Volksdeutsche - Historia wersji

Admin o 15:37, 12 maj 2026

2026-05-12T15:37:50Z

← poprzednia wersja		Wersja z 17:37, 12 maj 2026
Linia 6:		Linia 6:
	W 1939 w Grójeckiem, koloniści niemieccy w większości zachowali lojalność wobec państwa polskiego. Do nich należeli m.in.: z [[Kalwaryjka\|Kalwaryjki]] koło [[Góra Kalwaria\|Góry Kalwarii]], pastor [[Karol Messerschmidt]] (1905–1991), z [[Warka\|Warki]] – ppor. rezerwy [[Leopold Kosmahl\|Leopold Gustaw Kosmahl]], który jako polski oficer zamordowany został w Katyniu w kwietniu lub maju 1940. Polskości nie wyrzekli się: polonista Reinholdt Feller (Foeller), Michał Dek, Edmund Almert, Edmund Kempt.		W 1939 w Grójeckiem, koloniści niemieccy w większości zachowali lojalność wobec państwa polskiego. Do nich należeli m.in.: z [[Kalwaryjka\|Kalwaryjki]] koło [[Góra Kalwaria\|Góry Kalwarii]], pastor [[Karol Messerschmidt]] (1905–1991), z [[Warka\|Warki]] – ppor. rezerwy [[Leopold Kosmahl\|Leopold Gustaw Kosmahl]], który jako polski oficer zamordowany został w Katyniu w kwietniu lub maju 1940. Polskości nie wyrzekli się: polonista Reinholdt Feller (Foeller), Michał Dek, Edmund Almert, Edmund Kempt.

	Znaczna część obywateli polskich pochodzenia niemieckiego podpisała ''Deutsche Volksliste''. W połowie 1943 w [[Grójec\|Grójcu]] było ich – 32, w [[Mogielnica\|Mogielnicy]] – 10. Bardziej aktywni volksdeutsche objęli władzę administracyjną w powiecie, miastach i gminach, Urząd Szkolny (Kreisschulamt) objął [[Edward Kruger]] (vel Krugler), były kierownik szkoły w [[Karolew\|Karolewie]] (dziś [[gmina Pniewy]]), jego zastępcą został Jan Bujdunyk, kierownik szkoły we [[Wrociszew\|Wrociszewie]] (dziś gmina Warka). W lutym 1943 Edward Kruger został skierowany na front wschodni. Burmistrzem Góry Kalwarii był [[Edward Jahnke]], przed 1939 r. podejrzewany przez policję o organizację i przywództwo [[V Kolumna\|V Kolumny]] w powiecie grójeckim, sekretarzem (?) – Józef Betz, z zawodu dziennikarz; w [[Mogielnica\|Mogielnicy]] – Eugeniusz Kalster z Jazgarzewa; w Warce – [[Hedwig Kosmahl]].		Znaczna część obywateli polskich pochodzenia niemieckiego podpisała ''Deutsche Volksliste''. W połowie 1943 w [[Grójec\|Grójcu]] było ich – 32, w [[Mogielnica\|Mogielnicy]] – 10. Bardziej aktywni volksdeutsche objęli władzę administracyjną w powiecie, miastach i gminach, Urząd Szkolny (Kreisschulamt) objął [[Edward Kruger]] (vel Krugler), były kierownik szkoły w [[Karolew\|Karolewie]] (dziś [[gmina Pniewy]]), jego zastępcą został Jan Bujdunyk, kierownik szkoły we [[Wrociszew\|Wrociszewie]] (dziś gmina Warka). W lutym 1943 Edward Kruger został skierowany na front wschodni. Burmistrzem [[Góra Kalwaria\|Góry Kalwarii]] był [[Edward Jahnke]], przed 1939 r. podejrzewany przez policję o organizację i przywództwo [[V Kolumna\|V Kolumny]] w powiecie grójeckim, sekretarzem (?) – Józef Betz, z zawodu dziennikarz; w [[Mogielnica\|Mogielnicy]] – Eugeniusz Kalster z Jazgarzewa; w Warce – [[Hedwig Kosmahl]].

	Do gorliwych volksdeutschów należeli: Józef Grossman z [[Dąbrówka\|Dąbrówki]] – dowódca miejscowego ''Selbstschutzu'', paramilitarnej organizacji skupiających kolonistów niemieckich oraz szef komórki NSDAP (Narodowo Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej) w [[Błędów\|Błędowie]], Edward Biernacki w [[Grójec\|Grójcu]], Berta Pasik w [[Mogielnica\|Mogielnicy]], w [[Warka\|Warce]] – Stickl, Schmidt, Polnau. Niektórzy volksdeutsche uzupełniali też formację policyjną ''Sonderdienstu'', która w [[Grójec\|Grójcu]] stacjonowała od 1940 r. w części zabudowań poczty i liczyła 30 osób. Używana była ona do działań o charakterze represyjnym, do likwidowania nielegalnego handlu, wymuszania dostaw obowiązkowych.		Do gorliwych volksdeutschów należeli: Józef Grossman z [[Dąbrówka\|Dąbrówki]] – dowódca miejscowego ''Selbstschutzu'', paramilitarnej organizacji skupiających kolonistów niemieckich oraz szef komórki NSDAP (Narodowo Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej) w [[Błędów\|Błędowie]], Edward Biernacki w [[Grójec\|Grójcu]], Berta Pasik w [[Mogielnica\|Mogielnicy]], w [[Warka\|Warce]] – Stickl, Schmidt, Polnau. Niektórzy volksdeutsche uzupełniali też formację policyjną ''Sonderdienstu'', która w [[Grójec\|Grójcu]] stacjonowała od 1940 r. w części zabudowań poczty i liczyła 30 osób. Używana była ona do działań o charakterze represyjnym, do likwidowania nielegalnego handlu, wymuszania dostaw obowiązkowych.
Linia 16:		Linia 16:
	* konfidentkę Bertę Pasik z [[Mogielnica\|Mogielnicy]] (czerwiec 1943).		* konfidentkę Bertę Pasik z [[Mogielnica\|Mogielnicy]] (czerwiec 1943).

