pfanhausera w 1894 r. Polichromię ok. 1950 r. wykonał Stanisław Konarzewski. Mocno zaznaczył swoją obecność w Wilkowie ks. proboszcz [[Marian Panek]] (zm. 2012), kanonik łowicki, kawaler Orderu Uśmiechu, administrujący parafią na przełomie XX i XXI w. Wybudował nową plebanię, odnowił kościół, postawił nowy parkan wokół cmentarza parafialnego. Wzniósł – według własnego projektu – murowaną, wielce oryginalną dzwonnicę. W środku jest m.in. nowoczesna chłodnia dla zmarłych. Na fasadzie, obok drzwi wejściowych, widnieją tablice upamiętniające m.in.: 45 proboszczów (od ks. Krzysztofa Wilskiego do ks. Mariana Panka); 25-lecie posługi duszpasterskiej ks. Panka w parafii Wilków (1984–2009); 50 lat w służbie Bogu i ludziom ks. Panka; rodziców ks. Panka – Józefa (1890–1963) i Juliannę z Szymańskich (1898–1957) pochowanych na cmentarzu parafialnym w Żukowie koło Milanówka; pierwszy zjazd rodzinny we wrześniu 2000 r. pochodzącej z miejscowej parafii rodziny Biedrzyckich, potomków Jakuba (ur. ok. 1740 r.) i Tekli z Pyicków; 10. rocznicę zarządzania diecezją łowicką przez ks. biskupa Alojzego Orszulika. Przed murem otaczającym cmentarz przykościelny stoi figura Chrystusa Dobrego Pasterza, ufundowana przez parafian wilkowskich z okazji jubileuszu 50-lecia kapłaństwa ks. Panka. O proboszczu – jako społeczniku – powinniśmy pamiętać, gdy będziemy w ośrodku zdrowia lub w efektownym budynku szkoły podstawowej, w którym dziś mieści się również Niepubliczne Gimnazjum im. ks. Mariana Panka.

	Wilkowska nekropolia, założona ok. 1829 r., znajduje się ok. 200 m na północny wschód od kościoła. Najstarszy jest grobowiec rodzinny architekta Jakuba Kubickiego, wykonany ok. 1833 r. z piaskowca, w formie kolumny doryckiej z wazą. Na trzonie umieszczono herb Skrzydlata Kolumna oraz inskrypcję:		Wilkowska nekropolia, założona ok. 1829 r., znajduje się ok. 200 m na północny wschód od kościoła. Najstarszy jest grobowiec rodzinny architekta Jakuba Kubickiego, wykonany ok. 1833 r. z piaskowca, w formie kolumny doryckiej z wazą. Na trzonie umieszczono herb Skrzydlata Kolumna oraz inskrypcję:
Linia 25:		Linia 25:
	Określenie samotny grób może wskazywać, że Kubicki był jednym z pierwszych zmarłych pogrzebanych na wilkowskim cmentarzu parafialnym. Istnieje wersja, że jego szczątki ekshumowano i przeniesiono na Powązki. To nie koniec zagadek związanych z architektem i jego rodziną. Kim był dla niego ks. Dyonizy Kubicki, proboszcz Wilkowa w latach 1808–1809?		Określenie samotny grób może wskazywać, że Kubicki był jednym z pierwszych zmarłych pogrzebanych na wilkowskim cmentarzu parafialnym. Istnieje wersja, że jego szczątki ekshumowano i przeniesiono na Powązki. To nie koniec zagadek związanych z architektem i jego rodziną. Kim był dla niego ks. Dyonizy Kubicki, proboszcz Wilkowa w latach 1808–1809?

