Szare Szeregi - Historia wersji

Admin o 20:17, 12 sie 2024

2024-08-12T20:17:48Z

← poprzednia wersja		Wersja z 22:17, 12 sie 2024
Linia 10:		Linia 10:
	Komendantem hufca („Roju”) grójeckiego był [[Ludwik Michalski]], zastępcą i opiekunem drużyny w [[Grójec\|Grójcu]] – nauczyciel byłego miejscowego Gimnazjum i Liceum – [[Kazimierz Lewkowski]] („Matkowski”, „Mat”). W październiku 1942 Chorągiew Mazowiecką podzielono na dwa samodzielne okręgi: Mazowsze Lewobrzeżne i Mazowsze Prawobrzeżne. Hufiec grójecki podporządkowany został okręgowi pierwszemu. Podział Chorągwi trwał do maja 1943, kiedy to okręgi ponownie zjednoczono i powołano jednego komendanta Chorągwi.		Komendantem hufca („Roju”) grójeckiego był [[Ludwik Michalski]], zastępcą i opiekunem drużyny w [[Grójec\|Grójcu]] – nauczyciel byłego miejscowego Gimnazjum i Liceum – [[Kazimierz Lewkowski]] („Matkowski”, „Mat”). W październiku 1942 Chorągiew Mazowiecką podzielono na dwa samodzielne okręgi: Mazowsze Lewobrzeżne i Mazowsze Prawobrzeżne. Hufiec grójecki podporządkowany został okręgowi pierwszemu. Podział Chorągwi trwał do maja 1943, kiedy to okręgi ponownie zjednoczono i powołano jednego komendanta Chorągwi.

	W Grójeckiem drużyny („rodziny”) Szarych Szeregów istniały we wszystkich dziewięciu miejscowościach będących siedzibami ośrodków („Filii”) ZWZ/AK. Tak np. funkcje drużynowych w [[Grójec\|Grójcu]] pełnili – [[Jerzy Fedorowicz]] („Jur”, „Łamigłowa”, „Boruta”) do końca 1943, potem Stanisław Zawadzki; w [[Belsk Duży\|Belsku]] – Władysław Kostrzewa (jr, „Kos”); drużyna powstała po 10 grudnia 1942; w [[Błędów\|Błędowie]] – Małachowski; w [[Borowe (gmina Mogielnica)\|Borowem]] – kierownik szkoły, nauczyciel, [[Eugeniusz Gardziński]] („Klin”); [[Goszczyn\|Goszczynie]] – Stanisław Skoczek („Wir”); [[Mogielnica\|Mogielnicy]] – Roman Lewandowski („Paweł”) i Józef Ogrodnicki; [[Pamiątka\|Pamiątce]] – Ryszard Zrobek (1901–1944); [[Przybyszew\|Przybyszewie]] – Zdzisław Pracki („Konar”); [[Tarczyn\|Tarczynie]] – Jerzy Szymczak („Błysk”); [[Warka\|Warce]] – Jan Wójcik. Funkcje drużynowych w większości pełnili nauczyciele, m.in. absolwenci [[Państwowe Seminarium Nauczycielskie w Mogielnicy\|Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Mogielnicy]].		W Grójeckiem drużyny („rodziny”) Szarych Szeregów istniały we wszystkich dziewięciu miejscowościach będących siedzibami ośrodków („Filii”) ZWZ/AK. Tak np. funkcje drużynowych w [[Grójec\|Grójcu]] pełnili – [[Jerzy Fedorowicz]] („Jur”, „Łamigłowa”, „Boruta”) do końca 1943, potem Stanisław Zawadzki; w [[Belsk Duży\|Belsku]] – Władysław Kostrzewa (jr, „Kos”); drużyna powstała po 10 grudnia 1942; w [[Błędów\|Błędowie]] – Małachowski; w [[Borowe (gmina Mogielnica)\|Borowem]] – kierownik szkoły, nauczyciel, [[Eugeniusz Gardziński]] („Klin”); [[Goszczyn\|Goszczynie]] – Stanisław Skoczek („Wir”); [[Mogielnica\|Mogielnicy]] – Roman Lewandowski („Paweł”) i Józef Ogrodnicki; [[Pamiątka\|Pamiątce]] – Ryszard Zrobek (1901–1944); [[Przybyszew\|Przybyszewie]] – Zdzisław Pracki („Konar”); [[Tarczyn\|Tarczynie]] – Jerzy Szymczak („Błysk”); [[Warka\|Warce]] – Jan Wójcik. Funkcje drużynowych w większości pełnili nauczyciele, m.in. absolwenci [[Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie w Mogielnicy\|Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Mogielnicy]].

	W końcu 1942 Kwatera Główna Szarych Szeregów („Pasieka”) dokonała podziału harcerzy według wieku na: Zawiszaków – 12-15 lat, Bojowe Szkoły (BS) – 15-18, Grupy Szturmowe (GS) – powyżej 18.		W końcu 1942 Kwatera Główna Szarych Szeregów („Pasieka”) dokonała podziału harcerzy według wieku na: Zawiszaków – 12-15 lat, Bojowe Szkoły (BS) – 15-18, Grupy Szturmowe (GS) – powyżej 18.
Linia 18:		Linia 18:
	Harcerze z grupy Bojowe Szkoły brali udział w małym sabotażu: zrywali flagi niemieckie, zawieszali narodowe, umieszczali na murach napisy antyhitlerowskie, zwalczali chodzenie do kina (w lokalach naklejali kartki z napisem „Tylko świnie siedzą w kinie”), w kolejce wąskotorowej ([[Kolej grójecka\|Grójecka Kolej Dojazdowa]]), w pobliżu pojazdów i postoju niemieckich jednostek pozostawiali, podrzucali dywersyjne ulotki, czasopisma w języku niemieckim („Akcja N”), kolportowali podziemną prasę, przewozili meldunki, przekazywali ustne informacje, prowadzili aktywny wywiad wojskowy („Wiss”), m.in. obserwowali ruch pojazdów wojskowych, przechodzili szkolenie w zakresie pojedynczego strzelca, podejmowali akcje sabotażowo-dywersyjne, spełniali funkcje wartownicze przy tajnych radiostacjach. W okresie jawnej walki o niepodległość mieli być włączeni do sztabów [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]], do pocztów dowódców oraz do plutonów zwiadu i łączności.		Harcerze z grupy Bojowe Szkoły brali udział w małym sabotażu: zrywali flagi niemieckie, zawieszali narodowe, umieszczali na murach napisy antyhitlerowskie, zwalczali chodzenie do kina (w lokalach naklejali kartki z napisem „Tylko świnie siedzą w kinie”), w kolejce wąskotorowej ([[Kolej grójecka\|Grójecka Kolej Dojazdowa]]), w pobliżu pojazdów i postoju niemieckich jednostek pozostawiali, podrzucali dywersyjne ulotki, czasopisma w języku niemieckim („Akcja N”), kolportowali podziemną prasę, przewozili meldunki, przekazywali ustne informacje, prowadzili aktywny wywiad wojskowy („Wiss”), m.in. obserwowali ruch pojazdów wojskowych, przechodzili szkolenie w zakresie pojedynczego strzelca, podejmowali akcje sabotażowo-dywersyjne, spełniali funkcje wartownicze przy tajnych radiostacjach. W okresie jawnej walki o niepodległość mieli być włączeni do sztabów [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]], do pocztów dowódców oraz do plutonów zwiadu i łączności.

