Warka - Historia wersji

Admin o 11:30, 19 sty 2025

2025-01-19T11:30:22Z

Admin o 13:03, 4 sie 2024

2024-08-04T13:03:29Z

Podgląd zmian

Admin o 15:39, 4 kwi 2024

2024-04-04T15:39:24Z

Podgląd zmian

Admin o 16:53, 1 paź 2023

2023-10-01T16:53:52Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:53, 1 paź 2023
Linia 8:		Linia 8:
	Już w XV w. Warka słynęła z produkcji piwa, z którym do dziś jest kojarzona. Przywilejem z 18 czerwca 1478 r. książę mazowiecki Bolesław V nadał rajcom Warszawy prawo do sprzedaży piwa wareckiego – w jednej jednak piwnicy, znajdującej się pod ratuszem warszawskim. W XVII w. po Europie krążyła anegdota o dostojniku kościelnym, który tak bardzo zasmakował w wareckim piwie, że jako kardynał w Rzymie, będąc chorym, wzdychał do niego. Domownicy, myśląc, że chory wzywa pomocy jakiejś świętej, padli na kolana, wołając: ''Santa Piva di Warka ora pro nobis!'' Wareckie piwo było przysmakiem mazowieckiej szlachty. Wyrobem napoju zajmowali się piwowarzy. W 2. poł. XIX w. mieszczanie nie produkowali już piwa. Wareckiego piwa – zauważył Władysław Matlakowski – i śladu nie ma, bo je zastąpiło dwa razy na tydzień przywożone bawarskie z Warszawy. Tradycje podtrzymywał browar w Winiarach. W latach 70. XX w. w Warce uruchomiono Zakłady Piwowarskie. Dzisiejszy Browar Warka, wchodzący w skład Grupy Żywiec S.A., to supernowoczesna firma, o czym można przekonać się podczas wycieczki.		Już w XV w. Warka słynęła z produkcji piwa, z którym do dziś jest kojarzona. Przywilejem z 18 czerwca 1478 r. książę mazowiecki Bolesław V nadał rajcom Warszawy prawo do sprzedaży piwa wareckiego – w jednej jednak piwnicy, znajdującej się pod ratuszem warszawskim. W XVII w. po Europie krążyła anegdota o dostojniku kościelnym, który tak bardzo zasmakował w wareckim piwie, że jako kardynał w Rzymie, będąc chorym, wzdychał do niego. Domownicy, myśląc, że chory wzywa pomocy jakiejś świętej, padli na kolana, wołając: ''Santa Piva di Warka ora pro nobis!'' Wareckie piwo było przysmakiem mazowieckiej szlachty. Wyrobem napoju zajmowali się piwowarzy. W 2. poł. XIX w. mieszczanie nie produkowali już piwa. Wareckiego piwa – zauważył Władysław Matlakowski – i śladu nie ma, bo je zastąpiło dwa razy na tydzień przywożone bawarskie z Warszawy. Tradycje podtrzymywał browar w Winiarach. W latach 70. XX w. w Warce uruchomiono Zakłady Piwowarskie. Dzisiejszy Browar Warka, wchodzący w skład Grupy Żywiec S.A., to supernowoczesna firma, o czym można przekonać się podczas wycieczki.

	Do momentu założenia w 1670 r. miasta Nowego Jeruzalem (Góra Kalwaria) Warka była najważniejszym ośrodkiem życia kościelnego i zakonnego w ziemi czerskiej. Parafię ufundowano zapewne już w XII w. Kościół farny obecnie nosi wezwanie św. Mikołaja Biskupa, ale przed wiekami oddany był pod opiekę Matki Boskiej, św. Mikołaja, św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny. Konsekracja drewnianego kościoła nastąpiła w 1501 r. Podczas wielkiego pożaru w 1616 r. – odnotował podróżnik z Węgier – ''spłonęły wszystkie ołtarze, dzwony, bałwochwalcze posągi, wszystko doszczętnie się spaliło''. W 1630 r. Maciej Łubieński, biskup poznański, skonstatował, że kościół parafialny przed około piętnastu laty spalił się doszczętnie, był bowiem drewniany. Odbudowano go, jak zauważył, już cegły palonej ''na dawnem miejscu i już chór mniejszy z zakrystyą, sufitem i kaplicą bractwa literackiego od strony południowej jest zupełnie wykończony i przyozdobiony''. Wtedy powstał jednonawowy budynek z trójbocznie zamkniętym prezbiterium oraz dwiema symetrycznymi kaplicami. Świątynia była przebudowana po kolejnym pożarze z 1650 r. i zniszczeniach potopu szwedzkiego, odnawiana i przekształcana w 1836 r. oraz gruntownie remontowana w pierwszej dekadzie XX w., staraniem ks. Marcelego Ciemniewskiego. W 1913 r. wzmocniono wzgórze kościelne, otaczając je murem wraz z kapliczkami mającymi nawiązywać do czasów, gdy Warka posiadała siedem świątyń. Kościół został odnowiony po zniszczeniach wojennych w 1948 r. W ołtarzu głównym widnieje obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, w sukience ze srebrnej blachy. Podobno w podziemiach pochowani są przedstawiciele rodziny Ciołków, w tym siłacz Stanisław.		Do momentu założenia w 1670 r. miasta Nowego Jeruzalem ([[Góra Kalwaria]]) Warka była najważniejszym ośrodkiem życia kościelnego i zakonnego w ziemi czerskiej. Parafię ufundowano zapewne już w XII w. Kościół farny obecnie nosi wezwanie św. Mikołaja Biskupa, ale przed wiekami oddany był pod opiekę Matki Boskiej, św. Mikołaja, św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny. Konsekracja drewnianego kościoła nastąpiła w 1501 r. Podczas wielkiego pożaru w 1616 r. – odnotował podróżnik z Węgier – ''spłonęły wszystkie ołtarze, dzwony, bałwochwalcze posągi, wszystko doszczętnie się spaliło''. W 1630 r. Maciej Łubieński, biskup poznański, skonstatował, że kościół parafialny przed około piętnastu laty spalił się doszczętnie, był bowiem drewniany. Odbudowano go, jak zauważył, już cegły palonej ''na dawnem miejscu i już chór mniejszy z zakrystyą, sufitem i kaplicą bractwa literackiego od strony południowej jest zupełnie wykończony i przyozdobiony''. Wtedy powstał jednonawowy budynek z trójbocznie zamkniętym prezbiterium oraz dwiema symetrycznymi kaplicami. Świątynia była przebudowana po kolejnym pożarze z 1650 r. i zniszczeniach potopu szwedzkiego, odnawiana i przekształcana w 1836 r. oraz gruntownie remontowana w pierwszej dekadzie XX w., staraniem ks. [[Marceli Ciemniewski\|Marcelego Ciemniewskiego]]. W 1913 r. wzmocniono wzgórze kościelne, otaczając je murem wraz z kapliczkami mającymi nawiązywać do czasów, gdy Warka posiadała siedem świątyń. Kościół został odnowiony po zniszczeniach wojennych w 1948 r. W ołtarzu głównym widnieje obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, w sukience ze srebrnej blachy. Podobno w podziemiach pochowani są przedstawiciele rodziny Ciołków, w tym siłacz Stanisław.