	Mniej groźnych volksdeutschów karano chłostą, a ponieważ posiadali broń przeprowadzano specjalne akcje celem jej zdobycia dla potrzeb walki z okupantem. Tak np. 3 kwietnia 1943 roku we wsi [[Karolew]] (dziś [[gmina Pniewy]]) doszło do potyczki między żołnierzami Kedywu (Kierownictwa Dywersji) i patrolującymi szosę [[Grójec]]–Mszczonów Niemcami, w której zginął jeden volksdeutsch, drugi został ranny, zdobyto 1 karabin bojowy. 11 sierpnia 1943 roku oddział [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]] złożony z żołnierzy Ośrodków: [[Ośrodek VI ZWZ-AK Goszczyn\|VI (Goszczyn)]] i [[Ośrodek VIII ZWZ-AK Lipie\|VIII (Lipie)]] pod dowództwem por. Stefana Piórkowskiego („Roger”) i por. Tadeusza Wierzbickiego („Soplica”) z żołnierzami [[Ośrodek VII ZWZ-AK Mogielnica\|Ośrodka VII (Mogielnica)]] przeprowadził akcję w [[Wilhelmów\|Wilhelmowie]] i [[Pelinów\|Pelinowie]], w czasie której zabrano 6 karabinów bojowych, 3 pistolety, 2 dubeltówki, 40 sztuk naboi. 26 sierpnia 1943 oddział złożony z jednego oficera i 5 żołnierzy dokonał napadu w [[Borzęcin\|Borzęcinie]] (dziś [[gmina Błędów]]) na dom volksdeutscha Millera. Zdobyto 1 karabin bojowy, 1 pistolet. 27 sierpnia ~~tegoż~~ roku oddział w składzie 3 oficerów, 2 podchorążych i 18 żołnierzy uzbrojonych w 1 ręczny karabin maszynowy, 10 karabinów bojowych, 10 pistoletów przystąpił do rewizji i rozbrojenia kolonistów niemieckich we wsi [[Józefów (gmina Goszczyn)\|Józefów]] ([[gmina Goszczyn]]). Wieś rozciąga się na przestrzeni 2 kilometrów, a gospodarstwa pomiędzy sobą odległe były po kilkaset metrów. Akcje ubezpieczała sekcja z ręcznym karabinem maszynowym. Zdobycz okazała się jednak mizerna. Łupem Polaków stały się jedynie 2 pistolety. Przy okazji rewizji kolonistów nierzadko wymierzano kary fizyczne. 1 września 1943 patrol Kedywu złożony z 10 ludzi uzbrojonych w ręczny karabin maszynowy i 4 karabiny bojowe, dokonał napadu w [[Dąbrówka\|Dąbrówce]] na dom wzmiankowanego kolonisty niemieckiego Józefa Grossmana. Próbował on ucieczki przez dach, wpadł jednak w ręce ubezpieczenia, został ukarany chłostą. Zdobyto radioodbiornik, mundur i pistolet. Rozbrojono burmistrza Kalstera z Mogielnicy (10 listopada 1943), Jakuba, Wilhelma, Jana, Lucjana Grygiesów z [[Broniszew\|Broniszewa]] w [[Gmina Goszczyn\|gminie Goszczyn]] (29 lipca 1943, 27 lipca 1944).		Mniej groźnych volksdeutschów karano chłostą, a ponieważ posiadali broń przeprowadzano specjalne akcje celem jej zdobycia dla potrzeb walki z okupantem.

			Tak np. 3 kwietnia 1943 roku we wsi [[Karolew]] (dziś [[gmina Pniewy]]) doszło do potyczki między żołnierzami Kedywu (Kierownictwa Dywersji) i patrolującymi szosę [[Grójec]]–Mszczonów Niemcami, w której zginął jeden volksdeutsch, drugi został ranny, zdobyto 1 karabin bojowy.