	Harcerze z grupy Grupy Szturmowe m.in. przewozili broń i amunicję, uczestniczyli w tzw. wielkiej dywersji, w osłanianiu tajnych radiostacji, przyjmowaniu zrzutów lotniczych, likwidowaniu kolaborantów, kończyli podziemne podchorążówki zlokalizowane np. w [[Grójec\|Grójcu]], [[Mogielnica\|Mogielnicy]], [[Machnatka\|Machnatce]] (22 osoby). W Warszawie kurs harcerskiej Szkoły Podchorążych „Agricola” ukończyli: Zbigniew Maliszewski („Rwal”), Zbigniew Przybysz („Lis”). [[Henryk Świderski]] ustalił, że „''w połowie 1943 roku przynajmniej 3 drużyny zostały'' (...) ''podporządkowane organizacyjnie grójeckim plutonom AK''”. Wyrosłe z „[[Wolni\|Wolnych]]” drużyny Zbigniewa Maliszewskiego i Stanisława Zawadzkiego („Tur”) weszły w skład plutonu dowodzonego przez ppor. Stanisława Wawrzyniaka („Andrzej”). Absolwenci podchorążówek prowadzili szkolenie młodszych harcerzy, głównie z drużyn Grupy Szturmowe. Wszyscy harcerze uczestniczyli w szkoleniu ideowo-wychowawczym, a niektórzy członkowie BS i GS, [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej\|tajnie uczyli się w zakresie szkoły średniej]].		Harcerze z grupy Grupy Szturmowe m.in. przewozili broń i amunicję, uczestniczyli w tzw. wielkiej dywersji, w osłanianiu tajnych radiostacji, przyjmowaniu zrzutów lotniczych, likwidowaniu kolaborantów, kończyli podziemne podchorążówki zlokalizowane np. w [[Grójec\|Grójcu]], [[Mogielnica\|Mogielnicy]], [[Machnatka\|Machnatce]] (22 osoby). W Warszawie kurs harcerskiej Szkoły Podchorążych „Agricola” ukończyli: Zbigniew Maliszewski („Rwal”), Zbigniew Przybysz („Lis”). [[Henryk Świderski]] ustalił, że „''w połowie 1943 roku przynajmniej 3 drużyny zostały'' (...) ''podporządkowane organizacyjnie grójeckim plutonom AK''”. Wyrosłe z „[[Wolni\|Wolnych]]” drużyny Zbigniewa Maliszewskiego i Stanisława Zawadzkiego („Tur”) weszły w skład plutonu dowodzonego przez ppor. Stanisława Wawrzyniaka („Andrzej”). Absolwenci podchorążówek prowadzili szkolenie młodszych harcerzy, głównie z drużyn Grupy Szturmowe. Wszyscy harcerze uczestniczyli w szkoleniu ideowo-wychowawczym, a niektórzy członkowie BS i GS, [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej (1939–1945)\|tajnie uczyli się w zakresie szkoły średniej]].

	W stosunkach między „rojami” w kraju a [[Armia Krajowa\|Związkiem Walki Zbrojnej/Armią Krajową]] pojawiały się nieporozumienia, których źródłem było przejmowanie członków Szarych Szeregów i wykorzystywanie ich do akcji dywersyjnych bez zgody Komendy Hufca, co w niektórych przypadkach mogło prowadzić do demoralizacji. Komenda Główna Armii Krajowej rozkazem Nr 129 z 16 marca 1942 oraz 20 marca 1944 (Nr 491) uregulowała wzajemne stosunki. Z raportu sporządzonego 14 lutego 1941 przez Stefana Jodłowskiego („Grabowski”), komendanta [[Obwód Grójec Armii Krajowej\|AK Obwodu Grójec]] wiemy, że Szare Szeregi łącznie skupiały 208 stałych (zaprzysiężonych, przeszkolonych) członków i 81 stanowiących rezerwę. Z Komendą Obwodu związanych było 61/14 chłopców, z Komendą Miasta – 4/12, z ośrodkiem I (Grójec) – 12/0, II (Tarczyn) – 18/10, III (Góra Kalwaria) – 8/4, IV (Warka) – 12/4, V (Nowa Wieś) – 16/11, VI (Goszczyn) – 37/1, VII (Mogielnica) – 30/0, VIII (Lipie) – 10/18, IX (Chynów) – 0/7.		W stosunkach między „rojami” w kraju a [[Armia Krajowa\|Związkiem Walki Zbrojnej/Armią Krajową]] pojawiały się nieporozumienia, których źródłem było przejmowanie członków Szarych Szeregów i wykorzystywanie ich do akcji dywersyjnych bez zgody Komendy Hufca, co w niektórych przypadkach mogło prowadzić do demoralizacji. Komenda Główna Armii Krajowej rozkazem Nr 129 z 16 marca 1942 oraz 20 marca 1944 (Nr 491) uregulowała wzajemne stosunki. Z raportu sporządzonego 14 lutego 1941 przez Stefana Jodłowskiego („Grabowski”), komendanta [[Obwód Grójec Armii Krajowej\|AK Obwodu Grójec]] wiemy, że Szare Szeregi łącznie skupiały 208 stałych (zaprzysiężonych, przeszkolonych) członków i 81 stanowiących rezerwę. Z Komendą Obwodu związanych było 61/14 chłopców, z Komendą Miasta – 4/12, z ośrodkiem [[Ośrodek I ZWZ-AK Grójec\|I (Grójec)]] – 12/0, [[Ośrodek II ZWZ-AK Tarczyn\|II (Tarczyn)]] – 18/10, [[Ośrodek III ZWZ-AK Góra Kalwaria\|III (Góra Kalwaria)]] – 8/4, [[Ośrodek IV ZWZ-AK Warka\|IV (Warka)]] – 12/4, [[Ośrodek V ZWZ-AK Nowa Wieś\|V (Nowa Wieś)]] – 16/11, [[Ośrodek VI ZWZ-AK Goszczyn\|VI (Goszczyn)]] – 37/1, [[Ośrodek VII ZWZ-AK Mogielnica\|VII (Mogielnica)]] – 30/0, [[Ośrodek VIII ZWZ-AK Lipie\|VIII (Lipie)]] – 10/18, [[Ośrodek IX ZWZ-AK Chynów\|IX (Chynów)]] – 0/7.