	U stóp kościoła św. Mikołaja Biskupa, przy ul. Mostowej, stoi studnia nazywa Dziekanką. Do 1944 r. zaopatrywała w wodę prawie całe miasto. Panuje przekonanie, że woda z tej studni posiada sekretną moc. Kto jej skosztuje, na pewno wróci do Warki.		U stóp kościoła św. Mikołaja Biskupa, przy ul. Mostowej, stoi studnia nazywa Dziekanką. Do 1944 r. zaopatrywała w wodę prawie całe miasto. Panuje przekonanie, że woda z tej studni posiada sekretną moc. Kto jej skosztuje, na pewno wróci do Warki.

	Dominikanie posiadali swój kościół w miejscu, gdzie obecnie stoi remiza, przy ul. Farnej 2. Pierwotnie wznosił się tam podobno zamek książąt mazowieckich. W 1859 r. materiał z rozebranej świątyni sprzedano, a wyposażenie trafiło do sąsiednich kościołów parafialnych. Wtedy właśnie, z inicjatywy Piotra Wysockiego, szczątki książąt mazowieckich zostały uroczyście przeniesione z kościoła dominikańskiego do franciszkańskiego. Świadek wydarzenia, Władysław Matlakowski, po latach przedstawił swoją wersję upadku wareckiego konwentu dominikańskiego: ''Powód do pustkowia kościoła dało złe życie zakonników, z których jeden miał się w kościele zabić.''		Dominikanie posiadali swój kościół w miejscu, gdzie obecnie stoi remiza, przy ul. Farnej 2. Pierwotnie wznosił się tam podobno zamek książąt mazowieckich. W 1859 r. materiał z rozebranej świątyni sprzedano, a wyposażenie trafiło do sąsiednich kościołów parafialnych. Wtedy właśnie, z inicjatywy [[Piotr Wysocki\|Piotra Wysockiego]], szczątki książąt mazowieckich zostały uroczyście przeniesione z kościoła dominikańskiego do franciszkańskiego. Świadek wydarzenia, Władysław Matlakowski, po latach przedstawił swoją wersję upadku wareckiego konwentu dominikańskiego: ''Powód do pustkowia kościoła dało złe życie zakonników, z których jeden miał się w kościele zabić.''

	Franciszkanie zostali sprowadzeni do Warki w latach 20. XVII w. przez Katarzynę z Boglewic (primo voto Trzebińską secundo voto Boglewską). W latach 1632–1634 wznieśli własną świątynię – drewnianą. Kościół murowany, z ołtarzem głównym pw. Matki Bożej Szkaplerznej, wystawili w latach 1652–1746 jako część franciszkańskiego zespołu klasztornego. Przedsięwzięcie sfinansował m.in. Władysław Grzegorzewski, kasztelan ciechanowski, dobroczyńca Jasieńca. W 2. poł. XVIII w. w zabudowaniach klasztornych odbywały się posiedzenia sądów ziemskich czerskich i Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Ziemi Czerskiej, zaś po 1864 r. stacjonowało wojsko rosyjskie, mieściły się szkoła i plebania. Kościół, uszkodzony w czasie II wojny światowej, odrestaurowano w 1950 r. Jednym z jego najcenniejszych zabytków jest XVII-wieczny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, malowany na desce. Tablice epitafijne upamiętniają:		Franciszkanie zostali sprowadzeni do Warki w latach 20. XVII w. przez Katarzynę z [[Boglewice\|Boglewic]] (primo voto Trzebińską secundo voto Boglewską). W latach 1632–1634 wznieśli własną świątynię – drewnianą. Kościół murowany, z ołtarzem głównym pw. Matki Bożej Szkaplerznej, wystawili w latach 1652–1746 jako część franciszkańskiego zespołu klasztornego. Przedsięwzięcie sfinansował m.in. Władysław Grzegorzewski, kasztelan ciechanowski, dobroczyńca Jasieńca. W 2. poł. XVIII w. w zabudowaniach klasztornych odbywały się posiedzenia sądów ziemskich czerskich i Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Ziemi Czerskiej, zaś po 1864 r. stacjonowało wojsko rosyjskie, mieściły się szkoła i plebania. Kościół, uszkodzony w czasie II wojny światowej, odrestaurowano w 1950 r. Jednym z jego najcenniejszych zabytków jest XVII-wieczny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, malowany na desce. Tablice epitafijne upamiętniają:

	* Konstancję z Górskich Zaborowską (zm. 1820),		* Konstancję z Górskich Zaborowską (zm. 1820),
Linia 28:		Linia 28:
	Dzieje samorządowe Warki symbolizuje ratusz. W latach 40. XVIII w. był to drewniany budynek stojący pośrodku rynku. Obecny, klasycystyczny, posadowiony w południowej części rynku, datowany jest na 1. ćw. XIX w. Oglądający go w latach 40. XIX w. Wincenty Hipolit Gawarecki zauważył, że jest z muru pokryty dachówką, średniej wielkości, w którym Magistrat posiedzenia swoje odbywa. Podczas powstania styczniowego zrzucono z niego dwugłowego orła – znak rosyjskich rządów. W okresie II Rzeczypospolitej na piętrze mieszkał burmistrz, a na parterze swoje biura miał Zarząd Miejski. Przechowywano skrzynię żelazną z ciekawym zamkiem i ładnymi okuciami mosiężnymi, a także przywileje wareckiego cechu szewców i dawne pieczęcie cechowe. W archiwum miejskim znajdowały się dokumenty nawet z końca XVIII w. – z podpisami Pułaskich. Podczas II wojny światowej ratusz wraz z archiwum został w poważnym stopniu uszkodzony. Zasadniczą modernizację przeszedł w latach 2007–2008, kiedy na tyłach budynku, na stromej skarpie, dostawiono nową część magistratu i schody prowadzące nad rzekę. Na frontowej ścianie ratusza zobaczyć można tablice pamiątkowe poświęcone wydarzeniom historycznym związanym z miastem: bitwie pod Warką (7 kwietnia 1656 r.), powstaniu kościuszkowskiemu (1794 r.), lotowi bojowemu nad Warką 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa” (23 sierpnia 1944 r.), uczestnikom walk o niepodległość w latach 1939–1945.		Dzieje samorządowe Warki symbolizuje ratusz. W latach 40. XVIII w. był to drewniany budynek stojący pośrodku rynku. Obecny, klasycystyczny, posadowiony w południowej części rynku, datowany jest na 1. ćw. XIX w. Oglądający go w latach 40. XIX w. Wincenty Hipolit Gawarecki zauważył, że jest z muru pokryty dachówką, średniej wielkości, w którym Magistrat posiedzenia swoje odbywa. Podczas powstania styczniowego zrzucono z niego dwugłowego orła – znak rosyjskich rządów. W okresie II Rzeczypospolitej na piętrze mieszkał burmistrz, a na parterze swoje biura miał Zarząd Miejski. Przechowywano skrzynię żelazną z ciekawym zamkiem i ładnymi okuciami mosiężnymi, a także przywileje wareckiego cechu szewców i dawne pieczęcie cechowe. W archiwum miejskim znajdowały się dokumenty nawet z końca XVIII w. – z podpisami Pułaskich. Podczas II wojny światowej ratusz wraz z archiwum został w poważnym stopniu uszkodzony. Zasadniczą modernizację przeszedł w latach 2007–2008, kiedy na tyłach budynku, na stromej skarpie, dostawiono nową część magistratu i schody prowadzące nad rzekę. Na frontowej ścianie ratusza zobaczyć można tablice pamiątkowe poświęcone wydarzeniom historycznym związanym z miastem: bitwie pod Warką (7 kwietnia 1656 r.), powstaniu kościuszkowskiemu (1794 r.), lotowi bojowemu nad Warką 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa” (23 sierpnia 1944 r.), uczestnikom walk o niepodległość w latach 1939–1945.

	Na otoczony murem cmentarz rzymskokatolicki (zwany starym) w Warce wchodzi się, od strony ul. Cmentarnej, dużą bramą zbudowaną za ks. proboszcza M. Ciemniewskiego. Sam proboszcz, który zmarł w 1927 r., pochowany jest na wprost bramy, w grobowcu ostatnio odnowionym staraniem Społecznego Komitetu Organizacyjnego Obchodów Rocznicowych Ks. Marcelego Ciemniewskiego. Już od 1875 r., od pamiętnego pogrzebu, symbolem jednoczącym społeczeństwo jest grób Piotra Wysockiego – odrestaurowany w latach 1956–1957 w wyniku ogólnopolskiej akcji społecznej. Co roku, w rocznicę nocy listopadowej, składane są na nim kwiaty i wieńce. Na cmentarzu spoczywają powstańcy styczniowi: major Marcin Ropelewski (1810–1890) i Józef Manczarski (1844–1926) – żołnierz podpułkownika Władysława Kononowicza. Manczarski, więziony w Cytadeli Warszawskiej, podczas przesłuchań nikogo nie wydał, a zdrajcy plunął w twarz. Ziemia kryje prochy żołnierzy I oraz II wojny światowej, m.in. polskich saperów, którzy rozminowywali Warkę po styczniowej ofensywie Armii Czerwonej. 16 września 1990 r. odsłonięto pomnik Ofiarom Katynia. Jest to potrójny krzyż, wzorowany na pomniku stoczniowców gdańskich. Wykonała go miejscowa – nieistniejąca już – Fabryka Urządzeń Mechanicznych.		Na otoczony murem cmentarz rzymskokatolicki (zwany starym) w Warce wchodzi się, od strony ul. Cmentarnej, dużą bramą zbudowaną za ks. proboszcza [[Marceli Ciemniewski\|Marcelego Ciemniewskiego]]. Sam proboszcz, który zmarł w 1927 r., pochowany jest na wprost bramy, w grobowcu ostatnio odnowionym staraniem Społecznego Komitetu Organizacyjnego Obchodów Rocznicowych Ks. Marcelego Ciemniewskiego. Już od 1875 r., od pamiętnego pogrzebu, symbolem jednoczącym społeczeństwo jest grób Piotra Wysockiego – odrestaurowany w latach 1956–1957 w wyniku ogólnopolskiej akcji społecznej. Co roku, w rocznicę nocy listopadowej, składane są na nim kwiaty i wieńce. Na cmentarzu spoczywają powstańcy styczniowi: major Marcin Ropelewski (1810–1890) i Józef Manczarski (1844–1926) – żołnierz podpułkownika Władysława Kononowicza. Manczarski, więziony w Cytadeli Warszawskiej, podczas przesłuchań nikogo nie wydał, a zdrajcy plunął w twarz. Ziemia kryje prochy żołnierzy I oraz II wojny światowej, m.in. polskich saperów, którzy rozminowywali Warkę po styczniowej ofensywie Armii Czerwonej. 16 września 1990 r. odsłonięto pomnik Ofiarom Katynia. Jest to potrójny krzyż, wzorowany na pomniku stoczniowców gdańskich. Wykonała go miejscowa – nieistniejąca już – Fabryka Urządzeń Mechanicznych.

	W dawnej Warce żyli obok siebie Polacy, Żydzi i Niemcy. Społeczność żydowska posiadała swoją gminę wyznaniową wraz z drewnianą bożnicą, rytualną rzeźnią i cmentarzem. Podczas II wojny światowej Niemcy spalili bożnicę, wymordowali niemal wszystkich Żydów, w tym pewnie i Hudelkę, uważaną za najpiękniejszą warczankę. Materialnym śladem kultury żydowskiej w Warce jest fragment cmentarza założonego po 1780 r. na wzgórzu na południowy zachód od miasta, przy ul. Bielańskiej. Nie ma tu żadnych nagrobków, teren porasta roślinność. Przedstawiciele gminy żydowskiej, zapewne na miejscu poprzedniego, wystawili nowy, murowany ohel cadyka Izraela Izaaka Kalisza (1779–1848), propagatora chasydyzmu, społecznika. Jego syna, Mordechaja Menachema Mendla Kalisza z Warki (1819–1868), mistrza kontemplacji, zwano Milczącym Cadykiem.		W dawnej Warce żyli obok siebie Polacy, Żydzi i Niemcy. Społeczność żydowska posiadała swoją gminę wyznaniową wraz z drewnianą bożnicą, rytualną rzeźnią i cmentarzem. Podczas II wojny światowej Niemcy spalili bożnicę, wymordowali niemal wszystkich Żydów, w tym pewnie i Hudelkę, uważaną za najpiękniejszą warczankę. Materialnym śladem kultury żydowskiej w Warce jest fragment cmentarza założonego po 1780 r. na wzgórzu na południowy zachód od miasta, przy ul. Bielańskiej. Nie ma tu żadnych nagrobków, teren porasta roślinność. Przedstawiciele gminy żydowskiej, zapewne na miejscu poprzedniego, wystawili nowy, murowany ohel cadyka Izraela Izaaka Kalisza (1779–1848), propagatora chasydyzmu, społecznika. Jego syna, Mordechaja Menachema Mendla Kalisza z Warki (1819–1868), mistrza kontemplacji, zwano Milczącym Cadykiem.

