Sadownictwo na ziemi grójeckiej - Historia wersji

Admin o 17:26, 19 lis 2023

2023-11-19T17:26:57Z

Admin o 16:56, 18 lis 2023

2023-11-18T16:56:37Z

@@ Linia 174: / Linia 174: @@
 === Nieoceniony Pieniążek ===
 === Eligiusz Gajewski i Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi ===
 === Klęska roku 1987 ===
 Wielkie straty w uprawach sadowniczych przyniosła zima 1987 roku. Takie zimy dziesiątkujące sady zdarzały się wcale nie tak znów rzadko - pamiętne były w latach 1929, 1940 czy 1963, kiedy to zginęła prawie połowa ówczesnego drzewostanu. Ta jednak w roku 1987 przeszła do historii jako najcięższa ze wszystkich, kiedy to wówczas w tym największym sadzie Europy, w wielu miejscowościach można było oglądać jedynie ponury, księżycowy wprost krajobraz z wyciągniętymi kikutami sterczących tysięcy martwych już drzew. Nie pomogły nawet specjalne odmiany wyhodowane na mrozoodpornych podkładach. W niektórych miejscowościach wymarzły wszystkie drzewa. Mrozy zniszczyły 31% stanu posiadania. Likwidacja skutków tego nieszczęścia wymagała usunięcia 29 milionów drzew owocowych, w tym: 17 milionów jabłoni, 8 milionów śliw, 1,6 miliona czereśni i około 80% powierzchni upraw moreli i brzoskwiń. Niegdyś region ten eksportował ponad milion ton jabłek, w tym ponad 800 tysięcy ton po przerobienia w koncentrat, w produkcji którego Polska wysunęła się na pierwsze miejsce w świecie. Po tej klęsce wyeksportowano zaledwie 160 tysięcy ton, na rynek krajowy wprowadzając zaledwie znikome jego ilości. Niezbędna była odbudowa potencjału produkcyjnego. Podjęte w tym zakresie prace spowodowały, że dopiero około 1996 roku osiągnięty został poziom zbiorów równy temu z roku 1986. Najpierw jednak rekultywowano 76 tysięcy hektarów byłych sadów.

Admin o 22:18, 14 lis 2023

2023-11-14T22:18:03Z

Podgląd zmian

Admin o 16:04, 12 lis 2023

2023-11-12T16:04:44Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:04, 12 lis 2023
Linia 14:		Linia 14:
	W Bądkowie zrozumiano: by jabłonie przynosiły korzyść, należy o dbać, uzupełniać brakujący drzewostan itp. Nie oznacza to wszak, że uważano sadownictwo za główną gałąź produkcyjną. Wręcz odwrotnie: wiele upłynęło wody w [[Molnica\|Molnicy]], nim doceniono tkwiące w nim możliwości. Owszem, w XVIII w. weszły w modę jabłka, ale były to - zwane z francuskiego "jabłkami ziemi" (pommes de terre) - ziemniaki. Póki co jabłka z drzew służyły za ozdobę pańskiego stołu..Tak było np. w pałacu w [[Mała Wieś\|Małej Wsi]] koło Grójca, gdzie w końcu XVIII w. szafarz dbał o to, żeby spiżarnia była pełna m.in. jabłek, gruszek, suszonych śliwek, smażonych powideł.		W Bądkowie zrozumiano: by jabłonie przynosiły korzyść, należy o dbać, uzupełniać brakujący drzewostan itp. Nie oznacza to wszak, że uważano sadownictwo za główną gałąź produkcyjną. Wręcz odwrotnie: wiele upłynęło wody w [[Molnica\|Molnicy]], nim doceniono tkwiące w nim możliwości. Owszem, w XVIII w. weszły w modę jabłka, ale były to - zwane z francuskiego "jabłkami ziemi" (pommes de terre) - ziemniaki. Póki co jabłka z drzew służyły za ozdobę pańskiego stołu..Tak było np. w pałacu w [[Mała Wieś\|Małej Wsi]] koło Grójca, gdzie w końcu XVIII w. szafarz dbał o to, żeby spiżarnia była pełna m.in. jabłek, gruszek, suszonych śliwek, smażonych powideł.