	Według danych z 1 maja 1944 w Grójeckiem istniało 18 drużyn, które skupiały 337 chłopców, w tym 4 drużyny Zawiszaków (80 osób), 3 Bojowe Szkoły – (56), Grupy Szturmowe – 11 (201). Z Komendą Obwodu związanych było 75 harcerzy, z ośrodkiem w Grójcu – 28, Tarczynie – 28, Górze Kalwarii – 12, Warce – 16, Nowej Wsi – 27, Goszczynie – 37, Mogielnicy – 30, Lipiu – 28, Chynowie – 7. Pracą harcerzy kierowało 18 drużynowych.		Według danych z 1 maja 1944 w Grójeckiem istniało 18 drużyn, które skupiały 337 chłopców, w tym 4 drużyny Zawiszaków (80 osób), 3 Bojowe Szkoły – (56), Grupy Szturmowe – 11 (201). Z Komendą Obwodu związanych było 75 harcerzy, z ośrodkiem w Grójcu – 28, Tarczynie – 28, Górze Kalwarii – 12, Warce – 16, Nowej Wsi – 27, Goszczynie – 37, Mogielnicy – 30, Lipiu – 28, Chynowie – 7. Pracą harcerzy kierowało 18 drużynowych.
Linia 26:		Linia 26:
	Od 1943 starsi harcerze mieli dostęp do broni przeznaczonej do celów szkoleniowych, samoobrony i wykonywania zadań zleconych. Jak dotąd znany jest jeden przypadek śmierci harcerza. Okoliczności jej nie są dotąd w pełni wyjaśnione. W niedzielę 23 maja 1943 Jerzy Mulewicz (ur. 1928) prawdopodobnie wskutek nieostrożnego obchodzenia się z bronią zastrzelił w Rembertowie kolegę, Romana Rupiewicza.		Od 1943 starsi harcerze mieli dostęp do broni przeznaczonej do celów szkoleniowych, samoobrony i wykonywania zadań zleconych. Jak dotąd znany jest jeden przypadek śmierci harcerza. Okoliczności jej nie są dotąd w pełni wyjaśnione. W niedzielę 23 maja 1943 Jerzy Mulewicz (ur. 1928) prawdopodobnie wskutek nieostrożnego obchodzenia się z bronią zastrzelił w Rembertowie kolegę, Romana Rupiewicza.

	Sporządzenie pełnego, udokumentowanego rejestru samodzielnych działań Szarych Szeregów nie jest dziś możliwe. Znakomita większość akcji bojowych wykonywana była razem z członkami [[Armia Krajowa\|ZWZ/AK]]. Rejestr ważniejszych ich dokonań sporządził [[Henryk Świderski]]. Do bardziej spektakularnych należała ta z października 1942. Grupa Szarych Szeregów z [[Grójec\|Grójca]] w różnych punktach miasta do malowanej przez Niemców litery V (Victoria = zwycięstwo) dopisała cząstkę -erloren (Verloren) co znaczyło ''przegrać''. W odwecie za ten czyn Niemcy uwięzili 20 zakładników, których uwolnili po wpłaceniu przez miasto wysokiej kontrybucji.		Sporządzenie pełnego, udokumentowanego rejestru samodzielnych działań Szarych Szeregów nie jest dziś możliwe. Znakomita większość akcji bojowych wykonywana była razem z członkami [[Armia Krajowa\|ZWZ/AK]]. Rejestr ważniejszych ich dokonań sporządził [[Henryk Świderski]]. Do bardziej spektakularnych należała ta z października 1942. Grupa Szarych Szeregów z [[Grójec\|Grójca]] w różnych punktach miasta do malowanej przez Niemców litery V (Victoria = zwycięstwo) dopisała cząstkę ''-erloren'' (Verloren) co znaczyło ''przegrać''. W odwecie za ten czyn Niemcy uwięzili 20 zakładników, których uwolnili po wpłaceniu przez miasto wysokiej kontrybucji.

	W latach 1943(?)–1944 w grójeckim „Roju”, z inspiracji ks. [[Józef Krupiński\|Józefa Krupińskiego]], wydano kilkanaście numerów gazetki „[[Na Posterunku]]”. Redagowali ją, pisali na maszynie, kolportowali m.in.: [[Jerzy Fedorowicz]], Leon Komorowski („Żbik”), Mieczysław Koliński („Mefisto”), Stanisław („Tur”) i Roman Zawadzcy (Zawaccy?), Wanda Zbieć.		W latach 1943(?)–1944 w grójeckim „Roju”, z inspiracji ks. [[Józef Krupiński\|Józefa Krupińskiego]], wydano kilkanaście numerów gazetki „[[Na Posterunku]]”. Redagowali ją, pisali na maszynie, kolportowali m.in.: [[Jerzy Fedorowicz]], Leon Komorowski („Żbik”), Mieczysław Koliński („Mefisto”), Stanisław („Tur”) i Roman Zawadzcy (Zawaccy?), Wanda Zbieć.

Admin o 21:31, 26 lip 2024

2024-07-26T21:31:14Z

← poprzednia wersja		Wersja z 23:31, 26 lip 2024
Linia 1:		Linia 1:
	'''Szare Szeregi''' – w okresie okupacji hitlerowskiej kryptonim męskiej części tajnie działającego Związku Harcerstwa Polskiego ~~(ZHP)~~, później także Organizacji Żeńskiej posługującej się w kontaktach wewnętrznych 3 kryptonimami: OH (Organizacja Harcerek), ZK (Związek Koniczyn), BG (Bądź Gotów). Szare Szeregi wychowywały młodzież przez jej udział w walce z okupantem, w działalności sabotażowej, dywersyjnej, bojowej.		'''Szare Szeregi''' – w okresie okupacji hitlerowskiej kryptonim męskiej części tajnie działającego [[Związek Harcerstwa Polskiego\|Związku Harcerstwa Polskiego]], później także [[Żeńskie Szare Szeregi\|Organizacji Żeńskiej]] posługującej się w kontaktach wewnętrznych 3 kryptonimami: OH (Organizacja Harcerek), ZK (Związek Koniczyn), BG (Bądź Gotów). Szare Szeregi wychowywały młodzież przez jej udział w walce z okupantem, w działalności sabotażowej, dywersyjnej, bojowej.

	== Historia ==		== Historia ==
	Część drużyn Związku Harcerstwa Polskiego związanych z Narodową Demokracją w listopadzie 1939 utworzyła Harcerstwo Polskie działające pod kryptonimem Hufce Polskie. Szare Szeregi związane były ze Związkiem Walki Zbrojnej (potem [[Armia Krajowa\|Armią Krajową]]) oraz Delegaturą Rządu na Kraj i pozostawały pod ich ideowo-politycznym wpływem.		Część drużyn [[Związek Harcerstwa Polskiego\|Związku Harcerstwa Polskiego]] związanych z Narodową Demokracją w listopadzie 1939 utworzyła Harcerstwo Polskie działające pod kryptonimem Hufce Polskie. Szare Szeregi związane były ze Związkiem Walki Zbrojnej (potem [[Armia Krajowa\|Armią Krajową]]) oraz Delegaturą Rządu na Kraj i pozostawały pod ich ideowo-politycznym wpływem.

	W Grójeckiem tajną działalność harcerzy zapoczątkował hm. [[Ludwik Michalski]] (1912–1982) ps. „Fil”, „Szer”; w latach 1934–1939 komendant hufca, członek Polskiej Partii Socjalistycznej. W końcu września lub w październiku 1939, a więc wkrótce po powołaniu Szarych Szeregów (27 września 1939), Michalski w swoim mieszkaniu w [[Grójec\|Grójcu]], przy ul. Laskowej 9, zorganizował spotkanie zaufanych starszych harcerzy, na które przybyło około 15 osób. Postanowiono wówczas powołać organizację młodzieży męskiej, dla której początkowo podobno przyjęto nazwę „Promień”, a następnie „[[Wolni]]”. Michalski wówczas nie wiedział jeszcze o istnieniu Szarych Szeregów.		W Grójeckiem tajną działalność harcerzy zapoczątkował hm. [[Ludwik Michalski]] (1912–1982) ps. „Fil”, „Szer”; w latach 1934–1939 komendant hufca, członek Polskiej Partii Socjalistycznej. W końcu września lub w październiku 1939, a więc wkrótce po powołaniu Szarych Szeregów (27 września 1939), Michalski w swoim mieszkaniu w [[Grójec\|Grójcu]], przy ul. Laskowej 9, zorganizował spotkanie zaufanych starszych harcerzy, na które przybyło około 15 osób. Postanowiono wówczas powołać organizację młodzieży męskiej, dla której początkowo podobno przyjęto nazwę „Promień”, a następnie „[[Wolni]]”. Michalski wówczas nie wiedział jeszcze o istnieniu Szarych Szeregów.