			11 sierpnia 1943 roku oddział [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]] złożony z żołnierzy Ośrodków: [[Ośrodek VI ZWZ-AK Goszczyn\|VI (Goszczyn)]] i [[Ośrodek VIII ZWZ-AK Lipie\|VIII (Lipie)]] pod dowództwem por. Stefana Piórkowskiego („Roger”) i por. Tadeusza Wierzbickiego („Soplica”) z żołnierzami [[Ośrodek VII ZWZ-AK Mogielnica\|Ośrodka VII (Mogielnica)]] przeprowadził akcję w [[Wilhelmów\|Wilhelmowie]] i [[Pelinów\|Pelinowie]], w czasie której zabrano 6 karabinów bojowych, 3 pistolety, 2 dubeltówki, 40 sztuk naboi.

			26 sierpnia 1943 oddział złożony z jednego oficera i 5 żołnierzy dokonał napadu w [[Borzęcin\|Borzęcinie]] (dziś [[gmina Błędów]]) na dom volksdeutscha Millera. Zdobyto 1 karabin bojowy, 1 pistolet.

			27 sierpnia 1943 roku oddział w składzie 3 oficerów, 2 podchorążych i 18 żołnierzy uzbrojonych w 1 ręczny karabin maszynowy, 10 karabinów bojowych, 10 pistoletów przystąpił do rewizji i rozbrojenia kolonistów niemieckich we wsi [[Józefów (gmina Goszczyn)\|Józefów]] ([[gmina Goszczyn]]). Wieś rozciąga się na przestrzeni 2 kilometrów, a gospodarstwa pomiędzy sobą odległe były po kilkaset metrów. Akcje ubezpieczała sekcja z ręcznym karabinem maszynowym. Zdobycz okazała się jednak mizerna. Łupem Polaków stały się jedynie 2 pistolety.

			Przy okazji rewizji kolonistów nierzadko wymierzano kary fizyczne. 1 września 1943 patrol Kedywu złożony z 10 ludzi uzbrojonych w ręczny karabin maszynowy i 4 karabiny bojowe, dokonał napadu w [[Dąbrówka\|Dąbrówce]] na dom wzmiankowanego kolonisty niemieckiego Józefa Grossmana. Próbował on ucieczki przez dach, wpadł jednak w ręce ubezpieczenia, został ukarany chłostą. Zdobyto radioodbiornik, mundur i pistolet.

			Rozbrojono burmistrza Kalstera z [[Mogielnica\|Mogielnicy]] (10 listopada 1943), Jakuba, Wilhelma, Jana, Lucjana Grygiesów z [[Broniszew\|Broniszewa]] w [[Gmina Goszczyn\|gminie Goszczyn]] (29 lipca 1943, 27 lipca 1944).

	Wszyscy volksdeutsche, którzy współpracowali z okupantami opuścili powiat, kiedy latem 1944 roku władze okupacyjne zarządziły ewakuację ludności niemieckiej. W 1945 w powiecie żyło 64 obywateli polskich pochodzenia niemieckiego, w tym w gminach: Warka – 3, Błędów – 25, Konie – 15, Kąty – 16, Konary – 5. Dekret z 13 września 1946 pozbawił volksdeutschów współpracujących z okupantem, obywatelstwa polskiego, a majątek skonfiskowano i przekazano Urzędowi Likwidacyjnemu. Wkrótce tych, którzy podpisali volkslistę pod wpływem przymusu, groźby, stopniowo rehabilitowano. Proces ten zakończono w 1950 roku.		Wszyscy volksdeutsche, którzy współpracowali z okupantami opuścili powiat, kiedy latem 1944 roku władze okupacyjne zarządziły ewakuację ludności niemieckiej. W 1945 w powiecie żyło 64 obywateli polskich pochodzenia niemieckiego, w tym w gminach: Warka – 3, Błędów – 25, Konie – 15, Kąty – 16, Konary – 5. Dekret z 13 września 1946 pozbawił volksdeutschów współpracujących z okupantem, obywatelstwa polskiego, a majątek skonfiskowano i przekazano Urzędowi Likwidacyjnemu. Wkrótce tych, którzy podpisali volkslistę pod wpływem przymusu, groźby, stopniowo rehabilitowano. Proces ten zakończono w 1950 roku.

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

			* [[Zdzisław Szeląg]], ''Volksdeutsche'', [w:] ''Osadnictwo niemieckie w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka'', [[Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział w Grójcu\|Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu]], Grójec 2011, s. 89-92 – na podstawie źródeł:
			* ''Sprawozdanie Gubernatora Warszawskiego za pierwsze półrocze 1940 roku'', Archiwum Akt Nowych, sygn. 423, k. 12-33. cyt. za W. Ważniewski, ''Na przedpolach stolicy 1939–1945'', Warszawa 1974, s. 19;
			* Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy. Oddział w Grodzisku Mazowieckim: ''Starostwo Powiatowe 1944–1950: Wykaz ludności wg narodowości zamieszkującej teren powiatu grójeckiego w latach 1939-1945'', sygn. 248, k. 1-2;
			* J. Gozdawa Gołębiowski, ''Obszar Warszawski Armii Krajowej. Studium wojskowe'', Lublin 1992, s. 367, 390;
			* [[Józef Ruszkowski]], ''Armia Krajowa na Ziemi Wareckiej w Obwodzie Grójec–„Głuszec”'', Warka 1992, s. 33. Wyd. powielane;
			* [[Henryk Świderski]], ''Armia Krajowa w Obwodzie Grójec–„Głuszec”'', Warszawa 1993, s. 290-291.