	Zaczęło się zmieniać w drugiej połowie XIX w., kiedy to na obszarze powiatu grójeckiego pierwsze większe sady. Jednym z pionierów był eks-żołnierz Józef Jaszowski (1788-1865) z [[Wola Łychowska\|Woli Łychowskiej]]: już w połowie tego stulecia sadził u siebie drzewa, wprowadził szkółki drzew i krzewów owocowych. Duży sad miał już w 1889 r. w [[Łęczeszyce\|Łęczeszycach]] miejscowy proboszcz Klemens Niedźwiecki (1840-1932). Dwutygodnik "Ogrodnik Polski" w tablicy urodzaju za ten rok, w powiecie grójeckim, wymienia sad Niedźwieckiego. Czytamy, że bardzo dobrze obrodziły śliwy, orzechy włoskie, dobrze - czereśnie, grusze, jabłonie, agrest, porzeczki, słabo - wiśnie, maliny, jeżyny. W gospodarskie naliczono dziewięćdziesiąt jeden jabłoni, siedemnaście grusz, pięćset śliwek węgierek, sześć orzechów włoskich. Były to drzewa stare, ale ksiądz posadził już dwieście siedemdziesiąt nowych. Większość jabłoni kwitło w majątkach obszarniczych, np. w [[Mała Wieś\|Małej Wsi]], [[Stara Wieś\|Starej Wsi]], [[Belsk Duży\|Belsku]] i [[Nowa Wieś\|Nowej Wsi]].		Zaczęło się zmieniać w drugiej połowie XIX w., kiedy to na obszarze powiatu grójeckiego pierwsze większe sady. Jednym z pionierów był eks-żołnierz [[Józef Jaszowski]] (1788-1865) z [[Wola Łychowska\|Woli Łychowskiej]]: już w połowie tego stulecia sadził u siebie drzewa, wprowadził szkółki drzew i krzewów owocowych. Duży sad miał już w 1889 r. w [[Łęczeszyce\|Łęczeszycach]] miejscowy proboszcz Klemens Niedźwiecki (1840-1932). Dwutygodnik "Ogrodnik Polski" w tablicy urodzaju za ten rok, w powiecie grójeckim, wymienia sad Niedźwieckiego. Czytamy, że bardzo dobrze obrodziły śliwy, orzechy włoskie, dobrze - czereśnie, grusze, jabłonie, agrest, porzeczki, słabo - wiśnie, maliny, jeżyny. W gospodarskie naliczono dziewięćdziesiąt jeden jabłoni, siedemnaście grusz, pięćset śliwek węgierek, sześć orzechów włoskich. Były to drzewa stare, ale ksiądz posadził już dwieście siedemdziesiąt nowych. Większość jabłoni kwitło w majątkach obszarniczych, np. w [[Mała Wieś\|Małej Wsi]], [[Stara Wieś\|Starej Wsi]], [[Belsk Duży\|Belsku]] i [[Nowa Wieś\|Nowej Wsi]].

	Na przełomie XIX i XX w. z mozołem rodzi się sadownictwo włościańskie. W wyniku uwłaszczenia (1864 r.) chłopi otrzymali ziemię, przez co dopiero wtedy zaczęto sadzić drzewa owocowe w pobliżu domostw, a później - w polu. Ciągle przecież w Grójeckiem piszczała bieda. Tylko dochodowa produkcja ogrodnicza, na czele z sadownictwem, mogła napełnić pustą kieszeń chłopa, pozwolić mu za uzyskane tą drogą pieniądze wykształcić dzieci. Zrozumieli to włościanie w Podgórzycach i Łęczeszycach.		Na przełomie XIX i XX w. z mozołem rodzi się sadownictwo włościańskie. W wyniku uwłaszczenia (1864 r.) chłopi otrzymali ziemię, przez co dopiero wtedy zaczęto sadzić drzewa owocowe w pobliżu domostw, a później - w polu. Ciągle przecież w Grójeckiem piszczała bieda. Tylko dochodowa produkcja ogrodnicza, na czele z sadownictwem, mogła napełnić pustą kieszeń chłopa, pozwolić mu za uzyskane tą drogą pieniądze wykształcić dzieci. Zrozumieli to włościanie w [[Podgórzyce\|Podgórzycach]] i [[Łęczeszyce\|Łęczeszycach]].

	W 1880 roku w guberni warszawskiej, która obejmowała znaczną część Mazowsza, powierzchnia sadów była największa (ponad 5100 mórg sadów dworskich, 2500 mórg sadów włościańskich i ponad 120 miejskich). W powiecie grójeckim, leżącym w jego obrębie, obszar uprawy drzew i krzewów owocowych przy dworach również był największy spośród wszystkich powiatów Królestwa Polskiego.		W 1880 roku w guberni warszawskiej, która obejmowała znaczną część Mazowsza, powierzchnia sadów była największa (ponad 5100 mórg sadów dworskich, 2500 mórg sadów włościańskich i ponad 120 miejskich). W powiecie grójeckim, leżącym w jego obrębie, obszar uprawy drzew i krzewów owocowych przy dworach również był największy spośród wszystkich powiatów Królestwa Polskiego.