	W konspiracyjnej pracy harcerzy w [[Powiat grójecki\|powiecie grójeckim]] wzięła udział znaczna część byłych harcerzy sprzed 1 września 1939. Według Józefa Ziółkowskiego („Grom”), zastępcy drużynowego w [[Tarczyn\|Tarczynie]], chłopcy wstępujący do konspiracji ślubowali: „''Przysięgam, że będę strzegł tajemnicy pracy organizacji „Wolni” i jej nie zdradzę nawet w obliczu grożącej mi śmierci''“. Chłopcy skupieni zostali w 4-5 osobowych sekcjach. W kwietniu 1940, po nawiązaniu kontaktu z Chorągwią Mazowiecką („Ul Puszcza”) ~~„Wolni"~~ weszli w skład konspiracyjnego ~~ZHP~~ i przyjęli jego ogólnopolski kryptonim Szare Szeregi, a „Fil” wszedł w skład komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej\|ZWZ/AK Obwodu Grójec]] („Gawron”, potem „Głuszec”). Stara nazwa „Wolni” używana była jednak do końca okupacji, zarówno przez harcerzy, jak i komendę Obwodu, która w wytwarzanych dokumentach oznaczała nią Szare Szeregi. Hufiec przyjął kryptonim „Gród”.		W konspiracyjnej pracy harcerzy w [[Powiat grójecki\|powiecie grójeckim]] wzięła udział znaczna część byłych harcerzy sprzed 1 września 1939. Według Józefa Ziółkowskiego („Grom”), zastępcy drużynowego w [[Tarczyn\|Tarczynie]], chłopcy wstępujący do konspiracji ślubowali: „''Przysięgam, że będę strzegł tajemnicy pracy organizacji „Wolni” i jej nie zdradzę nawet w obliczu grożącej mi śmierci''“. Chłopcy skupieni zostali w 4-5 osobowych sekcjach. W kwietniu 1940, po nawiązaniu kontaktu z Chorągwią Mazowiecką („Ul Puszcza”) „Wolni” weszli w skład konspiracyjnego [[Związek Harcerstwa Polskiego\|Związku Harcerstwa Polskiego]] i przyjęli jego ogólnopolski kryptonim Szare Szeregi, a „Fil” wszedł w skład komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej\|ZWZ/AK Obwodu Grójec]] („Gawron”, potem „Głuszec”). Stara nazwa „Wolni” używana była jednak do końca okupacji, zarówno przez harcerzy, jak i komendę Obwodu, która w wytwarzanych dokumentach oznaczała nią Szare Szeregi. Hufiec przyjął kryptonim „Gród”.

	Komendantem hufca („Roju”) grójeckiego był [[Ludwik Michalski]], zastępcą i opiekunem drużyny w [[Grójec\|Grójcu]] – nauczyciel byłego miejscowego Gimnazjum i Liceum – [[Kazimierz Lewkowski]] („Matkowski”, „Mat”). W październiku 1942 Chorągiew Mazowiecką podzielono na dwa samodzielne okręgi: Mazowsze Lewobrzeżne i Mazowsze Prawobrzeżne. Hufiec grójecki podporządkowany został okręgowi pierwszemu. Podział Chorągwi trwał do maja 1943, kiedy to okręgi ponownie zjednoczono i powołano jednego komendanta Chorągwi.		Komendantem hufca („Roju”) grójeckiego był [[Ludwik Michalski]], zastępcą i opiekunem drużyny w [[Grójec\|Grójcu]] – nauczyciel byłego miejscowego Gimnazjum i Liceum – [[Kazimierz Lewkowski]] („Matkowski”, „Mat”). W październiku 1942 Chorągiew Mazowiecką podzielono na dwa samodzielne okręgi: Mazowsze Lewobrzeżne i Mazowsze Prawobrzeżne. Hufiec grójecki podporządkowany został okręgowi pierwszemu. Podział Chorągwi trwał do maja 1943, kiedy to okręgi ponownie zjednoczono i powołano jednego komendanta Chorągwi.

	W Grójeckiem drużyny („rodziny”) Szarych Szeregów istniały we wszystkich dziewięciu miejscowościach będących siedzibami ośrodków („Filii”) ZWZ/AK. Tak np. funkcje drużynowych w [[Grójec\|Grójcu]] pełnili – [[Jerzy Fedorowicz]] („Jur”, „Łamigłowa”, „Boruta”) do końca 1943, potem Stanisław Zawadzki; w [[Belsk Duży\|Belsku]] – Władysław Kostrzewa (jr, „Kos”); drużyna powstała po 10 grudnia 1942; w [[Błędów\|Błędowie]] – Małachowski; w [[Borowe (gmina Mogielnica)\|Borowem]] – kierownik szkoły, nauczyciel, [[Eugeniusz Gardziński]] („Klin”); [[Goszczyn\|Goszczynie]] – Stanisław Skoczek (~~„Wir"~~); [[Mogielnica\|Mogielnicy]] – Roman Lewandowski („Paweł”) i Józef Ogrodnicki; [[Pamiątka\|Pamiątce]] – Ryszard Zrobek (1901–1944); [[Przybyszew\|Przybyszewie]] – Zdzisław Pracki („Konar”); [[Tarczyn\|Tarczynie]] – Jerzy Szymczak („Błysk”); [[Warka\|Warce]] – Jan Wójcik. Funkcje drużynowych w większości pełnili nauczyciele, m.in. absolwenci [[Państwowe Seminarium Nauczycielskie w Mogielnicy\|Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Mogielnicy]].		W Grójeckiem drużyny („rodziny”) Szarych Szeregów istniały we wszystkich dziewięciu miejscowościach będących siedzibami ośrodków („Filii”) ZWZ/AK. Tak np. funkcje drużynowych w [[Grójec\|Grójcu]] pełnili – [[Jerzy Fedorowicz]] („Jur”, „Łamigłowa”, „Boruta”) do końca 1943, potem Stanisław Zawadzki; w [[Belsk Duży\|Belsku]] – Władysław Kostrzewa (jr, „Kos”); drużyna powstała po 10 grudnia 1942; w [[Błędów\|Błędowie]] – Małachowski; w [[Borowe (gmina Mogielnica)\|Borowem]] – kierownik szkoły, nauczyciel, [[Eugeniusz Gardziński]] („Klin”); [[Goszczyn\|Goszczynie]] – Stanisław Skoczek („Wir”); [[Mogielnica\|Mogielnicy]] – Roman Lewandowski („Paweł”) i Józef Ogrodnicki; [[Pamiątka\|Pamiątce]] – Ryszard Zrobek (1901–1944); [[Przybyszew\|Przybyszewie]] – Zdzisław Pracki („Konar”); [[Tarczyn\|Tarczynie]] – Jerzy Szymczak („Błysk”); [[Warka\|Warce]] – Jan Wójcik. Funkcje drużynowych w większości pełnili nauczyciele, m.in. absolwenci [[Państwowe Seminarium Nauczycielskie w Mogielnicy\|Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Mogielnicy]].