Admin o 16:07, 7 lip 2024

2024-07-07T16:07:39Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:07, 7 lip 2024
Linia 10:		Linia 10:
	Do gorliwych volksdeutschów należeli: Józef Grossman z [[Dąbrówka\|Dąbrówki]] – dowódca miejscowego ''Selbstschutzu'', paramilitarnej organizacji skupiających kolonistów niemieckich oraz szef komórki NSDAP (Narodowo Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej) w [[Błędów\|Błędowie]], Edward Biernacki w [[Grójec\|Grójcu]], Berta Pasik w [[Mogielnica\|Mogielnicy]], w [[Warka\|Warce]] – Stickl, Schmidt, Polnau. Niektórzy volksdeutsche uzupełniali też formację policyjną ''Sonderdienstu'', która w [[Grójec\|Grójcu]] stacjonowała od 1940 r. w części zabudowań poczty i liczyła 30 osób. Używana była ona do działań o charakterze represyjnym, do likwidowania nielegalnego handlu, wymuszania dostaw obowiązkowych.		Do gorliwych volksdeutschów należeli: Józef Grossman z [[Dąbrówka\|Dąbrówki]] – dowódca miejscowego ''Selbstschutzu'', paramilitarnej organizacji skupiających kolonistów niemieckich oraz szef komórki NSDAP (Narodowo Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej) w [[Błędów\|Błędowie]], Edward Biernacki w [[Grójec\|Grójcu]], Berta Pasik w [[Mogielnica\|Mogielnicy]], w [[Warka\|Warce]] – Stickl, Schmidt, Polnau. Niektórzy volksdeutsche uzupełniali też formację policyjną ''Sonderdienstu'', która w [[Grójec\|Grójcu]] stacjonowała od 1940 r. w części zabudowań poczty i liczyła 30 osób. Używana była ona do działań o charakterze represyjnym, do likwidowania nielegalnego handlu, wymuszania dostaw obowiązkowych.

	Według danych Biura Informacji i Propagandy AK z 22 listopada 1943, w końcu tego miesiąca w [[Powiat grójecki\|powiecie grójeckim]] funkcjonowało 11 szkół niemieckich, w których 11 nauczycieli uczyło 436 dzieci. Ponadto w 8 miejscowościach nauczyciele szkół podstawowych prowadzili kursy języka niemieckiego dla volksdeutschów. W Starostwie czynna była biblioteka książek w języku niemieckim oraz działało kilka bibliotek ruchomych. Jedna ze szkół dla dzieci niemieckich istniała na pierwszym piętrze dzisiejszego [[Grójecki Ośrodek Kultury\|Grójeckiego Ośrodka Kultury]] w pomieszczeniu biblioteki [[Polska Macierz Szkolna\|Polskiej Macierzy Szkolnej]], którą wyrzucono. W [[Błędów\|Błędowie]] szkołę zorganizował wójt i były nauczyciel [[Stefan Bandke]]. Szkołę niemiecką mogła tworzyć grupa 10 uczniów. Starsza młodzież volksdeutschów należała do ''Hitlerjugend'', organizacji młodzieżowej NSDAP, która wychowywała ją w duchu faszyzmu. Młodzież ta organizowała pochody, parady, brała udział w szykanowaniu ludności polskiej i żydowskiej. Do ''Deutsche Gemeinschaft'' należało 300 osób, 300 volksdeutschów należało do Pogotowia Zbrojnego, z których 200 osób było uzbrojonych. Gorliwych volksdeutschów likwidowały [[Sekcje Specjalne Armii Krajowej]]. W ten sposób usunięto z życia publicznego m.in.:		Według danych Biura Informacji i Propagandy Armii Krajowej z 22 listopada 1943, w końcu tego miesiąca w [[Powiat grójecki\|powiecie grójeckim]] funkcjonowało 11 szkół niemieckich, w których 11 nauczycieli uczyło 436 dzieci. Ponadto w 8 miejscowościach nauczyciele szkół podstawowych prowadzili kursy języka niemieckiego dla volksdeutschów. W Starostwie czynna była biblioteka książek w języku niemieckim oraz działało kilka bibliotek ruchomych. Jedna ze szkół dla dzieci niemieckich istniała na pierwszym piętrze dzisiejszego [[Grójecki Ośrodek Kultury\|Grójeckiego Ośrodka Kultury]] w pomieszczeniu biblioteki [[Polska Macierz Szkolna\|Polskiej Macierzy Szkolnej]], którą wyrzucono. W [[Błędów\|Błędowie]] szkołę zorganizował wójt i były nauczyciel [[Stefan Bandke]]. Szkołę niemiecką mogła tworzyć grupa 10 uczniów. Starsza młodzież volksdeutschów należała do ''Hitlerjugend'', organizacji młodzieżowej NSDAP, która wychowywała ją w duchu faszyzmu. Młodzież ta organizowała pochody, parady, brała udział w szykanowaniu ludności polskiej i żydowskiej. Do ''Deutsche Gemeinschaft'' należało 300 osób, 300 volksdeutschów należało do Pogotowia Zbrojnego, z których 200 osób było uzbrojonych. Gorliwych volksdeutschów likwidowały [[Sekcje Specjalne Armii Krajowej]]. W ten sposób usunięto z życia publicznego m.in.:

	* Henryka Melcera, powiatowego kontrolera mięsnego, za brutalne egzekwowanie dostaw obowiązkowych (25 maja 1943),		* Henryka Melcera, powiatowego kontrolera mięsnego, za brutalne egzekwowanie dostaw obowiązkowych (25 maja 1943),
Linia 16:		Linia 16:
	* konfidentkę Bertę Pasik z [[Mogielnica\|Mogielnicy]] (czerwiec 1943).		* konfidentkę Bertę Pasik z [[Mogielnica\|Mogielnicy]] (czerwiec 1943).

	Mniej groźnych volksdeutschów karano chłostą, a ponieważ posiadali broń przeprowadzano specjalne akcje celem jej zdobycia dla potrzeb walki z okupantem. Tak np. 3 kwietnia 1943 roku we wsi [[Karolew]] (dziś [[gmina Pniewy]]) doszło do potyczki między żołnierzami Kedywu (Kierownictwa Dywersji) i patrolującymi szosę [[Grójec]]–Mszczonów Niemcami, w której zginął jeden volksdeutsch, drugi został ranny, zdobyto 1 karabin bojowy. 11 sierpnia 1943 roku oddział [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]] złożony z żołnierzy Ośrodków: VI (Goszczyn) i VIII (Lipie) pod dowództwem por. Stefana Piórkowskiego („Roger”) i por. Tadeusza Wierzbickiego („Soplica”) z żołnierzami Ośrodka VII (Mogielnica) przeprowadził akcję w [[Wilhelmów\|Wilhelmowie]] i [[Pelinów\|Pelinowie]], w czasie której zabrano 6 karabinów bojowych, 3 pistolety, 2 dubeltówki, 40 sztuk naboi. 26 sierpnia 1943 oddział złożony z jednego oficera i 5 żołnierzy dokonał napadu w [[Borzęcin\|Borzęcinie]] (dziś [[gmina Błędów]]) na dom volksdeutscha Millera. Zdobyto 1 karabin bojowy, 1 pistolet. 27 sierpnia tegoż roku oddział w składzie 3 oficerów, 2 podchorążych i 18 żołnierzy uzbrojonych w 1 ręczny karabin maszynowy, 10 karabinów bojowych, 10 pistoletów przystąpił do rewizji i rozbrojenia kolonistów niemieckich we wsi [[Józefów]] ([[gmina Goszczyn]]). Wieś rozciąga się na przestrzeni 2 kilometrów, a gospodarstwa pomiędzy sobą odległe były po kilkaset metrów. Akcje ubezpieczała sekcja z ręcznym karabinem maszynowym. Zdobycz okazała się jednak mizerna. Łupem Polaków stały się jedynie 2 pistolety. Przy okazji rewizji kolonistów nierzadko wymierzano kary fizyczne. 1 września 1943 patrol Kedywu złożony z 10 ludzi uzbrojonych w ręczny karabin maszynowy i 4 karabiny bojowe, dokonał napadu w [[Dąbrówka\|Dąbrówce]] na dom wzmiankowanego kolonisty niemieckiego Józefa Grossmana. Próbował on ucieczki przez dach, wpadł jednak w ręce ubezpieczenia, został ukarany chłostą. Zdobyto radioodbiornik, mundur i pistolet. Rozbrojono burmistrza Kalstera z Mogielnicy (10 listopada 1943), Jakuba, Wilhelma, Jana, Lucjana Grygiesów z [[Broniszew\|Broniszewa]] w [[Gmina Goszczyn\|gminie Goszczyn]] (29 lipca 1943, 27 lipca 1944).		Mniej groźnych volksdeutschów karano chłostą, a ponieważ posiadali broń przeprowadzano specjalne akcje celem jej zdobycia dla potrzeb walki z okupantem. Tak np. 3 kwietnia 1943 roku we wsi [[Karolew]] (dziś [[gmina Pniewy]]) doszło do potyczki między żołnierzami Kedywu (Kierownictwa Dywersji) i patrolującymi szosę [[Grójec]]–Mszczonów Niemcami, w której zginął jeden volksdeutsch, drugi został ranny, zdobyto 1 karabin bojowy. 11 sierpnia 1943 roku oddział [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]] złożony z żołnierzy Ośrodków: [[Ośrodek VI ZWZ-AK Goszczyn\|VI (Goszczyn)]] i [[Ośrodek VIII ZWZ-AK Lipie\|VIII (Lipie)]] pod dowództwem por. Stefana Piórkowskiego („Roger”) i por. Tadeusza Wierzbickiego („Soplica”) z żołnierzami [[Ośrodek VII ZWZ-AK Mogielnica\|Ośrodka VII (Mogielnica)]] przeprowadził akcję w [[Wilhelmów\|Wilhelmowie]] i [[Pelinów\|Pelinowie]], w czasie której zabrano 6 karabinów bojowych, 3 pistolety, 2 dubeltówki, 40 sztuk naboi. 26 sierpnia 1943 oddział złożony z jednego oficera i 5 żołnierzy dokonał napadu w [[Borzęcin\|Borzęcinie]] (dziś [[gmina Błędów]]) na dom volksdeutscha Millera. Zdobyto 1 karabin bojowy, 1 pistolet. 27 sierpnia tegoż roku oddział w składzie 3 oficerów, 2 podchorążych i 18 żołnierzy uzbrojonych w 1 ręczny karabin maszynowy, 10 karabinów bojowych, 10 pistoletów przystąpił do rewizji i rozbrojenia kolonistów niemieckich we wsi [[Józefów (gmina Goszczyn)\|Józefów]] ([[gmina Goszczyn]]). Wieś rozciąga się na przestrzeni 2 kilometrów, a gospodarstwa pomiędzy sobą odległe były po kilkaset metrów. Akcje ubezpieczała sekcja z ręcznym karabinem maszynowym. Zdobycz okazała się jednak mizerna. Łupem Polaków stały się jedynie 2 pistolety. Przy okazji rewizji kolonistów nierzadko wymierzano kary fizyczne. 1 września 1943 patrol Kedywu złożony z 10 ludzi uzbrojonych w ręczny karabin maszynowy i 4 karabiny bojowe, dokonał napadu w [[Dąbrówka\|Dąbrówce]] na dom wzmiankowanego kolonisty niemieckiego Józefa Grossmana. Próbował on ucieczki przez dach, wpadł jednak w ręce ubezpieczenia, został ukarany chłostą. Zdobyto radioodbiornik, mundur i pistolet. Rozbrojono burmistrza Kalstera z Mogielnicy (10 listopada 1943), Jakuba, Wilhelma, Jana, Lucjana Grygiesów z [[Broniszew\|Broniszewa]] w [[Gmina Goszczyn\|gminie Goszczyn]] (29 lipca 1943, 27 lipca 1944).