	Tu wraz ze swoją drugą żoną Heleną z domu Lepigé (1826–1898) h. Gromiec spoczywa Aleksander Grobicki (1816–1899) h. Trąby, syn upamiętnionych w kościele w Michałowicach Marcina i Elżbiety Grobickich, właściciel Wilkowa i Odrzywołka. Syn tegoż Aleksandra, także Aleksander (1858–1931), odziedziczył Wilków wraz z dworem wzniesionym w latach 1899–1901 według projektu Józefa Hussa. Tenże Aleksander spoczywa na Powązkach. Za to na cmentarzu w Wilkowie znajduje się symboliczna mogiła jego syna – Jerzego Grobickiego (1891–1972), uczestnika dwóch wojen światowych, szwoleżera, generała brygady, kawalera Orderu Virtuti Militari, oraz synowej – Anny z Harajewiczów (1892–1982). Oboje pochowani są w Toronto w Kanadzie. Za to już w prawdziwym grobie śpi syn Jerzego i Anny – Aleksander Grobicki (1914–1995), dziennikarz, prozaik, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, ~~pocho- wany~~ wraz ze swoją trzecią żoną, Stanisławą z domu Węgiełek (1914–1997).		Tu wraz ze swoją drugą żoną Heleną z domu Lepigé (1826–1898) h. Gromiec spoczywa Aleksander Grobicki (1816–1899) h. Trąby, syn upamiętnionych w kościele w Michałowicach Marcina i Elżbiety Grobickich, właściciel Wilkowa i [[Odrzywołek\|Odrzywołka]]. Syn tegoż Aleksandra, także Aleksander (1858–1931), odziedziczył Wilków wraz z dworem wzniesionym w latach 1899–1901 według projektu Józefa Hussa. Tenże Aleksander spoczywa na Powązkach. Za to na cmentarzu w Wilkowie znajduje się symboliczna mogiła jego syna – Jerzego Grobickiego (1891–1972), uczestnika dwóch wojen światowych, szwoleżera, generała brygady, kawalera Orderu Virtuti Militari, oraz synowej – Anny z Harajewiczów (1892–1982). Oboje pochowani są w Toronto w Kanadzie. Za to już w prawdziwym grobie śpi syn Jerzego i Anny – Aleksander Grobicki (1914–1995), dziennikarz, prozaik, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, pochowany wraz ze swoją trzecią żoną, Stanisławą z domu Węgiełek (1914–1997).

Admin: Utworzono nową stronę "'''Wilków Pierwszy''' – także: '''Wilków''' – wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Błędów, nad rzeką Mogielanką. Leży około 18 kilometrów na południowy zachód od Grójca, przy drodze wojewódzkiej nr 725 do Rawy Mazowieckiej. W pobliżu znajduje się wieś Wilków Drugi, licząca około 500 mieszkańców. == Historia == Wzmiankowana w 1392 r. –…"

2023-09-09T20:26:20Z

Utworzono nową stronę "'''Wilków Pierwszy''' – także: '''Wilków''' – wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Błędów, nad rzeką Mogielanką. Leży około 18 kilometrów na południowy zachód od Grójca, przy drodze wojewódzkiej nr 725 do Rawy Mazowieckiej. W pobliżu znajduje się wieś Wilków Drugi, licząca około 500 mieszkańców. == Historia == Wzmiankowana w 1392 r. –…"

Nowa strona

'''Wilków Pierwszy''' – także: '''Wilków''' – wieś położona w województwie mazowieckim, w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]], w [[Gmina Błędów|gminie Błędów]], nad rzeką [[Mogielanka|Mogielanką]]. Leży około 18 kilometrów na południowy zachód od Grójca, przy drodze wojewódzkiej nr 725 do Rawy Mazowieckiej.

W pobliżu znajduje się wieś [[Wilków Drugi]], licząca około 500 mieszkańców.

== Historia ==
Wzmiankowana w 1392 r. – Vilkovo, w roku 1579 – Wilków. Gniazdo rodziny Wilkowskich vel Wilskich h. Półkozic. Obecnie w diecezji łowickiej.

W XIV w. właścicielami wsi byli m.in. Krzysztof Wilski (uważany za fundatora kościoła i parafii) oraz Piotr z Małocic, chorąży rawski, który w 1392 r. nadał łan zwany Uprzałką i łąkę oo. augustianom w Rawie Mazowieckiej. W 2. poł. XVI stulecia w Wilkowie i Woli Wilkowskiej, na poszczególnych częściach, gospodarowali Wilkowscy: Jan, Joachim, Kasper, Mateusz, Mikołaj, Walenty, Wawrzyniec. Najsławniejszy reprezentant rodziny to ks. Krzysztof Albert Ciborowicz Wilski (1576–1631), syn Wojciecha, proboszcz w Wilkowie, a następnie w Białej Podlaskiej, oficjał podlaski i brzeski, kanonik łucki, fundator i założyciel Akademii Bialskiej (od 1633 r. filia Akademii Krakowskiej). Przypisuje mu się ufundowanie ok. 1618 r. obecnego kościoła w Wilkowie. Wydaje się jednak bardziej prawdopodobne, że wówczas po prostu uposażył parafię Wilków ziemią zakupioną od Seweryna Wilkowskiego.

=== Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca w Wilkowie ===
Akta wizytacji przeprowadzonej w 1603 r. przez biskupa poznańskiego mówią o drewnianym kościele pw. św. Wawrzyńca, znajdującym się w dobrej kondycji materialnej, co być może było zasługą Abrahama i Macieja Wilkowskich. W każdym razie portret ks. Krzysztofa Wilskiego jeszcze w latach 70. XX w. wystawiano w kościele przy katafalku podczas nabożeństwa żałobnego za dobroczyńców świątyni w dniu Wszystkich Świętych.

W 1818 r. kościół miał ''fundamenty zbutwiałe, ściany powykręcane, sufit z tarcic od dawna ułożonych zupełnie podrujnowany i zgniły, krokwie upadkiem grożące […] a dach zupełnie w całej swej powierzchni zgnił.''

Z polecenia Komisji Województwa Mazowieckiego został zamknięty. W latach 1821–1824 renowację przeprowadził Jakub Kubicki (1758–1833), najwybitniejszy architekt polskiego klasycyzmu, uczeń Dominika Merliniego. Co najmniej od 1820 r. dzierżawił majątek Wilków, a od 1832 r. był jego właścicielem. Do wnętrza modrzewiowej świątyni Kubicki wprowadził 16 kolumn podtrzymujących więźbę dachową i półkoliste okno frontonu. Podczas następnych remontów liczba kolumn uległa zmniejszeniu, a także zapewne skasowano wieżę.

W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1861 r., autorstwa Józefa Wernera. Pamiątkami z XVI w. są: ambona oraz monstrancja ze stopą, ofiarowana przez małżeństwo Jana i Druzianę Wilkowskich. Wśród obrazów wyróżnia się Matka Boska z Dzieciątkiem i św. Janem Chrzcicielem, kopia według Rafaela, namalowana przez Andrzeja Pfanhausera w 1894 r. Polichromię ok. 1950 r. wykonał Stanisław Konarzewski. Mocno zaznaczył swoją obecność w Wilkowie ks. proboszcz Marian Panek (zm. 2012), kanonik łowicki, kawaler Orderu Uśmiechu, administrujący parafią na przełomie XX i XXI w. Wybudował nową plebanię, odnowił kościół, postawił nowy parkan wokół cmentarza parafialnego. Wzniósł – według własnego projektu – murowaną, wielce oryginalną dzwonnicę. W środku jest m.in. nowoczesna chłodnia dla zmarłych. Na fasadzie, obok drzwi wejściowych, widnieją tablice upamiętniające m.in.: 45 proboszczów (od ks. Krzysztofa Wilskiego do ks. Mariana Panka); 25-lecie posługi duszpasterskiej ks. Panka w parafii Wilków (1984–2009); 50 lat w służbie Bogu i ludziom ks. Panka; rodziców ks. Panka – Józefa (1890–1963) i Juliannę z Szymańskich (1898–1957) pochowanych na cmentarzu parafialnym w Żukowie koło Milanówka; pierwszy zjazd rodzinny we wrześniu 2000 r. pochodzą- cej z miejscowej parafii rodziny Biedrzyckich, potomków Jakuba (ur. ok. 1740 r.) i Tekli z Pyicków; 10. rocznicę zarządzania diecezją łowicką przez ks. biskupa Alojzego Orszulika. Przed murem otaczającym cmentarz przykościelny stoi figura Chrystusa Dobrego Pasterza, ufundowana przez parafian wilkowskich z okazji jubileuszu 50-lecia kapłaństwa ks. Panka. O proboszczu – jako społeczniku – powinniśmy pamiętać, gdy będziemy w ośrodku zdrowia lub w efektownym budynku szkoły podstawowej, w którym dziś mieści się również Niepubliczne Gimnazjum im. ks. Mariana Panka.

Wilkowska nekropolia, założona ok. 1829 r., znajduje się ok. 200 m na północny wschód od kościoła. Najstarszy jest grobowiec rodzinny architekta Jakuba Kubickiego, wykonany ok. 1833 r. z piaskowca, w formie kolumny doryckiej z wazą. Na trzonie umieszczono herb Skrzydlata Kolumna oraz inskrypcję:

''Popioły Twe zamknięto w tym samotnym grobie,''

''Pamięć w sercu i duszy zostaje po Tobie.''

Określenie samotny grób może wskazywać, że Kubicki był jednym z pierwszych zmarłych pogrzebanych na wilkowskim cmentarzu parafialnym. Istnieje wersja, że jego szczątki ekshumowano i przeniesiono na Powązki. To nie koniec zagadek związanych z architektem i jego rodziną. Kim był dla niego ks. Dyonizy Kubicki, proboszcz Wilkowa w latach 1808–1809?