	W końcu 1942 Kwatera Główna Szarych Szeregów („Pasieka”) dokonała podziału harcerzy według wieku na: Zawiszaków – 12-15 lat, Bojowe Szkoły (BS) – 15-18, Grupy Szturmowe (GS) – powyżej 18.		W końcu 1942 Kwatera Główna Szarych Szeregów („Pasieka”) dokonała podziału harcerzy według wieku na: Zawiszaków – 12-15 lat, Bojowe Szkoły (BS) – 15-18, Grupy Szturmowe (GS) – powyżej 18.
Linia 16:		Linia 16:
	Zawiszacy spełniali rolę gońców, kolporterów tajnej prasy, dokonywali małego sabotażu, uprzedzali o łapankach, aresztowaniach.		Zawiszacy spełniali rolę gońców, kolporterów tajnej prasy, dokonywali małego sabotażu, uprzedzali o łapankach, aresztowaniach.

	Harcerze z grupy Bojowe Szkoły brali udział w małym sabotażu: zrywali flagi niemieckie, zawieszali narodowe, umieszczali na murach napisy antyhitlerowskie, zwalczali chodzenie do kina (w lokalach naklejali kartki z napisem „Tylko świnie siedzą w kinie”), w kolejce wąskotorowej ([[Kolej grójecka\|Grójecka Kolej Dojazdowa]]), w pobliżu pojazdów i postoju niemieckich jednostek pozostawiali, podrzucali dywersyjne ulotki, czasopisma w języku niemieckim („Akcja N"), kolportowali podziemną prasę, przewozili meldunki, przekazywali ustne informacje, prowadzili aktywny wywiad wojskowy („Wiss”), m.in. obserwowali ruch pojazdów wojskowych, przechodzili szkolenie w zakresie pojedynczego strzelca, podejmowali akcje sabotażowo-dywersyjne, spełniali funkcje wartownicze przy tajnych radiostacjach. W okresie jawnej walki o niepodległość mieli być włączeni do sztabów [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]], do pocztów dowódców oraz do plutonów zwiadu i łączności.		Harcerze z grupy Bojowe Szkoły brali udział w małym sabotażu: zrywali flagi niemieckie, zawieszali narodowe, umieszczali na murach napisy antyhitlerowskie, zwalczali chodzenie do kina (w lokalach naklejali kartki z napisem „Tylko świnie siedzą w kinie”), w kolejce wąskotorowej ([[Kolej grójecka\|Grójecka Kolej Dojazdowa]]), w pobliżu pojazdów i postoju niemieckich jednostek pozostawiali, podrzucali dywersyjne ulotki, czasopisma w języku niemieckim („Akcja N”), kolportowali podziemną prasę, przewozili meldunki, przekazywali ustne informacje, prowadzili aktywny wywiad wojskowy („Wiss”), m.in. obserwowali ruch pojazdów wojskowych, przechodzili szkolenie w zakresie pojedynczego strzelca, podejmowali akcje sabotażowo-dywersyjne, spełniali funkcje wartownicze przy tajnych radiostacjach. W okresie jawnej walki o niepodległość mieli być włączeni do sztabów [[Armia Krajowa\|Armii Krajowej]], do pocztów dowódców oraz do plutonów zwiadu i łączności.

	Harcerze z grupy Grupy Szturmowe m.in. przewozili broń i amunicję, uczestniczyli w tzw. wielkiej dywersji, w osłanianiu tajnych radiostacji, przyjmowaniu zrzutów lotniczych, likwidowaniu kolaborantów, kończyli podziemne podchorążówki zlokalizowane np. w [[Grójec\|Grójcu]], [[Mogielnica\|Mogielnicy]], [[Machnatka\|Machnatce]] (22 osoby). W Warszawie kurs harcerskiej Szkoły Podchorążych „Agricola” ukończyli: Zbigniew Maliszewski („Rwal”), Zbigniew Przybysz („Lis”). [[Henryk Świderski]] ustalił, że „''w połowie 1943 roku przynajmniej 3 drużyny zostały'' (...) ''podporządkowane organizacyjnie grójeckim plutonom AK''”. Wyrosłe z „[[Wolni\|Wolnych]]” drużyny Zbigniewa Maliszewskiego i Stanisława Zawadzkiego („Tur”) weszły w skład plutonu dowodzonego przez ppor. Stanisława Wawrzyniaka („Andrzej”). Absolwenci podchorążówek prowadzili szkolenie młodszych harcerzy, głównie z drużyn Grupy Szturmowe. Wszyscy harcerze uczestniczyli w szkoleniu ideowo-wychowawczym, a niektórzy członkowie BS i GS, [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej\|tajnie uczyli się w zakresie szkoły średniej]].		Harcerze z grupy Grupy Szturmowe m.in. przewozili broń i amunicję, uczestniczyli w tzw. wielkiej dywersji, w osłanianiu tajnych radiostacji, przyjmowaniu zrzutów lotniczych, likwidowaniu kolaborantów, kończyli podziemne podchorążówki zlokalizowane np. w [[Grójec\|Grójcu]], [[Mogielnica\|Mogielnicy]], [[Machnatka\|Machnatce]] (22 osoby). W Warszawie kurs harcerskiej Szkoły Podchorążych „Agricola” ukończyli: Zbigniew Maliszewski („Rwal”), Zbigniew Przybysz („Lis”). [[Henryk Świderski]] ustalił, że „''w połowie 1943 roku przynajmniej 3 drużyny zostały'' (...) ''podporządkowane organizacyjnie grójeckim plutonom AK''”. Wyrosłe z „[[Wolni\|Wolnych]]” drużyny Zbigniewa Maliszewskiego i Stanisława Zawadzkiego („Tur”) weszły w skład plutonu dowodzonego przez ppor. Stanisława Wawrzyniaka („Andrzej”). Absolwenci podchorążówek prowadzili szkolenie młodszych harcerzy, głównie z drużyn Grupy Szturmowe. Wszyscy harcerze uczestniczyli w szkoleniu ideowo-wychowawczym, a niektórzy członkowie BS i GS, [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej\|tajnie uczyli się w zakresie szkoły średniej]].
Linia 28:		Linia 28:
	Sporządzenie pełnego, udokumentowanego rejestru samodzielnych działań Szarych Szeregów nie jest dziś możliwe. Znakomita większość akcji bojowych wykonywana była razem z członkami [[Armia Krajowa\|ZWZ/AK]]. Rejestr ważniejszych ich dokonań sporządził [[Henryk Świderski]]. Do bardziej spektakularnych należała ta z października 1942. Grupa Szarych Szeregów z [[Grójec\|Grójca]] w różnych punktach miasta do malowanej przez Niemców litery V (Victoria = zwycięstwo) dopisała cząstkę -erloren (Verloren) co znaczyło ''przegrać''. W odwecie za ten czyn Niemcy uwięzili 20 zakładników, których uwolnili po wpłaceniu przez miasto wysokiej kontrybucji.		Sporządzenie pełnego, udokumentowanego rejestru samodzielnych działań Szarych Szeregów nie jest dziś możliwe. Znakomita większość akcji bojowych wykonywana była razem z członkami [[Armia Krajowa\|ZWZ/AK]]. Rejestr ważniejszych ich dokonań sporządził [[Henryk Świderski]]. Do bardziej spektakularnych należała ta z października 1942. Grupa Szarych Szeregów z [[Grójec\|Grójca]] w różnych punktach miasta do malowanej przez Niemców litery V (Victoria = zwycięstwo) dopisała cząstkę -erloren (Verloren) co znaczyło ''przegrać''. W odwecie za ten czyn Niemcy uwięzili 20 zakładników, których uwolnili po wpłaceniu przez miasto wysokiej kontrybucji.