	Wszyscy volksdeutsche, którzy współpracowali z okupantami opuścili powiat, kiedy latem 1944 roku władze okupacyjne zarządziły ewakuację ludności niemieckiej. W 1945 w powiecie żyło 64 obywateli polskich pochodzenia niemieckiego, w tym w gminach: Warka – 3, Błędów – 25, Konie – 15, Kąty – 16, Konary – 5. Dekret z 13 września 1946 pozbawił volksdeutschów współpracujących z okupantem, obywatelstwa polskiego, a majątek skonfiskowano i przekazano Urzędowi Likwidacyjnemu. Wkrótce tych, którzy podpisali volkslistę pod wpływem przymusu, groźby, stopniowo rehabilitowano. Proces ten zakończono w 1950 roku.		Wszyscy volksdeutsche, którzy współpracowali z okupantami opuścili powiat, kiedy latem 1944 roku władze okupacyjne zarządziły ewakuację ludności niemieckiej. W 1945 w powiecie żyło 64 obywateli polskich pochodzenia niemieckiego, w tym w gminach: Warka – 3, Błędów – 25, Konie – 15, Kąty – 16, Konary – 5. Dekret z 13 września 1946 pozbawił volksdeutschów współpracujących z okupantem, obywatelstwa polskiego, a majątek skonfiskowano i przekazano Urzędowi Likwidacyjnemu. Wkrótce tych, którzy podpisali volkslistę pod wpływem przymusu, groźby, stopniowo rehabilitowano. Proces ten zakończono w 1950 roku.

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

Admin: Utworzono nową stronę "'''Volksdeutsche''' – nazwa obywateli państw okupowanych przez Niemcy wpisanych na niemiecką listę narodową (''Deutsche Volksliste'') na podstawie kryteriów rasowych, narodowych lub językowych. Na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy i okupowanych, segregację ludności na pięć kategorii przeprowadzono na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych Rzeszy z 4 marca 1941 r. Do I zaliczono osoby zasłużone w walce o niemieckość; do II – os…"

2024-05-04T08:29:34Z

Utworzono nową stronę "'''Volksdeutsche''' – nazwa obywateli państw okupowanych przez Niemcy wpisanych na niemiecką listę narodową (''Deutsche Volksliste'') na podstawie kryteriów rasowych, narodowych lub językowych. Na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy i okupowanych, segregację ludności na pięć kategorii przeprowadzono na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych Rzeszy z 4 marca 1941 r. Do I zaliczono osoby zasłużone w walce o niemieckość; do II – os…"

Nowa strona

'''Volksdeutsche''' – nazwa obywateli państw okupowanych przez Niemcy wpisanych na niemiecką listę narodową (''Deutsche Volksliste'') na podstawie kryteriów rasowych, narodowych lub językowych. Na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy i okupowanych, segregację ludności na pięć kategorii przeprowadzono na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych Rzeszy z 4 marca 1941 r. Do I zaliczono osoby zasłużone w walce o niemieckość; do II – osoby przyznające się do narodu niemieckiego; do III – spolonizowane osoby pochodzenia niemieckiego pochodzące z małżeństw mieszanych, a także Ślązaków, Mazurów i Kaszubów; do IV – osoby całkowicie spolonizowane; do V – osoby dobrowolnie przyjmujące obywatelstwo niemieckie. Osobną grupę stanowili potomkowie kolonistów (''Deutschstämmige''). Osoby należące do I i II kategorii uzyskiwały obywatelstwo niemieckie, z III i IV – tymczasową niemiecką przynależność. Z pierwszych trzech zobowiązane były do służby wojskowej, z III – nie mogły być przełożonymi. Do 1944 r. na niemiecką listę narodową zakwalifikowano ok. 3 mln osób, głównie przymusowo.