			== Bibliografia ==

			== Linki zewnętrzne ==

Admin: Utworzono nową stronę "'''Warka''' – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, siedziba gminy Warka. Położone na skraju nadpilickiej skarpy, leżąca przy linii kolejowej Warszawa–Radom–Kraków, mająca dogodne połączenia drogowe z Warszawą, Piasecznem, Grójcem, Białobrzegami i Kozienicami, jest miastem piwa, historii i społeczników. Bycie obywatelem grodu liczącego obecnie ok. 11 500 mieszkańców stanowi…"

2023-09-09T13:44:53Z

Utworzono nową stronę "'''Warka''' – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, siedziba gminy Warka. Położone na skraju nadpilickiej skarpy, leżąca przy linii kolejowej Warszawa–Radom–Kraków, mająca dogodne połączenia drogowe z Warszawą, Piasecznem, Grójcem, Białobrzegami i Kozienicami, jest miastem piwa, historii i społeczników. Bycie obywatelem grodu liczącego obecnie ok. 11 500 mieszkańców stanowi…"

Nowa strona

'''Warka''' – miasto w województwie mazowieckim, w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]], siedziba [[Gmina Warka|gminy Warka]]. Położone na skraju nadpilickiej skarpy, leżąca przy linii kolejowej Warszawa–Radom–Kraków, mająca dogodne połączenia drogowe z Warszawą, Piasecznem, [[Grójec|Grójcem]], Białobrzegami i Kozienicami, jest miastem piwa, historii i społeczników. Bycie obywatelem grodu liczącego obecnie ok. 11 500 mieszkańców stanowi powód do dumy.

== Historia ==

=== Średniowiecze ===
Jeszcze w 1284 r. Warka była wsią, choć znaczącą. Po raz pierwszy jako miasto (łac. oppidum) występuje w dokumencie z 1321 r. Przywilejem z 16 czerwca tego roku książę czerski Trojden I potwierdził wcześniejsze – dokonane przez swego dziada Siemowita i stryja Konrada – nadanie na rzecz klasztoru dominikanów młyna znajdującego się na Pilicy w mieście Warka. Zatem miejskość grodu ziściła się pomiędzy rokiem 1284 a 1321. Fakt pochowania księcia Trojdena I w kościele dominikańskim wiele mówi o randze Warki w dawnej ziemi czerskiej.

Już w XV w. Warka słynęła z produkcji piwa, z którym do dziś jest kojarzona. Przywilejem z 18 czerwca 1478 r. książę mazowiecki Bolesław V nadał rajcom Warszawy prawo do sprzedaży piwa wareckiego – w jednej jednak piwnicy, znajdującej się pod ratuszem warszawskim. W XVII w. po Europie krążyła anegdota o dostojniku kościelnym, który tak bardzo zasmakował w wareckim piwie, że jako kardynał w Rzymie, będąc chorym, wzdychał do niego. Domownicy, myśląc, że chory wzywa pomocy jakiejś świętej, padli na kolana, wołając: ''Santa Piva di Warka ora pro nobis!'' Wareckie piwo było przysmakiem mazowieckiej szlachty. Wyrobem napoju zajmowali się piwowarzy. W 2. poł. XIX w. mieszczanie nie produkowali już piwa. Wareckiego piwa – zauważył Władysław Matlakowski – i śladu nie ma, bo je zastąpiło dwa razy na tydzień przywożone bawarskie z Warszawy. Tradycje podtrzymywał browar w Winiarach. W latach 70. XX w. w Warce uruchomiono Zakłady Piwowarskie. Dzisiejszy Browar Warka, wchodzący w skład Grupy Żywiec S.A., to supernowoczesna firma, o czym można przekonać się podczas wycieczki.

Do momentu założenia w 1670 r. miasta Nowego Jeruzalem (Góra Kalwaria) Warka była najważniejszym ośrodkiem życia kościelnego i zakonnego w ziemi czerskiej. Parafię ufundowano zapewne już w XII w. Kościół farny obecnie nosi wezwanie św. Mikołaja Biskupa, ale przed wiekami oddany był pod opiekę Matki Boskiej, św. Mikołaja, św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny. Konsekracja drewnianego kościoła nastąpiła w 1501 r. Podczas wielkiego pożaru w 1616 r. – odnotował podróżnik z Węgier – ''spłonęły wszystkie ołtarze, dzwony, bałwochwalcze posągi, wszystko doszczętnie się spaliło''. W 1630 r. Maciej Łubieński, biskup poznański, skonstatował, że kościół parafialny przed około piętnastu laty spalił się doszczętnie, był bowiem drewniany. Odbudowano go, jak zauważył, już cegły palonej ''na dawnem miejscu i już chór mniejszy z zakrystyą, sufitem i kaplicą bractwa literackiego od strony południowej jest zupełnie wykończony i przyozdobiony''. Wtedy powstał jednonawowy budynek z trójbocznie zamkniętym prezbiterium oraz dwiema symetrycznymi kaplicami. Świątynia była przebudowana po kolejnym pożarze z 1650 r. i zniszczeniach potopu szwedzkiego, odnawiana i przekształcana w 1836 r. oraz gruntownie remontowana w pierwszej dekadzie XX w., staraniem ks. Marcelego Ciemniewskiego. W 1913 r. wzmocniono wzgórze kościelne, otaczając je murem wraz z kapliczkami mającymi nawiązywać do czasów, gdy Warka posiadała siedem świątyń. Kościół został odnowiony po zniszczeniach wojennych w 1948 r. W ołtarzu głównym widnieje obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, w sukience ze srebrnej blachy. Podobno w podziemiach pochowani są przedstawiciele rodziny Ciołków, w tym siłacz Stanisław.