	W latach 1943(?)–1944 w grójeckim „Roju”, z inspiracji ks. [[Józef Krupiński\|Józefa Krupińskiego]], wydano kilkanaście numerów gazetki „[[Na Posterunku]]". Redagowali ją, pisali na maszynie, kolportowali m.in.: [[Jerzy Fedorowicz]], Leon Komorowski („Żbik”), Mieczysław Koliński („Mefisto”), Stanisław („Tur”) i Roman Zawadzcy (Zawaccy?), Wanda Zbieć.		W latach 1943(?)–1944 w grójeckim „Roju”, z inspiracji ks. [[Józef Krupiński\|Józefa Krupińskiego]], wydano kilkanaście numerów gazetki „[[Na Posterunku]]”. Redagowali ją, pisali na maszynie, kolportowali m.in.: [[Jerzy Fedorowicz]], Leon Komorowski („Żbik”), Mieczysław Koliński („Mefisto”), Stanisław („Tur”) i Roman Zawadzcy (Zawaccy?), Wanda Zbieć.

	Na przełomie 1943–1944 Szare Szeregi oraz [[Armia Krajowa]] poniosły dość duże straty. Według „Sprawozdania informacyjnego” Komendy Obwodu Armii Krajowej 5 grudnia 1943 podczas obławy aresztowany został członek Szarych Szeregów Andrzej Bohdan Kłocewiak (1924–1944) ps. „Kmicic” i osadzony w obozie przy ul. Skaryszewskiej w [[Warszawa\|Warszawie]], skąd wywożono zatrzymanych do Rzeszy. Według tej informacji uciekł z transportu, wpadł w ręce gestapo i dla ratowania życia wstąpił w [[Grójec\|Grójcu]] do Schupo. Istnieją relacje informujące, iż przyczynił się do aresztowania wielu osób. Równocześnie niektórzy grójczanie zawdzięczają mu życie. Tak np. wiosną 1944 hm. [[Ludwik Michalski]] został uprzedzony przez niego o grożącym mu aresztowaniu. Wówczas to „Fil” schronił się w Warszawie i tu podjął konspiracyjną pracę w Kwaterze Głównej Szare Szeregi, która mianowała go wizytatorem Chorągwi Lubelskiej („Ul Zboże”). Funkcję tę pełnił od 1 kwietnia do 1 lipca 1944. W powstaniu warszawskim walczył jako kwatermistrz w batalionie „Zośka”. W 1944 „Kmicic” został „zlikwidowany” przez [[Sekcja Specjalna Armii Krajowej\|Sekcję Specjalną AK]].		Na przełomie 1943–1944 Szare Szeregi oraz [[Armia Krajowa]] poniosły dość duże straty. Według „Sprawozdania informacyjnego” Komendy Obwodu Armii Krajowej 5 grudnia 1943 podczas obławy aresztowany został członek Szarych Szeregów Andrzej Bohdan Kłocewiak (1924–1944) ps. „Kmicic” i osadzony w obozie przy ul. Skaryszewskiej w [[Warszawa\|Warszawie]], skąd wywożono zatrzymanych do Rzeszy. Według tej informacji uciekł z transportu, wpadł w ręce gestapo i dla ratowania życia wstąpił w [[Grójec\|Grójcu]] do Schupo. Istnieją relacje informujące, iż przyczynił się do aresztowania wielu osób. Równocześnie niektórzy grójczanie zawdzięczają mu życie. Tak np. wiosną 1944 hm. [[Ludwik Michalski]] został uprzedzony przez niego o grożącym mu aresztowaniu. Wówczas to „Fil” schronił się w Warszawie i tu podjął konspiracyjną pracę w Kwaterze Głównej Szare Szeregi, która mianowała go wizytatorem Chorągwi Lubelskiej („Ul Zboże”). Funkcję tę pełnił od 1 kwietnia do 1 lipca 1944. W powstaniu warszawskim walczył jako kwatermistrz w batalionie „Zośka”. W 1944 „Kmicic” został „zlikwidowany” przez [[Sekcja Specjalna Armii Krajowej\|Sekcję Specjalną AK]].
Linia 39:		Linia 39:

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

			* [[Zdzisław Szeląg]], ''Szare Szeregi'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czwarty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 88–93 – na podstawie źródeł:
			* Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Komenda Główna [AK], Oddział II, sygn. 203/III - 126; Komenda Obszaru Warszawskiego, sygn. 203/X - 5;
			* Ankiety, wywiady, listy w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
			* Hufiec Grójec [wg relacji Władysława Kostrzewy] w: ''Harcerze 1939-1945'' pod red. J. Jabrzemskiego, t. 1. Materiały - relacje, Warszawa 1988, s. 289, 300, 308;
			* [[Henryk Świderski]], ''Armia Krajowa w Obwodzie Grójec–„Głuszec”'', Warszawa 1993, s. 69-73;
			* J. Ziółkowski, ''Garść okupacyjnych wspomnień'', „Wiadomości Tarczyńskie” 1994, nr 7(8), s. 4.

	[[Kategoria:Organizacje wojskowe]]		[[Kategoria:Organizacje wojskowe]]

Admin: Utworzono nową stronę "'''Szare Szeregi''' – w okresie okupacji hitlerowskiej kryptonim męskiej części tajnie działającego Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP), później także Organizacji Żeńskiej posługującej się w kontaktach wewnętrznych 3 kryptonimami: OH (Organizacja Harcerek), ZK (Związek Koniczyn), BG (Bądź Gotów). Szare Szeregi wychowywały młodzież przez jej udział w walce z okupantem, w działalności sabotażowej, dywersyjnej, bojowej. == Historia == Czę…"

2024-04-24T19:32:54Z

Utworzono nową stronę "'''Szare Szeregi''' – w okresie okupacji hitlerowskiej kryptonim męskiej części tajnie działającego Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP), później także Organizacji Żeńskiej posługującej się w kontaktach wewnętrznych 3 kryptonimami: OH (Organizacja Harcerek), ZK (Związek Koniczyn), BG (Bądź Gotów). Szare Szeregi wychowywały młodzież przez jej udział w walce z okupantem, w działalności sabotażowej, dywersyjnej, bojowej. == Historia == Czę…"

Nowa strona

'''Szare Szeregi''' – w okresie okupacji hitlerowskiej kryptonim męskiej części tajnie działającego Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP), później także Organizacji Żeńskiej posługującej się w kontaktach wewnętrznych 3 kryptonimami: OH (Organizacja Harcerek), ZK (Związek Koniczyn), BG (Bądź Gotów). Szare Szeregi wychowywały młodzież przez jej udział w walce z okupantem, w działalności sabotażowej, dywersyjnej, bojowej.

== Historia ==
Część drużyn Związku Harcerstwa Polskiego związanych z Narodową Demokracją w listopadzie 1939 utworzyła Harcerstwo Polskie działające pod kryptonimem Hufce Polskie. Szare Szeregi związane były ze Związkiem Walki Zbrojnej (potem [[Armia Krajowa|Armią Krajową]]) oraz Delegaturą Rządu na Kraj i pozostawały pod ich ideowo-politycznym wpływem.