=== Volksdeutsche na Ziemi Grójeckiej ===
Według ''Sprawozdania Gubernatora Dystryktu Warszawskiego za pierwsze półrocze 1940 roku'' pokrywającego się ze ''Sprawozdaniem'' sporządzonym przez Starostwo Powiatowe w 1945, w 1939 roku na terenie powiatu zamieszkiwało 143 645 osób, w tym 2 895 obywateli polskich pochodzenia niemieckiego (2%). W gminie Konary – 82, Drwalew – 90, Grójec – 77, Czersk – 262, Jazgarzew – 124, Warka – 200, Nowa Wieś – 149, – Błędów – 378, Konie – 585, Kąty – 560, Góra Kalwaria – 250. Po roku 1934, w związku z dojściem do władzy Adolfa Hitlera ludność ta zaktywizowała działalność narodową i polityczną i zaczęła tworzyć nielegalne struktury wywiadu.

W 1939 w Grójeckiem, koloniści niemieccy w większości zachowali lojalność wobec państwa polskiego. Do nich należeli m.in.: z [[Kalwaryjka|Kalwaryjki]] koło [[Góra Kalwaria|Góry Kalwarii]], pastor [[Karol Messerschmidt]] (1905–1991), z [[Warka|Warki]] – ppor. rezerwy [[Leopold Kosmahl|Leopold Gustaw Kosmahl]], który jako polski oficer zamordowany został w Katyniu w kwietniu lub maju 1940. Polskości nie wyrzekli się: polonista Reinholdt Feller (Foeller), Michał Dek, Edmund Almert, Edmund Kempt.

Znaczna część obywateli polskich pochodzenia niemieckiego podpisała ''Deutsche Volksliste''. W połowie 1943 w [[Grójec|Grójcu]] było ich – 32, w [[Mogielnica|Mogielnicy]] – 10. Bardziej aktywni volksdeutsche objęli władzę administracyjną w powiecie, miastach i gminach, Urząd Szkolny (Kreisschulamt) objął [[Edward Kruger]] (vel Krugler), były kierownik szkoły w [[Karolew|Karolewie]] (dziś [[gmina Pniewy]]), jego zastępcą został Jan Bujdunyk, kierownik szkoły we [[Wrociszew|Wrociszewie]] (dziś gmina Warka). W lutym 1943 Edward Kruger został skierowany na front wschodni. Burmistrzem Góry Kalwarii był [[Edward Jahnke]], przed 1939 r. podejrzewany przez policję o organizację i przywództwo [[V Kolumna|V Kolumny]] w powiecie grójeckim, sekretarzem (?) – Józef Betz, z zawodu dziennikarz; w [[Mogielnica|Mogielnicy]] – Eugeniusz Kalster z Jazgarzewa; w Warce – [[Hedwig Kosmahl]].

Do gorliwych volksdeutschów należeli: Józef Grossman z [[Dąbrówka|Dąbrówki]] – dowódca miejscowego ''Selbstschutzu'', paramilitarnej organizacji skupiających kolonistów niemieckich oraz szef komórki NSDAP (Narodowo Socjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej) w [[Błędów|Błędowie]], Edward Biernacki w [[Grójec|Grójcu]], Berta Pasik w [[Mogielnica|Mogielnicy]], w [[Warka|Warce]] – Stickl, Schmidt, Polnau. Niektórzy volksdeutsche uzupełniali też formację policyjną ''Sonderdienstu'', która w [[Grójec|Grójcu]] stacjonowała od 1940 r. w części zabudowań poczty i liczyła 30 osób. Używana była ona do działań o charakterze represyjnym, do likwidowania nielegalnego handlu, wymuszania dostaw obowiązkowych.