Tu wraz ze swoją drugą żoną Heleną z domu Lepigé (1826–1898) h. Gromiec spoczywa Aleksander Grobicki (1816–1899) h. Trąby, syn upamiętnionych w kościele w Michałowicach Marcina i Elżbiety Grobickich, właściciel Wilkowa i Odrzywołka. Syn tegoż Aleksandra, także Aleksander (1858–1931), odziedziczył Wilków wraz z dworem wzniesionym w latach 1899–1901 według projektu Józefa Hussa. Tenże Aleksander spoczywa na Powązkach. Za to na cmentarzu w Wilkowie znajduje się symboliczna mogiła jego syna – Jerzego Grobickiego (1891–1972), uczestnika dwóch wojen światowych, szwoleżera, generała brygady, kawalera Orderu Virtuti Militari, oraz synowej – Anny z Harajewiczów (1892–1982). Oboje pochowani są w Toronto w Kanadzie. Za to już w prawdziwym grobie śpi syn Jerzego i Anny – Aleksander Grobicki (1914–1995), dziennikarz, prozaik, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, pocho- wany wraz ze swoją trzecią żoną, Stanisławą z domu Węgiełek (1914–1997).

← poprzednia wersja		Wersja z 00:09, 19 sty 2025
Linia 8:		Linia 8:
	Przez pewien czas wieś należała do książąt mazowieckich. W 1392 nabył ją książę Ziemowit i po roku sprzedał bratu, księciu Władysławowi. W 1579 właścicielami Wilkowa byli bracia Walenty, Jan oraz Wawrzyniec Wilscy, w 1603 Maciej i Abraham Wilkowscy.		Przez pewien czas wieś należała do książąt mazowieckich. W 1392 nabył ją książę Ziemowit i po roku sprzedał bratu, księciu Władysławowi. W 1579 właścicielami Wilkowa byli bracia Walenty, Jan oraz Wawrzyniec Wilscy, w 1603 Maciej i Abraham Wilkowscy.

	Kościół pw. św. Wawrzyńca usytuowany jest na pagórku; parafia erygowana została w XIII w., świątynia istniała już w 1276 r. Wg innych źródeł parafia pochodzi z końca XIV w. lub z początku XV. Kolejny drewniany kościół, wg niepewnych informacji, wzniesiony został w 1618 staraniem [[Krzysztof Wilski-Ciborowicz\|Krzysztofa Wilskiego-Ciborowicza]], dziedzica Wilczych Piętek, Wilczy i części Zalesia, oficjała podlaskiego, kanonika łuckiego, fundatora Akademii w Białej Podlaskiej. Autor historii kościoła, zamieszczonej w kronice parafii, po krytycznej analizie źródeł, zanotował, że ks. Krzysztof Wilski-Ciborowicz w 1618 nabył od Seweryna Witkowskiego część dóbr Wilków i uposażył nimi probostwo wilkowskie. Jest wielce prawdopodobne, że autor akt konsystorskich utożsamił fundację plebańską z fundacją kościoła. Wniosek uprawdopodabnia testament Wiktoryna Wilskiego, w Iatach ~~1669-1699~~ proboszcza witkowskiego, synowca K. Wilskiego, który na marginesie testamentu zanotował „domek księży drewnianym zbudował i szkołę wystawiłem, kościół i cmentarz pokryłem”. Z ustaleń Józefa Łukaszewicza wiemy, że przy kościele w 1603 r, istniała szkoła parafialna. Od kiedy i jak długo, nie ustalono dotąd.		Kościół pw. św. Wawrzyńca usytuowany jest na pagórku; parafia erygowana została w XIII w., świątynia istniała już w 1276 r. Wg innych źródeł parafia pochodzi z końca XIV w. lub z początku XV. Kolejny drewniany kościół, wg niepewnych informacji, wzniesiony został w 1618 staraniem [[Krzysztof Wilski-Ciborowicz\|Krzysztofa Wilskiego-Ciborowicza]], dziedzica Wilczych Piętek, Wilczy i części Zalesia, oficjała podlaskiego, kanonika łuckiego, fundatora Akademii w Białej Podlaskiej. Autor historii kościoła, zamieszczonej w kronice parafii, po krytycznej analizie źródeł, zanotował, że ks. Krzysztof Wilski-Ciborowicz w 1618 nabył od Seweryna Witkowskiego część dóbr Wilków i uposażył nimi probostwo wilkowskie. Jest wielce prawdopodobne, że autor akt konsystorskich utożsamił fundację plebańską z fundacją kościoła. Wniosek uprawdopodabnia testament Wiktoryna Wilskiego, w Iatach 1669–1699 proboszcza witkowskiego, synowca K. Wilskiego, który na marginesie testamentu zanotował „domek księży drewnianym zbudował i szkołę wystawiłem, kościół i cmentarz pokryłem”. Z ustaleń Józefa Łukaszewicza wiemy, że przy kościele w 1603 r, istniała szkoła parafialna. Od kiedy i jak długo, nie ustalono dotąd.