W Grójeckiem tajną działalność harcerzy zapoczątkował hm. [[Ludwik Michalski]] (1912–1982) ps. „Fil”, „Szer”; w latach 1934–1939 komendant hufca, członek Polskiej Partii Socjalistycznej. W końcu września lub w październiku 1939, a więc wkrótce po powołaniu Szarych Szeregów (27 września 1939), Michalski w swoim mieszkaniu w [[Grójec|Grójcu]], przy ul. Laskowej 9, zorganizował spotkanie zaufanych starszych harcerzy, na które przybyło około 15 osób. Postanowiono wówczas powołać organizację młodzieży męskiej, dla której początkowo podobno przyjęto nazwę „Promień”, a następnie „[[Wolni]]”. Michalski wówczas nie wiedział jeszcze o istnieniu Szarych Szeregów.

W konspiracyjnej pracy harcerzy w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]] wzięła udział znaczna część byłych harcerzy sprzed 1 września 1939. Według Józefa Ziółkowskiego („Grom”), zastępcy drużynowego w [[Tarczyn|Tarczynie]], chłopcy wstępujący do konspiracji ślubowali: „''Przysięgam, że będę strzegł tajemnicy pracy organizacji „Wolni” i jej nie zdradzę nawet w obliczu grożącej mi śmierci''“. Chłopcy skupieni zostali w 4-5 osobowych sekcjach. W kwietniu 1940, po nawiązaniu kontaktu z Chorągwią Mazowiecką („Ul Puszcza”) „Wolni" weszli w skład konspiracyjnego ZHP i przyjęli jego ogólnopolski kryptonim Szare Szeregi, a „Fil” wszedł w skład komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej|ZWZ/AK Obwodu Grójec]] („Gawron”, potem „Głuszec”). Stara nazwa „Wolni” używana była jednak do końca okupacji, zarówno przez harcerzy, jak i komendę Obwodu, która w wytwarzanych dokumentach oznaczała nią Szare Szeregi. Hufiec przyjął kryptonim „Gród”.

Komendantem hufca („Roju”) grójeckiego był [[Ludwik Michalski]], zastępcą i opiekunem drużyny w [[Grójec|Grójcu]] – nauczyciel byłego miejscowego Gimnazjum i Liceum – [[Kazimierz Lewkowski]] („Matkowski”, „Mat”). W październiku 1942 Chorągiew Mazowiecką podzielono na dwa samodzielne okręgi: Mazowsze Lewobrzeżne i Mazowsze Prawobrzeżne. Hufiec grójecki podporządkowany został okręgowi pierwszemu. Podział Chorągwi trwał do maja 1943, kiedy to okręgi ponownie zjednoczono i powołano jednego komendanta Chorągwi.

W Grójeckiem drużyny („rodziny”) Szarych Szeregów istniały we wszystkich dziewięciu miejscowościach będących siedzibami ośrodków („Filii”) ZWZ/AK. Tak np. funkcje drużynowych w [[Grójec|Grójcu]] pełnili – [[Jerzy Fedorowicz]] („Jur”, „Łamigłowa”, „Boruta”) do końca 1943, potem Stanisław Zawadzki; w [[Belsk Duży|Belsku]] – Władysław Kostrzewa (jr, „Kos”); drużyna powstała po 10 grudnia 1942; w [[Błędów|Błędowie]] – Małachowski; w [[Borowe (gmina Mogielnica)|Borowem]] – kierownik szkoły, nauczyciel, [[Eugeniusz Gardziński]] („Klin”); [[Goszczyn|Goszczynie]] – Stanisław Skoczek („Wir"); [[Mogielnica|Mogielnicy]] – Roman Lewandowski („Paweł”) i Józef Ogrodnicki; [[Pamiątka|Pamiątce]] – Ryszard Zrobek (1901–1944); [[Przybyszew|Przybyszewie]] – Zdzisław Pracki („Konar”); [[Tarczyn|Tarczynie]] – Jerzy Szymczak („Błysk”); [[Warka|Warce]] – Jan Wójcik. Funkcje drużynowych w większości pełnili nauczyciele, m.in. absolwenci [[Państwowe Seminarium Nauczycielskie w Mogielnicy|Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Mogielnicy]].

W końcu 1942 Kwatera Główna Szarych Szeregów („Pasieka”) dokonała podziału harcerzy według wieku na: Zawiszaków – 12-15 lat, Bojowe Szkoły (BS) – 15-18, Grupy Szturmowe (GS) – powyżej 18.

Zawiszacy spełniali rolę gońców, kolporterów tajnej prasy, dokonywali małego sabotażu, uprzedzali o łapankach, aresztowaniach.

Harcerze z grupy Bojowe Szkoły brali udział w małym sabotażu: zrywali flagi niemieckie, zawieszali narodowe, umieszczali na murach napisy antyhitlerowskie, zwalczali chodzenie do kina (w lokalach naklejali kartki z napisem „Tylko świnie siedzą w kinie”), w kolejce wąskotorowej ([[Kolej grójecka|Grójecka Kolej Dojazdowa]]), w pobliżu pojazdów i postoju niemieckich jednostek pozostawiali, podrzucali dywersyjne ulotki, czasopisma w języku niemieckim („Akcja N"), kolportowali podziemną prasę, przewozili meldunki, przekazywali ustne informacje, prowadzili aktywny wywiad wojskowy („Wiss”), m.in. obserwowali ruch pojazdów wojskowych, przechodzili szkolenie w zakresie pojedynczego strzelca, podejmowali akcje sabotażowo-dywersyjne, spełniali funkcje wartownicze przy tajnych radiostacjach. W okresie jawnej walki o niepodległość mieli być włączeni do sztabów [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], do pocztów dowódców oraz do plutonów zwiadu i łączności.

Harcerze z grupy Grupy Szturmowe m.in. przewozili broń i amunicję, uczestniczyli w tzw. wielkiej dywersji, w osłanianiu tajnych radiostacji, przyjmowaniu zrzutów lotniczych, likwidowaniu kolaborantów, kończyli podziemne podchorążówki zlokalizowane np. w [[Grójec|Grójcu]], [[Mogielnica|Mogielnicy]], [[Machnatka|Machnatce]] (22 osoby). W Warszawie kurs harcerskiej Szkoły Podchorążych „Agricola” ukończyli: Zbigniew Maliszewski („Rwal”), Zbigniew Przybysz („Lis”). [[Henryk Świderski]] ustalił, że „''w połowie 1943 roku przynajmniej 3 drużyny zostały'' (...) ''podporządkowane organizacyjnie grójeckim plutonom AK''”. Wyrosłe z „[[Wolni|Wolnych]]” drużyny Zbigniewa Maliszewskiego i Stanisława Zawadzkiego („Tur”) weszły w skład plutonu dowodzonego przez ppor. Stanisława Wawrzyniaka („Andrzej”). Absolwenci podchorążówek prowadzili szkolenie młodszych harcerzy, głównie z drużyn Grupy Szturmowe. Wszyscy harcerze uczestniczyli w szkoleniu ideowo-wychowawczym, a niektórzy członkowie BS i GS, [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej|tajnie uczyli się w zakresie szkoły średniej]].