Według danych Biura Informacji i Propagandy AK z 22 listopada 1943, w końcu tego miesiąca w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]] funkcjonowało 11 szkół niemieckich, w których 11 nauczycieli uczyło 436 dzieci. Ponadto w 8 miejscowościach nauczyciele szkół podstawowych prowadzili kursy języka niemieckiego dla volksdeutschów. W Starostwie czynna była biblioteka książek w języku niemieckim oraz działało kilka bibliotek ruchomych. Jedna ze szkół dla dzieci niemieckich istniała na pierwszym piętrze dzisiejszego [[Grójecki Ośrodek Kultury|Grójeckiego Ośrodka Kultury]] w pomieszczeniu biblioteki [[Polska Macierz Szkolna|Polskiej Macierzy Szkolnej]], którą wyrzucono. W [[Błędów|Błędowie]] szkołę zorganizował wójt i były nauczyciel [[Stefan Bandke]]. Szkołę niemiecką mogła tworzyć grupa 10 uczniów. Starsza młodzież volksdeutschów należała do ''Hitlerjugend'', organizacji młodzieżowej NSDAP, która wychowywała ją w duchu faszyzmu. Młodzież ta organizowała pochody, parady, brała udział w szykanowaniu ludności polskiej i żydowskiej. Do ''Deutsche Gemeinschaft'' należało 300 osób, 300 volksdeutschów należało do Pogotowia Zbrojnego, z których 200 osób było uzbrojonych. Gorliwych volksdeutschów likwidowały [[Sekcje Specjalne Armii Krajowej]]. W ten sposób usunięto z życia publicznego m.in.:

* Henryka Melcera, powiatowego kontrolera mięsnego, za brutalne egzekwowanie dostaw obowiązkowych (25 maja 1943),
* Olgierda Biernackiego za szantażowanie i brutalne traktowanie chłopów w czasie ściągania kontyngentów (4 maja 1943),
* konfidentkę Bertę Pasik z [[Mogielnica|Mogielnicy]] (czerwiec 1943).

Mniej groźnych volksdeutschów karano chłostą, a ponieważ posiadali broń przeprowadzano specjalne akcje celem jej zdobycia dla potrzeb walki z okupantem. Tak np. 3 kwietnia 1943 roku we wsi [[Karolew]] (dziś [[gmina Pniewy]]) doszło do potyczki między żołnierzami Kedywu (Kierownictwa Dywersji) i patrolującymi szosę [[Grójec]]–Mszczonów Niemcami, w której zginął jeden volksdeutsch, drugi został ranny, zdobyto 1 karabin bojowy. 11 sierpnia 1943 roku oddział [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]] złożony z żołnierzy Ośrodków: VI (Goszczyn) i VIII (Lipie) pod dowództwem por. Stefana Piórkowskiego („Roger”) i por. Tadeusza Wierzbickiego („Soplica”) z żołnierzami Ośrodka VII (Mogielnica) przeprowadził akcję w [[Wilhelmów|Wilhelmowie]] i [[Pelinów|Pelinowie]], w czasie której zabrano 6 karabinów bojowych, 3 pistolety, 2 dubeltówki, 40 sztuk naboi. 26 sierpnia 1943 oddział złożony z jednego oficera i 5 żołnierzy dokonał napadu w [[Borzęcin|Borzęcinie]] (dziś [[gmina Błędów]]) na dom volksdeutscha Millera. Zdobyto 1 karabin bojowy, 1 pistolet. 27 sierpnia tegoż roku oddział w składzie 3 oficerów, 2 podchorążych i 18 żołnierzy uzbrojonych w 1 ręczny karabin maszynowy, 10 karabinów bojowych, 10 pistoletów przystąpił do rewizji i rozbrojenia kolonistów niemieckich we wsi [[Józefów]] ([[gmina Goszczyn]]). Wieś rozciąga się na przestrzeni 2 kilometrów, a gospodarstwa pomiędzy sobą odległe były po kilkaset metrów. Akcje ubezpieczała sekcja z ręcznym karabinem maszynowym. Zdobycz okazała się jednak mizerna. Łupem Polaków stały się jedynie 2 pistolety. Przy okazji rewizji kolonistów nierzadko wymierzano kary fizyczne. 1 września 1943 patrol Kedywu złożony z 10 ludzi uzbrojonych w ręczny karabin maszynowy i 4 karabiny bojowe, dokonał napadu w [[Dąbrówka|Dąbrówce]] na dom wzmiankowanego kolonisty niemieckiego Józefa Grossmana. Próbował on ucieczki przez dach, wpadł jednak w ręce ubezpieczenia, został ukarany chłostą. Zdobyto radioodbiornik, mundur i pistolet. Rozbrojono burmistrza Kalstera z Mogielnicy (10 listopada 1943), Jakuba, Wilhelma, Jana, Lucjana Grygiesów z [[Broniszew|Broniszewa]] w [[Gmina Goszczyn|gminie Goszczyn]] (29 lipca 1943, 27 lipca 1944).

Wszyscy volksdeutsche, którzy współpracowali z okupantami opuścili powiat, kiedy latem 1944 roku władze okupacyjne zarządziły ewakuację ludności niemieckiej. W 1945 w powiecie żyło 64 obywateli polskich pochodzenia niemieckiego, w tym w gminach: Warka – 3, Błędów – 25, Konie – 15, Kąty – 16, Konary – 5. Dekret z 13 września 1946 pozbawił volksdeutschów współpracujących z okupantem, obywatelstwa polskiego, a majątek skonfiskowano i przekazano Urzędowi Likwidacyjnemu. Wkrótce tych, którzy podpisali volkslistę pod wpływem przymusu, groźby, stopniowo rehabilitowano. Proces ten zakończono w 1950 roku.

== Bibliografia ==