	W pierwszych latach XIX w. kościół nie był użytkowany z powodu zniszczenia. Odnowiony został w 1880, 1950 oraz w Iatach ~~1985-1991~~. Na cmentarzu parafialnym, powstałym w 1837, w jego najstarszej części znajduje się wymagający konserwacji klasycystyczny nagrobek-pomnik w kształcie doryckiej kolumny, pokrytej abakusem, nad którym wznosi się urna ozdobiona girlandą. Poświęcony jest on znanemu architektowi Królestwa Kongresowego, twórcy Belwederu, Jakubowi Kubickiemu (1758–1833), który od 1832 r. był właścicielem majątku Wilków. Zmarł we dworze 13 czerwca 1833. Tu też znajduje się grobowiec rodzinny Grobickich, późniejszych właścicieli majątku, zbudowany dla Aleksandra Grobickiego (~~1816-1899~~). W 1827 wieś i folwark Wilków miały 508 mieszkańców. W 1884 folwark należący do Grobickich posiadał 1202 mórg ziemi ornej, 652 morgi ogrodów, 63 morgi łąk, 452 morgi lasów.		W pierwszych latach XIX w. kościół nie był użytkowany z powodu zniszczenia. Odnowiony został w 1880, 1950 oraz w Iatach 1985–1991. Na cmentarzu parafialnym, powstałym w 1837, w jego najstarszej części znajduje się wymagający konserwacji klasycystyczny nagrobek-pomnik w kształcie doryckiej kolumny, pokrytej abakusem, nad którym wznosi się urna ozdobiona girlandą. Poświęcony jest on znanemu architektowi Królestwa Kongresowego, twórcy Belwederu, Jakubowi Kubickiemu (1758–1833), który od 1832 r. był właścicielem majątku Wilków. Zmarł we dworze 13 czerwca 1833. Tu też znajduje się grobowiec rodzinny Grobickich, późniejszych właścicieli majątku, zbudowany dla Aleksandra Grobickiego (1816–1899). W 1827 wieś i folwark Wilków miały 508 mieszkańców. W 1884 folwark należący do Grobickich posiadał 1202 mórg ziemi ornej, 652 morgi ogrodów, 63 morgi łąk, 452 morgi lasów.

	W Iatach 1899–1901 Grobiccy wybudowali dwór wg projektu architekta, Józefa Hassa. Otoczony on jest dziś zaniedbanym parkiem krajobrazowym założonym w I połowie XIX w. Stojący obok dworu budynek gospodarczy (tzw. rotunda) powstał w 1874 r. W 1930 folwark stal się własnością Ludwika Zakrzewskiego, Polaka ~~ur.~~ w Aleppo, w Syrii. W 1898 we wsi wzniesiono budynek dla szkoły elementarnej. Od 1950 znajduje się w nim przedszkole. W Iatach 1918–1939 we wsi, oprócz [[Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”\|Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”]], [[Stronnictwo Ludowe\|Stronnictwa Ludowego]]; [[Niezależna Partia Chłopska\|Niezależnej Partii Chłopskiej]] działały też: nielegalna [[Komunistyczna Partia Polski]] oraz liczne organizacje społeczne i zawodowe. Większość z nich istnieje do dziś. W 1926 zorganizowano Ochotniczą Straż Ogniową (dziś Pożarną), która w Iatach 1964–1988 w trzech etapach wybudowała garaże oraz duży budynek z salą widowiskową, kawiarnią. W Iatach 1926–1929 we wsi przeprowadzono komasację pól.		W Iatach 1899–1901 Grobiccy wybudowali dwór wg projektu architekta, Józefa Hassa. Otoczony on jest dziś zaniedbanym parkiem krajobrazowym założonym w I połowie XIX w. Stojący obok dworu budynek gospodarczy (tzw. rotunda) powstał w 1874 r. W 1930 folwark stal się własnością Ludwika Zakrzewskiego, Polaka urodzonego w Aleppo, w Syrii. W 1898 we wsi wzniesiono budynek dla szkoły elementarnej. Od 1950 znajduje się w nim przedszkole. W Iatach 1918–1939 we wsi, oprócz [[Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”\|Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”]], [[Stronnictwo Ludowe\|Stronnictwa Ludowego]]; [[Niezależna Partia Chłopska\|Niezależnej Partii Chłopskiej]] działały też: nielegalna [[Komunistyczna Partia Polski]] oraz liczne organizacje społeczne i zawodowe. Większość z nich istnieje do dziś. W 1926 zorganizowano Ochotniczą Straż Ogniową (dziś Pożarną), która w Iatach 1964–1988 w trzech etapach wybudowała garaże oraz duży budynek z salą widowiskową, kawiarnią. W Iatach 1926–1929 we wsi przeprowadzono komasację pól.