U stóp kościoła św. Mikołaja Biskupa, przy ul. Mostowej, stoi studnia nazywa Dziekanką. Do 1944 r. zaopatrywała w wodę prawie całe miasto. Panuje przekonanie, że woda z tej studni posiada sekretną moc. Kto jej skosztuje, na pewno wróci do Warki.

Dominikanie posiadali swój kościół w miejscu, gdzie obecnie stoi remiza, przy ul. Farnej 2. Pierwotnie wznosił się tam podobno zamek książąt mazowieckich. W 1859 r. materiał z rozebranej świątyni sprzedano, a wyposażenie trafiło do sąsiednich kościołów parafialnych. Wtedy właśnie, z inicjatywy Piotra Wysockiego, szczątki książąt mazowieckich zostały uroczyście przeniesione z kościoła dominikańskiego do franciszkańskiego. Świadek wydarzenia, Władysław Matlakowski, po latach przedstawił swoją wersję upadku wareckiego konwentu dominikańskiego: ''Powód do pustkowia kościoła dało złe życie zakonników, z których jeden miał się w kościele zabić.''

Franciszkanie zostali sprowadzeni do Warki w latach 20. XVII w. przez Katarzynę z Boglewic (primo voto Trzebińską secundo voto Boglewską). W latach 1632–1634 wznieśli własną świątynię – drewnianą. Kościół murowany, z ołtarzem głównym pw. Matki Bożej Szkaplerznej, wystawili w latach 1652–1746 jako część franciszkańskiego zespołu klasztornego. Przedsięwzięcie sfinansował m.in. Władysław Grzegorzewski, kasztelan ciechanowski, dobroczyńca Jasieńca. W 2. poł. XVIII w. w zabudowaniach klasztornych odbywały się posiedzenia sądów ziemskich czerskich i Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Ziemi Czerskiej, zaś po 1864 r. stacjonowało wojsko rosyjskie, mieściły się szkoła i plebania. Kościół, uszkodzony w czasie II wojny światowej, odrestaurowano w 1950 r. Jednym z jego najcenniejszych zabytków jest XVII-wieczny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, malowany na desce. Tablice epitafijne upamiętniają:

* Konstancję z Górskich Zaborowską (zm. 1820),
* Piotra Zaborowskiego (zm. 1836),
* Szymona Michalczowskiego (zm. 1832),
* Teklę Michalczowską (zm. 1846),
* dr. Władysława Matlakowskiego (zm. 1895).

Na początku XVIII w. w konwencie pracował bł. o. Rafał Chyliński (zm. 1741) – spowiednik, kaznodzieja, opiekun cierpiących, ubogich i opuszczonych. Od 1993 r. kościół pofranciszkański stanowi centrum parafii pw. Matki Bożej Szkaplerznej.

Sercem miasta jest rynek, który od 8 kwietnia 1956 r. nosi nazwę: plac Stefana Czarnieckiego. Na początku XXI w. centrum miasta poddano rewitalizacji, odkrywając przy okazji dawną studnię. Jesienią 2012 r. stanął tu pomnik konny Stefana Czarnieckiego, wykonany według projektu Tomasza Górnickiego, absolwenta ASP w Warszawie. Odlew z brązu powstał w zakładzie w Niwach Ostrołęckich pod Warką, należącym do Waldemara Górnickiego, ojca artysty. Odsłonięcia pomnika dokonano 7 kwietnia 2013 r., w 357. rocznicę bitwy pod Warką.

Dzieje samorządowe Warki symbolizuje ratusz. W latach 40. XVIII w. był to drewniany budynek stojący pośrodku rynku. Obecny, klasycystyczny, posadowiony w południowej części rynku, datowany jest na 1. ćw. XIX w. Oglądający go w latach 40. XIX w. Wincenty Hipolit Gawarecki zauważył, że jest z muru pokryty dachówką, średniej wielkości, w którym Magistrat posiedzenia swoje odbywa. Podczas powstania styczniowego zrzucono z niego dwugłowego orła – znak rosyjskich rządów. W okresie II Rzeczypospolitej na piętrze mieszkał burmistrz, a na parterze swoje biura miał Zarząd Miejski. Przechowywano skrzynię żelazną z ciekawym zamkiem i ładnymi okuciami mosiężnymi, a także przywileje wareckiego cechu szewców i dawne pieczęcie cechowe. W archiwum miejskim znajdowały się dokumenty nawet z końca XVIII w. – z podpisami Pułaskich. Podczas II wojny światowej ratusz wraz z archiwum został w poważnym stopniu uszkodzony. Zasadniczą modernizację przeszedł w latach 2007–2008, kiedy na tyłach budynku, na stromej skarpie, dostawiono nową część magistratu i schody prowadzące nad rzekę. Na frontowej ścianie ratusza zobaczyć można tablice pamiątkowe poświęcone wydarzeniom historycznym związanym z miastem: bitwie pod Warką (7 kwietnia 1656 r.), powstaniu kościuszkowskiemu (1794 r.), lotowi bojowemu nad Warką 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa” (23 sierpnia 1944 r.), uczestnikom walk o niepodległość w latach 1939–1945.

Na otoczony murem cmentarz rzymskokatolicki (zwany starym) w Warce wchodzi się, od strony ul. Cmentarnej, dużą bramą zbudowaną za ks. proboszcza M. Ciemniewskiego. Sam proboszcz, który zmarł w 1927 r., pochowany jest na wprost bramy, w grobowcu ostatnio odnowionym staraniem Społecznego Komitetu Organizacyjnego Obchodów Rocznicowych Ks. Marcelego Ciemniewskiego. Już od 1875 r., od pamiętnego pogrzebu, symbolem jednoczącym społeczeństwo jest grób Piotra Wysockiego – odrestaurowany w latach 1956–1957 w wyniku ogólnopolskiej akcji społecznej. Co roku, w rocznicę nocy listopadowej, składane są na nim kwiaty i wieńce. Na cmentarzu spoczywają powstańcy styczniowi: major Marcin Ropelewski (1810–1890) i Józef Manczarski (1844–1926) – żołnierz podpułkownika Władysława Kononowicza. Manczarski, więziony w Cytadeli Warszawskiej, podczas przesłuchań nikogo nie wydał, a zdrajcy plunął w twarz. Ziemia kryje prochy żołnierzy I oraz II wojny światowej, m.in. polskich saperów, którzy rozminowywali Warkę po styczniowej ofensywie Armii Czerwonej. 16 września 1990 r. odsłonięto pomnik Ofiarom Katynia. Jest to potrójny krzyż, wzorowany na pomniku stoczniowców gdańskich. Wykonała go miejscowa – nieistniejąca już – Fabryka Urządzeń Mechanicznych.