W stosunkach między „rojami” w kraju a [[Armia Krajowa|Związkiem Walki Zbrojnej/Armią Krajową]] pojawiały się nieporozumienia, których źródłem było przejmowanie członków Szarych Szeregów i wykorzystywanie ich do akcji dywersyjnych bez zgody Komendy Hufca, co w niektórych przypadkach mogło prowadzić do demoralizacji. Komenda Główna Armii Krajowej rozkazem Nr 129 z 16 marca 1942 oraz 20 marca 1944 (Nr 491) uregulowała wzajemne stosunki. Z raportu sporządzonego 14 lutego 1941 przez Stefana Jodłowskiego („Grabowski”), komendanta [[Obwód Grójec Armii Krajowej|AK Obwodu Grójec]] wiemy, że Szare Szeregi łącznie skupiały 208 stałych (zaprzysiężonych, przeszkolonych) członków i 81 stanowiących rezerwę. Z Komendą Obwodu związanych było 61/14 chłopców, z Komendą Miasta – 4/12, z ośrodkiem I (Grójec) – 12/0, II (Tarczyn) – 18/10, III (Góra Kalwaria) – 8/4, IV (Warka) – 12/4, V (Nowa Wieś) – 16/11, VI (Goszczyn) – 37/1, VII (Mogielnica) – 30/0, VIII (Lipie) – 10/18, IX (Chynów) – 0/7.

Według danych z 1 maja 1944 w Grójeckiem istniało 18 drużyn, które skupiały 337 chłopców, w tym 4 drużyny Zawiszaków (80 osób), 3 Bojowe Szkoły – (56), Grupy Szturmowe – 11 (201). Z Komendą Obwodu związanych było 75 harcerzy, z ośrodkiem w Grójcu – 28, Tarczynie – 28, Górze Kalwarii – 12, Warce – 16, Nowej Wsi – 27, Goszczynie – 37, Mogielnicy – 30, Lipiu – 28, Chynowie – 7. Pracą harcerzy kierowało 18 drużynowych.

Od 1943 starsi harcerze mieli dostęp do broni przeznaczonej do celów szkoleniowych, samoobrony i wykonywania zadań zleconych. Jak dotąd znany jest jeden przypadek śmierci harcerza. Okoliczności jej nie są dotąd w pełni wyjaśnione. W niedzielę 23 maja 1943 Jerzy Mulewicz (ur. 1928) prawdopodobnie wskutek nieostrożnego obchodzenia się z bronią zastrzelił w Rembertowie kolegę, Romana Rupiewicza.

Sporządzenie pełnego, udokumentowanego rejestru samodzielnych działań Szarych Szeregów nie jest dziś możliwe. Znakomita większość akcji bojowych wykonywana była razem z członkami [[Armia Krajowa|ZWZ/AK]]. Rejestr ważniejszych ich dokonań sporządził [[Henryk Świderski]]. Do bardziej spektakularnych należała ta z października 1942. Grupa Szarych Szeregów z [[Grójec|Grójca]] w różnych punktach miasta do malowanej przez Niemców litery V (Victoria = zwycięstwo) dopisała cząstkę -erloren (Verloren) co znaczyło ''przegrać''. W odwecie za ten czyn Niemcy uwięzili 20 zakładników, których uwolnili po wpłaceniu przez miasto wysokiej kontrybucji.

W latach 1943(?)–1944 w grójeckim „Roju”, z inspiracji ks. [[Józef Krupiński|Józefa Krupińskiego]], wydano kilkanaście numerów gazetki „[[Na Posterunku]]". Redagowali ją, pisali na maszynie, kolportowali m.in.: [[Jerzy Fedorowicz]], Leon Komorowski („Żbik”), Mieczysław Koliński („Mefisto”), Stanisław („Tur”) i Roman Zawadzcy (Zawaccy?), Wanda Zbieć.

Na przełomie 1943–1944 Szare Szeregi oraz [[Armia Krajowa]] poniosły dość duże straty. Według „Sprawozdania informacyjnego” Komendy Obwodu Armii Krajowej 5 grudnia 1943 podczas obławy aresztowany został członek Szarych Szeregów Andrzej Bohdan Kłocewiak (1924–1944) ps. „Kmicic” i osadzony w obozie przy ul. Skaryszewskiej w [[Warszawa|Warszawie]], skąd wywożono zatrzymanych do Rzeszy. Według tej informacji uciekł z transportu, wpadł w ręce gestapo i dla ratowania życia wstąpił w [[Grójec|Grójcu]] do Schupo. Istnieją relacje informujące, iż przyczynił się do aresztowania wielu osób. Równocześnie niektórzy grójczanie zawdzięczają mu życie. Tak np. wiosną 1944 hm. [[Ludwik Michalski]] został uprzedzony przez niego o grożącym mu aresztowaniu. Wówczas to „Fil” schronił się w Warszawie i tu podjął konspiracyjną pracę w Kwaterze Głównej Szare Szeregi, która mianowała go wizytatorem Chorągwi Lubelskiej („Ul Zboże”). Funkcję tę pełnił od 1 kwietnia do 1 lipca 1944. W powstaniu warszawskim walczył jako kwatermistrz w batalionie „Zośka”. W 1944 „Kmicic” został „zlikwidowany” przez [[Sekcja Specjalna Armii Krajowej|Sekcję Specjalną AK]].

W powstaniu warszawskim wzięło udział kilkunastu harcerzy – grójczan i Grójecczan. 30 czerwca? 1944 łącznik z Warszawy dostarczył kartkę Jerzemu Mulewiczowi, czasowo przebywającemu w Załężu. 1 sierpnia 1944 rano wyjechał on kolejką wąskotorową z [[Tarczyn|Tarczyna]] do [[Warszawa|Warszawy]]. Walczył w zgrupowaniu „Chrobry”, zginął 16 września 1944, pochowany został na posesji fabryki Ultramaryny, przy ul. Solec 39; 25 maja 1950 zwłoki przeniesiono i pochowano na cmentarzu w [[Tarczyn|Tarczynie]]. Z Tarczyna do powstańczej Warszawy dotarł też kilkuosobowy oddział harcerzy pod dowództwem J. Szymczaka, w składzie: Zbigniew Kaczmarek („Grab”), Zbigniew Pająk („Zew”), Tadeusz Palatyn („Leśnik”), Franciszek Rowiński („Zorro”), Jerzy Sadowski („Wilk”). Wszyscy zginęli. Ponadto z hufca grójeckiego w powstaniu warszawskim wzięli udział i zginęli: członek Komendy Obwodu AK Mieczysław Klimczyński („Miecz”), Ryszard Łukasiak („Ryś”, l. 16), Wacław Puzewicz („Wydra”), Kazimierz Wrzesiński („Wrzos”, l. 18).

Na Pawiaku zginęli: Jan Nowak (20 l.), Tadeusz (21 l.) i Marian (25 l.) Wolscy. 28 lipca 1944 w Stutthofie zamordowano Henryka Filipczaka („Faja”), gehennę tego obozu przeżył [[Jerzy Fedorowicz]] (1926–1977). Przez obóz w Oświęcimiu, a potem w Buchenwaldzie przeszedł Kazimierz Nowicki. W Oświęcimiu zginął Jerzy Łączyński (20 l.), w akcji na fabrykę Gaworskiego w Tarczynie zginęli: Tadeusz Stankiewicz („Kloc“, 21 l.), Mieczysław Zylberg („Żan”, 25 l.), Jerzy Bańkowski (23 l.). Nie jest to pełna lista ofiar; jest ona znacznie dłuższa.

Czy i kto wydał rozkaz o rozwiązaniu Szarych Szeregów nie udało się na razie ustalić. Niektórzy byli jego członkowie wzięli udział w działalności [[Ruch Oporu Armii Krajowej|Ruchu Oporu Armii Krajowej]].

== Bibliografia ==
[[Kategoria:Organizacje wojskowe]]