	W 1934 Zakrzewscy, przy współudziale Józefa Chodeckiego, kierowniczka szkoły powszechnej, założyli Kółko Rolnicze, które w 1935 liczyło 150 członków z Wilkowa i okolicznych wsi. Zebrania jego odbywały się 2 razy w tygodniu (w każdą niedzielę po mszy oraz w umówione dni powszednie). Aktywnie pracowało Kolo Gospodyń Wiejskich, kierowane przez nauczycielkę Felicję Chodecką. Jego członkinie np. uczestniczyły w 1937 w organizowanych we wsi kursach: uprawy ogórków, ogródków kwiatowych (trzykrotnie po 4 tygodnie), w kursie zimowym (1937) w Szkole Rolniczej Żeńskiej w Nowym Przybyszewie ([[Żeńska Szkoła Ogrodniczo-Rolnicza]]). 4 kwietnia 1934 we wsi odbyła się koncentracja i ćwiczenia oddziałów – Związku Strzeleckiego (70 osób) z udziałem gen. Janusza Gąsiorowskiego (~~1889-1949~~), Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.		W 1934 Zakrzewscy, przy współudziale Józefa Chodeckiego, kierowniczka szkoły powszechnej, założyli Kółko Rolnicze, które w 1935 liczyło 150 członków z Wilkowa i okolicznych wsi. Zebrania jego odbywały się 2 razy w tygodniu (w każdą niedzielę po mszy oraz w umówione dni powszednie). Aktywnie pracowało Kolo Gospodyń Wiejskich, kierowane przez nauczycielkę Felicję Chodecką. Jego członkinie np. uczestniczyły w 1937 w organizowanych we wsi kursach: uprawy ogórków, ogródków kwiatowych (trzykrotnie po 4 tygodnie), w kursie zimowym (1937) w Szkole Rolniczej Żeńskiej w Nowym Przybyszewie ([[Żeńska Szkoła Ogrodniczo-Rolnicza w Nowym Przybyszewie\|Żeńska Szkoła Ogrodniczo-Rolnicza]]). 4 kwietnia 1934 we wsi odbyła się koncentracja i ćwiczenia oddziałów – Związku Strzeleckiego (70 osób) z udziałem gen. Janusza Gąsiorowskiego (1889–1949), Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.

	Podczas okupacji hitlerowskiej w Wilkowie istniała placówka [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]], we wsi mieszkali członkowie: [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR), [[Stronnictwo Ludowe „Roch”\|Stronnictwa Ludowego „Roch”]] (Ruch Oporu Chłopów), [[Bataliony Chłopskie\|Batalionów Chłopskich]] i [[Gwardia Ludowa\|Gwardii Ludowej]]. Należąca do majątku gorzelnia pracowała wówczas na potrzeby okupanta.		Podczas okupacji hitlerowskiej w Wilkowie istniała placówka [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]], we wsi mieszkali członkowie: [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR), [[Stronnictwo Ludowe „Roch”\|Stronnictwa Ludowego „Roch”]] (Ruch Oporu Chłopów), [[Bataliony Chłopskie\|Batalionów Chłopskich]] i [[Gwardia Ludowa\|Gwardii Ludowej]]. Należąca do majątku gorzelnia pracowała wówczas na potrzeby okupanta.
Linia 24:		Linia 24:
	Po 1948 rozwój wsi został przyhamowany m.in. z powodu wprowadzenia obowiązkowych kontyngentów i forsowania kolektywizacji. W latach 1945–1950 w upaństwowionym, dziś rozsypującym się dworku, oprócz niektórych klas szkoły podstawowej działało [[Prywatne Gimnazjum Związku Samopomocy Chłopskiej im. Jana Kasprowicza]], w 1955 we wsi uruchomiony został Urząd Pocztowy, który funkcjonował do 31 sierpnia 1995; obecnie we wsi znajduje się agencja pocztowa.		Po 1948 rozwój wsi został przyhamowany m.in. z powodu wprowadzenia obowiązkowych kontyngentów i forsowania kolektywizacji. W latach 1945–1950 w upaństwowionym, dziś rozsypującym się dworku, oprócz niektórych klas szkoły podstawowej działało [[Prywatne Gimnazjum Związku Samopomocy Chłopskiej im. Jana Kasprowicza]], w 1955 we wsi uruchomiony został Urząd Pocztowy, który funkcjonował do 31 sierpnia 1995; obecnie we wsi znajduje się agencja pocztowa.