W dawnej Warce żyli obok siebie Polacy, Żydzi i Niemcy. Społeczność żydowska posiadała swoją gminę wyznaniową wraz z drewnianą bożnicą, rytualną rzeźnią i cmentarzem. Podczas II wojny światowej Niemcy spalili bożnicę, wymordowali niemal wszystkich Żydów, w tym pewnie i Hudelkę, uważaną za najpiękniejszą warczankę. Materialnym śladem kultury żydowskiej w Warce jest fragment cmentarza założonego po 1780 r. na wzgórzu na południowy zachód od miasta, przy ul. Bielańskiej. Nie ma tu żadnych nagrobków, teren porasta roślinność. Przedstawiciele gminy żydowskiej, zapewne na miejscu poprzedniego, wystawili nowy, murowany ohel cadyka Izraela Izaaka Kalisza (1779–1848), propagatora chasydyzmu, społecznika. Jego syna, Mordechaja Menachema Mendla Kalisza z Warki (1819–1868), mistrza kontemplacji, zwano Milczącym Cadykiem.

← poprzednia wersja		Wersja z 13:30, 19 sty 2025
Linia 12:		Linia 12:
	W XIII w. w sąsiedztwie dzisiejszej Warki znajdował się gród obronny (obecnie [[Stara Warka]]). Przy grodzie rozwinęła się osada targowo-rzemieślnicza. W XIII w. przeniesiono osiedle miejskie na dzisiejszy obszar współczesnej Warki. W połowie XIII w. osiedli się tutaj dominikanie.		W XIII w. w sąsiedztwie dzisiejszej Warki znajdował się gród obronny (obecnie [[Stara Warka]]). Przy grodzie rozwinęła się osada targowo-rzemieślnicza. W XIII w. przeniesiono osiedle miejskie na dzisiejszy obszar współczesnej Warki. W połowie XIII w. osiedli się tutaj dominikanie.

	Otwarte jest też pytanie o wiek wareckich osad: tej, związanej z grodem książęcym ([[Stara Warka]]) i odległej od niej 3 km na południowy zachód, otwartej osady targowej, która dała początek miastu. Warka wzmiankowana jest w tzw. przywileju wareckim (1231), w którym książę mazowiecki Konrad I potwierdza wcześniejsze nadania kościołowi płockiemu oraz w uposażeniu kościoła czerskiego cłem przewozowym (1244) przez tegoż księcia. Siemowit I ufundował (1255) konwent dominikanów w Starej Warce, przeniesiony następnie (1267?) do osady targowej Warka, gdzie Konrad II wystawił dominikanom kościół (1279), a następnie - doceniając zapewne walory położenia i rosnącą rolę gospodarczą tej osady - przejął ją w zamian za wsie Lichanice i Opozdowo ([[Tarczyn]] 1284). Kolejny książę - Bolesław II, potwierdził wareckim dominikanom nadania swego ojca oraz brata i dodał od siebie prawo połowu ryb i pastwiska w dokumencie z 1302, w którym pojawiła się nazwa wsi Winiary, dziś w granicach miasta Warka. W dokumencie księcia czerskiego [[Trojden I\|Trojdena I]] z 16 czerwca 1321, potwierdzającym klasztorowi dominikanów wareckich (''monasterio s. Dominici in oppido Warcensi'') nadania poprzedników, pojawiło się określenie Warki jako miasteczka (''oppido''). Dwie daty: 1302 i 1321, wskazują na przedział czasu, w którym osada Warka przekształcona została w miasto, rządzące się od 1375 prawem chełmińskim. Leżące na skrzyżowaniu kupieckich szlaków lądowych i wodnych, przy przeprawie przez rzekę, miasteczko stało się szybko znaczącym ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym. W dokumencie Siemowita III z 11 listopada 1352 (nadanie dominikanom wareckim z czynszu należnego księciu z Warki 6 grzywien oraz trzeciego denara z miejscowego cła) wymienieni są wójtowie obu Warek, bracia Piotr i Konrad, z których pierwszy darował (1375) zakonnikom jatkę. W tym zapewne czasie pojawiło się pierwsze, napieczętne wyobrażenie [[Herb Warki\|herbu Warki]].		Otwarte jest też pytanie o wiek wareckich osad: tej, związanej z grodem książęcym ([[Stara Warka]]) i odległej od niej 3 km na południowy zachód, otwartej osady targowej, która dała początek miastu. Warka wzmiankowana jest w tzw. przywileju wareckim (1231), w którym książę mazowiecki Konrad I potwierdza wcześniejsze nadania kościołowi płockiemu oraz w uposażeniu kościoła czerskiego cłem przewozowym (1244) przez tegoż księcia. Siemowit I ufundował (1255) konwent dominikanów w Starej Warce, przeniesiony następnie (1267?) do osady targowej Warka, gdzie Konrad II wystawił dominikanom kościół (1279), a następnie - doceniając zapewne walory położenia i rosnącą rolę gospodarczą tej osady - przejął ją w zamian za wsie [[Lechanice\|Lichanice]] i [[Opożdżew\|Opozdowo]] ([[Tarczyn]] 1284). Kolejny książę - Bolesław II, potwierdził wareckim dominikanom nadania swego ojca oraz brata i dodał od siebie prawo połowu ryb i pastwiska w dokumencie z 1302, w którym pojawiła się nazwa wsi Winiary, dziś w granicach miasta Warka. W dokumencie księcia czerskiego [[Trojden I\|Trojdena I]] z 16 czerwca 1321, potwierdzającym klasztorowi dominikanów wareckich (''monasterio s. Dominici in oppido Warcensi'') nadania poprzedników, pojawiło się określenie Warki jako miasteczka (''oppido''). Dwie daty: 1302 i 1321, wskazują na przedział czasu, w którym osada Warka przekształcona została w miasto, rządzące się od 1375 prawem chełmińskim. Leżące na skrzyżowaniu kupieckich szlaków lądowych i wodnych, przy przeprawie przez rzekę, miasteczko stało się szybko znaczącym ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym. W dokumencie Siemowita III z 11 listopada 1352 (nadanie dominikanom wareckim z czynszu należnego księciu z Warki 6 grzywien oraz trzeciego denara z miejscowego cła) wymienieni są wójtowie obu Warek, bracia Piotr i Konrad, z których pierwszy darował (1375) zakonnikom jatkę. W tym zapewne czasie pojawiło się pierwsze, napieczętne wyobrażenie [[Herb Warki\|herbu Warki]].

	W trzeciej ćwierci XIV wieku Warka stała się siedzibą powiatu, jednostki terytorialnej, której znaczna część znajdowała się na [[Zapilcze\|Zapilczu]], z centralną arterią komunikacyjną – rzeką [[Pilica (rzeka)\|Pilicą]], uchodzącą tu do Wisły. Obie te rzeki wiązały gospodarczo Warkę z rozwijającą się Warszawą. Przywilejem z 18 czerwca 1478 r. książę mazowiecki Bolesław V, w zamian za pożyczkę od wareckich mieszczan (100 kup gr), obiecał zwrócić dług z czynszu miejskiego i udzielił im prawa wyłącznej sprzedaży piwa w piwnicy pod warszawskim ratuszem; nadanie to potwierdził w 1479 i 1483, zwłaszcza że mieszczanie wareccy dowiedli księciu, iż przywilej taki otrzymali już od jego pradziada, ks. Janusza I (zm. 1429). Na dalekie rynki północne port warecki wysyłał zboże, np. w 1573 ok. 2950 korcy.		W trzeciej ćwierci XIV wieku Warka stała się siedzibą powiatu, jednostki terytorialnej, której znaczna część znajdowała się na [[Zapilcze\|Zapilczu]], z centralną arterią komunikacyjną – rzeką [[Pilica (rzeka)\|Pilicą]], uchodzącą tu do Wisły. Obie te rzeki wiązały gospodarczo Warkę z rozwijającą się Warszawą. Przywilejem z 18 czerwca 1478 r. książę mazowiecki Bolesław V, w zamian za pożyczkę od wareckich mieszczan (100 kup gr), obiecał zwrócić dług z czynszu miejskiego i udzielił im prawa wyłącznej sprzedaży piwa w piwnicy pod warszawskim ratuszem; nadanie to potwierdził w 1479 i 1483, zwłaszcza że mieszczanie wareccy dowiedli księciu, iż przywilej taki otrzymali już od jego pradziada, ks. Janusza I (zm. 1429). Na dalekie rynki północne port warecki wysyłał zboże, np. w 1573 ok. 2950 korcy.
Linia 19:		Linia 19:

	=== XVI-XVIII wiek ===		=== XVI-XVIII wiek ===
	Po inkorporacji Mazowsza do Korony Warka znalazła się w „województwie mazowieckim”, utworzone zostało [[starostwo niegrodowe wareckie]] (druga tego rodzaju tenuta w powiecie wareckim - stromecka, znajdowała się na Zapilczu), a przeprowadzona w 1564 lustracja królewszczyzn wykazała, iż w Warce było 369 domów (ok. 2500 mieszkańców), rzemieślników 192, w tym 62 szewców i 30 piwowarów. Miasto miało przywilej na 6, następnie 9 jarmarków w roku (wszystkie zaczynały się w środę) i 2 targi w tygodniu. O wysokim poziomie wareckich mieszczan świadczyła zarówno operatywność w gospodarce i handlu, jak i w innych dziedzinach, np. aktywność burmistrza [[Mikołaj ~~Suleda~~\|Mikołaja Suledy]], posiadacza własnego księgozbioru (1464), który skopiował dwa teksty zbioru praw mazowieckich, tzw. ''Kodeks Świętosławów'', a także wysyłanie dzieci na studia do krakowskiej Akademii (24 wareckich scholarów w latach 1400–1525). Od 1567 odbywały się w Warce roki ziemskie.		Po inkorporacji Mazowsza do Korony Warka znalazła się w „województwie mazowieckim”, utworzone zostało [[starostwo niegrodowe wareckie]] (druga tego rodzaju tenuta w powiecie wareckim - stromecka, znajdowała się na Zapilczu), a przeprowadzona w 1564 lustracja królewszczyzn wykazała, iż w Warce było 369 domów (ok. 2500 mieszkańców), rzemieślników 192, w tym 62 szewców i 30 piwowarów. Miasto miało przywilej na 6, następnie 9 jarmarków w roku (wszystkie zaczynały się w środę) i 2 targi w tygodniu. O wysokim poziomie wareckich mieszczan świadczyła zarówno operatywność w gospodarce i handlu, jak i w innych dziedzinach, np. aktywność burmistrza [[Mikołaj Suledo\|Mikołaja Suledy]], posiadacza własnego księgozbioru (1464), który skopiował dwa teksty zbioru praw mazowieckich, tzw. ''Kodeks Świętosławów'', a także wysyłanie dzieci na studia do krakowskiej Akademii (24 wareckich scholarów w latach 1400–1525). Od 1567 odbywały się w Warce roki ziemskie.

	Do uzyskania przez [[Góra Kalwaria\|Górę Kalwarię]] lokacji miejskiej w 1670 r. Warka była najważniejszym ośrodkiem życia kościelnego i zakonnego w ziemi czerskiej. Parafię ufundowano zapewne już w XII wieku. W latach 1603–1635 wybudowany został nowy, murowany kościół farny p.w. św. Mikołaja, a Katarzyna Boglewska sprowadziła do Warki franciszkanów, dla których wybudowała (1652–1746) kościół z klasztorem, gdzie w 1859 przeniesione zostały - z rozebranego kościoła podominikańskiego - prochy książąt mazowieckich: Trojdena I, Siemowita III i Anny (żony Janusza I). Kościół farny obecnie nosi wezwanie św. Mikołaja Biskupa, ale przed wiekami oddany był pod opiekę Matki Boskiej, św. Mikołaja, św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny. Konsekracja drewnianego kościoła nastąpiła w 1501 r.		Do uzyskania przez [[Góra Kalwaria\|Górę Kalwarię]] lokacji miejskiej w 1670 r. Warka była najważniejszym ośrodkiem życia kościelnego i zakonnego w ziemi czerskiej. Parafię ufundowano zapewne już w XII wieku. W latach 1603–1635 wybudowany został nowy, murowany kościół farny p.w. św. Mikołaja, a Katarzyna Boglewska sprowadziła do Warki franciszkanów, dla których wybudowała (1652–1746) kościół z klasztorem, gdzie w 1859 przeniesione zostały - z rozebranego kościoła podominikańskiego - prochy książąt mazowieckich: Trojdena I, Siemowita III i Anny (żony Janusza I). Kościół farny obecnie nosi wezwanie św. Mikołaja Biskupa, ale przed wiekami oddany był pod opiekę Matki Boskiej, św. Mikołaja, św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny. Konsekracja drewnianego kościoła nastąpiła w 1501 r.
Linia 37:		Linia 37:

	=== I wojna światowa, okres II Rzeczypospolitej (1914–1939) ===		=== I wojna światowa, okres II Rzeczypospolitej (1914–1939) ===
	Kiedy w latach 1915–1918 Warka znalazła się pod okupacją niemiecką (za Pilicą była okupacja austriacka), wybudowana została - jako strategiczna, szosa zwana Drogą Nadwiślańską, o długości (z odgałęzieniami) ok. 180 km, łącząca Sandomierz z Warszawą via Zwoleń, Kozienice, Warka, w części pokrywająca się ze starym „szlakiem czerskim”. Niebawem Warka znalazła się (1934) na szlaku „drogi żelaznej”, łączącej to miasto z Warszawą i Radomiem (zelektryfikowany w latach 1969–1971). Warka, rzemieślniczo-handlowy ośrodek usługowy, w 1921 miała 304 domy i 4306 mieszkańców, w tym 2176 Żydów i 175 ewangelików, a w 1939 prawie 5700 mieszkańców i ok. 400 domów. W 1929 zorganizowany tu został Komitet Rozbudowy Miasta; efektem jego działania było m.in. doprowadzenie do W. światła elektrycznego w styczniu 1936. Istniało 5 zakładów przemysłowych zatrudniających ok. 700 osób, były dwie szkoły podstawowe i jedna dokształcająca, przedszkole, kinoteatr i 3 biblioteki.		Kiedy w latach 1915–1918 Warka znalazła się pod okupacją niemiecką (za Pilicą była okupacja austriacka), wybudowana została - jako strategiczna, szosa zwana Drogą Nadwiślańską, o długości (z odgałęzieniami) ok. 180 km, łącząca Sandomierz z Warszawą via Zwoleń, Kozienice, Warka, w części pokrywająca się ze starym „szlakiem czerskim”. Niebawem Warka znalazła się (1934) na szlaku „drogi żelaznej”, łączącej to miasto z Warszawą i Radomiem (zelektryfikowany w latach 1969–1971). Warka, rzemieślniczo-handlowy ośrodek usługowy, w 1921 miała 304 domy i 4306 mieszkańców, w tym 2176 Żydów i 175 ewangelików, a w 1939 prawie 5700 mieszkańców i ok. 400 domów. W 1929 zorganizowany tu został Komitet Rozbudowy Miasta; efektem jego działania było m.in. doprowadzenie do Warki światła elektrycznego w styczniu 1936. Istniało 5 zakładów przemysłowych zatrudniających ok. 700 osób, były dwie szkoły podstawowe i jedna dokształcająca, przedszkole, kinoteatr i 3 biblioteki.

	Przeprowadzenie przez Warkę w 1934 r. linii kolejowej łączącej Warszawę z Radomiem, w niewielkim stopniu ożywiło lokalną ekonomikę.		Przeprowadzenie przez Warkę w 1934 r. linii kolejowej łączącej Warszawę z Radomiem, w niewielkim stopniu ożywiło lokalną ekonomikę.
Linia 47:		Linia 47:
	Po wojnie odbudowano miasto, już w 1946 liczba mieszkańców wynosiła 3300.		Po wojnie odbudowano miasto, już w 1946 liczba mieszkańców wynosiła 3300.

	W 1986 w Warce było już 2721 mieszkań, W 1988 zaś miasto przekroczyło po raz pierwszy liczbę 10 000 mieszkańców. Przybyło również kilka nowych zakładów pracy, m.in. Przetwórnia Owocowo-Warzywna (1947) i Zakłady Piwowarskie (1975), obecnie jedne z największych w Polsce oraz Warecka Wytwórnia Win. Na nasłonecznionych stokach doliny Pilicy rozciągały się winnice, które zlikwidowano w kolejnych dziesięcioleciach. Obok przemysłu spożywczego, w Warce znajdują się przedsiębiorstwa branży maszynowej i precyzyjnej.		W 1986 w Warce było już 2721 mieszkań, w 1988 zaś miasto przekroczyło po raz pierwszy liczbę 10 000 mieszkańców. Przybyło również kilka nowych zakładów pracy, m.in. Przetwórnia Owocowo-Warzywna (1947) i Zakłady Piwowarskie (1975), obecnie jedne z największych w Polsce oraz Warecka Wytwórnia Win. Na nasłonecznionych stokach doliny Pilicy rozciągały się winnice, które zlikwidowano w kolejnych dziesięcioleciach. Obok przemysłu spożywczego, w Warce znajdują się przedsiębiorstwa branży maszynowej i precyzyjnej.

	Prężnie działa tu od 1945 [[Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Warce\|oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego]] i [[Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce\|Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego]] (od 1967), [[Towarzystwo Miłośników Miasta Warki]] (1966), którego obszar działania to „ziemia warecka w historycznych swych granicach” (statut). [[Stowarzyszenie Ziemi Wareckiej]], a od 1992 roku [[Fundacja Kulturalna im. Kazimierza Pułaskiego]], powołana w celu promowania i ochrony dziedzictwa kulturowego Polaków na obczyźnie oraz sprawowania patronatu nad [[Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce\|muzeum tegoż imienia w Warce]].		Prężnie działa tu od 1945 [[Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Warce\|oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego]] i [[Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce\|Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego]] (od 1967), [[Towarzystwo Miłośników Miasta Warki]] (1966), którego obszar działania to „ziemia warecka w historycznych swych granicach” (statut). [[Stowarzyszenie Ziemi Wareckiej]], a od 1992 roku [[Fundacja Kulturalna im. Kazimierza Pułaskiego]], powołana w celu promowania i ochrony dziedzictwa kulturowego Polaków na obczyźnie oraz sprawowania patronatu nad [[Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce\|muzeum tegoż imienia w Warce]].
Linia 66:		Linia 66:
	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

	* Napoleon Kosiński, ''Warka'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt drugi'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 95-99 – na podstawie źródeł:		* Napoleon Kosiński, ''Warka'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt drugi'', [[Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział w Grójcu\|Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu]], 1994, s. 95-99 – na podstawie źródeł:
	* ''Volumina legum'', Kraków 1889, t. 2, s. 731; t. 4, s. 127; t. 5, s. 570, 780; t. 8, s. 220, 896, 961; t. 9, s. 85, 337;		* ''Volumina legum'', Kraków 1889, t. 2, s. 731; t. 4, s. 127; t. 5, s. 570, 780; t. 8, s. 220, 896, 961; t. 9, s. 85, 337;
	* F. Kozłowski, ''Dzieje Mazowsza za panowania książąt'', Warszawa 1858, s. 70-112, 325-446, 523-567;		* F. Kozłowski, ''Dzieje Mazowsza za panowania książąt'', Warszawa 1858, s. 70-112, 325-446, 523-567;