	W 1957 miejscowość została zelektryfikowana oraz uruchomiono w niej Publiczną Bibliotekę Gminną (wówczas gmina Lipie), która dziś stanowi filię Publicznej Biblioteki Gminnej w Błędowie, z siedzibą w Lipiu i liczy 10904 woluminy. Najpierw mieściła się w starym budynku szkoły, obecnie w budynku OSP. Począwszy od połowy lat 60~~-tych~~, a szczególnie w Iatach 70~~-tych~~ i 80~~-tych~~, początkowo powoli, potem w sposób przyspieszony wieś zaczęła się rozwijać we wszystkich dziedzinach życia. Mimo różnego rodzaju trudności w nabyciu materiałów budowlanych, maszyn rolniczych, Wilków znacznie się unowocześnił. Zniknęły strzechy, stare budynki wyremontowano, stanęły nowe, okazałe domy, przechowalnie owoców i zabudowania gospodarcze wypełnione podstawowym sprzętem rolniczo-sadowniczym. Przemiany te możliwe były dzięki niskoprocentowym i częściowo umarzalnym kredytom udzielanym przez [[Bank Spółdzielczy w Błędowie]]. Niektóre gospodarstwa powiększyły obszar kupując ziemię m.in. za udzielany w tym kredyt. Źródłem wzrastającej zamożności stal się rozwój sadownictwa.		W 1957 miejscowość została zelektryfikowana oraz uruchomiono w niej Publiczną Bibliotekę Gminną (wówczas gmina Lipie), która dziś stanowi filię Publicznej Biblioteki Gminnej w Błędowie, z siedzibą w Lipiu i liczy 10904 woluminy. Najpierw mieściła się w starym budynku szkoły, obecnie w budynku OSP. Począwszy od połowy lat 60., a szczególnie w Iatach 70. i 80., początkowo powoli, potem w sposób przyspieszony wieś zaczęła się rozwijać we wszystkich dziedzinach życia. Mimo różnego rodzaju trudności w nabyciu materiałów budowlanych, maszyn rolniczych, Wilków znacznie się unowocześnił. Zniknęły strzechy, stare budynki wyremontowano, stanęły nowe, okazałe domy, przechowalnie owoców i zabudowania gospodarcze wypełnione podstawowym sprzętem rolniczo-sadowniczym. Przemiany te możliwe były dzięki niskoprocentowym i częściowo umarzalnym kredytom udzielanym przez [[Bank Spółdzielczy w Błędowie]]. Niektóre gospodarstwa powiększyły obszar kupując ziemię m.in. za udzielany w tym kredyt. Źródłem wzrastającej zamożności stal się rozwój sadownictwa.

	Stary spichlerz pochodzący z Wilkowa przeniesiony został do Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu. Spółdzielnia Ogrodnicza w Grójcu wybudowała we wsi funkcjonalny punkt skupu owoców, a Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” w Błędowie – piekarnię, punkt skupu zwierząt, punkt sprzedaży węgla, restaurację. W 1992 ten sam GS: powołał Klub Sportowy „Orkan", który od 1993 bierze udział w rozgrywkach ligi wojewódzkiej klasy B.		Stary spichlerz pochodzący z Wilkowa przeniesiony został do [[Muzeum Wsi Radomskiej\|Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu]]. [[Spółdzielnia Ogrodnicza w Grójcu]] wybudowała we wsi funkcjonalny punkt skupu owoców, a Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” w Błędowie – piekarnię, punkt skupu zwierząt, punkt sprzedaży węgla, restaurację. W 1992 ten sam GS: powołał Klub Sportowy „Orkan", który od 1993 bierze udział w rozgrywkach ligi wojewódzkiej klasy B.

	W latach 1984–1998 za sprawą księdza [[Marian Panek\|Mariana Panka]], w całości lub w części, w czynie społecznym, oprócz kapitalnego remontu kościoła, rozebrano powstałą na początku XIX w. zniszczałą, drewnianą dzwonnicę i wzniesiono murowaną (1991). Zbudowano też nową, okazałą, piętrową plebanię (1991), poszerzony cmentarz ogrodzono i doprowadzono do niego nową drogę, wybudowano parking przycmentarny, wzniesiono Wiejski Ośrodek Zdrowia (1987–1990) o wartości 41 mln ówczesnych złotych, założono szkolną orkiestrę (1985).		W latach 1984–1998 za sprawą księdza [[Marian Panek\|Mariana Panka]], w całości lub w części, w czynie społecznym, oprócz kapitalnego remontu kościoła, rozebrano powstałą na początku XIX w. zniszczałą, drewnianą dzwonnicę i wzniesiono murowaną (1991). Zbudowano też nową, okazałą, piętrową plebanię (1991), poszerzony cmentarz ogrodzono i doprowadzono do niego nową drogę, wybudowano parking przycmentarny, wzniesiono Wiejski Ośrodek Zdrowia (1987–1990) o wartości 41 mln ówczesnych złotych, założono szkolną orkiestrę (1985).
Linia 53:		Linia 53:
	Określenie samotny grób może wskazywać, że Kubicki był jednym z pierwszych zmarłych pogrzebanych na wilkowskim cmentarzu parafialnym. Istnieje wersja, że jego szczątki ekshumowano i przeniesiono na Powązki. To nie koniec zagadek związanych z architektem i jego rodziną. Kim był dla niego ks. Dyonizy Kubicki, proboszcz Wilkowa w latach 1808–1809?		Określenie samotny grób może wskazywać, że Kubicki był jednym z pierwszych zmarłych pogrzebanych na wilkowskim cmentarzu parafialnym. Istnieje wersja, że jego szczątki ekshumowano i przeniesiono na Powązki. To nie koniec zagadek związanych z architektem i jego rodziną. Kim był dla niego ks. Dyonizy Kubicki, proboszcz Wilkowa w latach 1808–1809?

	Tu wraz ze swoją drugą żoną Heleną z domu Lepigé (1826–1898) h. Gromiec spoczywa Aleksander Grobicki (1816–1899) h. Trąby, syn upamiętnionych w kościele w [[Michałowice\|Michałowicach]] Marcina i Elżbiety Grobickich, właściciel Wilkowa i [[Odrzywołek\|Odrzywołka]]. Syn tegoż Aleksandra, także Aleksander (1858–1931), odziedziczył Wilków wraz z dworem wzniesionym w latach 1899–1901 według projektu Józefa Hussa. Tenże Aleksander spoczywa na Powązkach. Za to na cmentarzu w Wilkowie znajduje się symboliczna mogiła jego syna – Jerzego Grobickiego (1891–1972), uczestnika dwóch wojen światowych, szwoleżera, generała brygady, kawalera Orderu Virtuti Militari, oraz synowej – Anny z Harajewiczów (1892–1982). Oboje pochowani są w Toronto w Kanadzie. Za to już w prawdziwym grobie ~~śpi~~ syn Jerzego i Anny – Aleksander Grobicki (1914–1995), dziennikarz, prozaik, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, pochowany wraz ze swoją trzecią żoną, Stanisławą z domu Węgiełek (1914–1997).		Tu wraz ze swoją drugą żoną Heleną z domu Lepigé (1826–1898) h. Gromiec spoczywa Aleksander Grobicki (1816–1899) h. Trąby, syn upamiętnionych w kościele w [[Michałowice\|Michałowicach]] Marcina i Elżbiety Grobickich, właściciel Wilkowa i [[Odrzywołek\|Odrzywołka]]. Syn tegoż Aleksandra, także Aleksander (1858–1931), odziedziczył Wilków wraz z dworem wzniesionym w latach 1899–1901 według projektu Józefa Hussa. Tenże Aleksander spoczywa na Powązkach. Za to na cmentarzu w Wilkowie znajduje się symboliczna mogiła jego syna – Jerzego Grobickiego (1891–1972), uczestnika dwóch wojen światowych, szwoleżera, generała brygady, kawalera Orderu Virtuti Militari, oraz synowej – Anny z Harajewiczów (1892–1982). Oboje pochowani są w Toronto w Kanadzie. Za to już w prawdziwym grobie spoczywa syn Jerzego i Anny – Aleksander Grobicki (1914–1995), dziennikarz, prozaik, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, pochowany wraz ze swoją trzecią żoną, Stanisławą z domu Węgiełek (1914–1997).

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

	== Linki zewnętrzne ==		== Linki zewnętrzne ==