Admin o 19:22, 20 paź 2023

2023-10-20T19:22:29Z

@@ Linia 174: / Linia 174: @@
 === Nieoceniony Pieniążek ===
 === Eligiusz Gajewski i Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi ===
 === Klęska roku 1987 ===

Admin o 21:11, 11 paź 2023

2023-10-11T21:11:06Z

← poprzednia wersja		Wersja z 23:11, 11 paź 2023
Linia 165:		Linia 165:
	== Sadownictwo w PRL-u ==		== Sadownictwo w PRL-u ==
	Po II wojnie światowej wskutek działalności placówek naukowych i ich filii terenowych (Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach) sadownictwo jeszcze bardziej się upowszechniło. Wprowadzono nowe urządzenia niezbędne do usprawniania prac w sadzie (ciągniki, opryskiwacze konne, a następnie ciągnikowe), skuteczniejsze środki ochrony roślin i plenniejsze odmiany, co doprowadziło do zwiększenia produktywności nasadzeń.		Po II wojnie światowej wskutek działalności placówek naukowych i ich filii terenowych (Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach) sadownictwo jeszcze bardziej się upowszechniło. Wprowadzono nowe urządzenia niezbędne do usprawniania prac w sadzie (ciągniki, opryskiwacze konne, a następnie ciągnikowe), skuteczniejsze środki ochrony roślin i plenniejsze odmiany, co doprowadziło do zwiększenia produktywności nasadzeń.

			=== Święto Kwitnących Jabłoni ===
			● ''Więcej w osobnym artykule: [[Święto Kwitnących Jabłoni]].''

			W miarę upływu czasu jabłek grójeckich wciąż przybywało i już w 1958 roku lokalni rolnicy mieli do czynienia z klęską urodzaju. Skłoniło to zastępcę przewodniczącego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [[Grójec\|Grójcu]], Wacława Przytockiego do zorganizowania święta - Dni Kwitnących Jabłoni (obecnie [[Święto Kwitnących Jabłoni]]) - mających na celu promocję jabłek i regionu oraz rozbudowę rodzimych przetwórni owoców. Stąd w jego pierwszych programach m.in. sejmiki sadownicze, wizyty ambasadorów bratnich państw socjalistycznych, do których region Grójca mógłby potencjalnie eksportować jabłka.

			Początkowo święto odbywało się co roku w innej miejscowości: najpierw w Potyczy koło Warki, potem w [[Warka\|Warce]] i [[Mogielnica\|Mogielnicy]]. Od lat 60. święto na stałe organizowane jest w [[Grójec\|Grójcu]].

	=== Nieoceniony Pieniążek ===		=== Nieoceniony Pieniążek ===
Linia 170:		Linia 177:
	=== Eligiusz Gajewski i Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi ===		=== Eligiusz Gajewski i Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi ===

	== ~~Święto Kwitnących Jabłoni~~ ==		=== Klęska roku 1987 ===
	~~● ''Więcej~~ w ~~osobnym artykule~~: ~~[[Święto Kwitnących Jabłoni]]~~.''		Wielkie straty w uprawach sadowniczych przyniosła zima 1987 roku. Takie zimy dziesiątkujące sady zdarzały się wcale nie tak znów rzadko - pamiętne były w latach 1929, 1940 czy 1963, kiedy to zginęła prawie połowa ówczesnego drzewostanu. Ta jednak w roku 1987 przeszła do historii jako najcięższa ze wszystkich, kiedy to wówczas w tym największym sadzie Europy, w wielu miejscowościach można było oglądać jedynie ponury, księżycowy wprost krajobraz z wyciągniętymi kikutami sterczących tysięcy martwych już drzew. Nie pomogły nawet specjalne odmiany wyhodowane na mrozoodpornych podkładach. W niektórych miejscowościach wymarzły wszystkie drzewa. Mrozy zniszczyły 31% stanu posiadania. Likwidacja skutków tego nieszczęścia wymagała usunięcia 29 milionów drzew owocowych, w tym: 17 milionów jabłoni, 8 milionów śliw, 1,6 miliona czereśni i około 80% powierzchni upraw moreli i brzoskwiń. Niegdyś region ten eksportował ponad milion ton jabłek, w tym ponad 800 tysięcy ton po przerobienia w koncentrat, w produkcji którego Polska wysunęła się na pierwsze miejsce w świecie. Po tej klęsce wyeksportowano zaledwie 160 tysięcy ton, na rynek krajowy wprowadzając zaledwie znikome jego ilości. Niezbędna była odbudowa potencjału produkcyjnego. Podjęte w tym zakresie prace spowodowały, że dopiero około 1996 roku osiągnięty został poziom zbiorów równy temu z roku 1986. Najpierw jednak rekultywowano 76 tysięcy hektarów byłych sadów.

			Owa zimowa katastrofa była jednak wyjątkową okazją do unowocześnienia grójeckiego sadownictwa. Była to rzeczywiście wielka szansa. Założenie nowych, intensywnych sadów, pozwoliło przy stosowaniu szybko rosnących, karłowatych i wydajnych odmian, na znaczne zmniejszenie ogólnej powierzchni sadów, z ówczesnych 260 tysięcy hektarów, do 150-200 tysięcy hektarów. Odmiany teraz stosowane gwarantują szybsze owocowanie, już po zaledwie kilku latach.

	== Przemiana ustrojowa ==		== Przemiana ustrojowa ==
Linia 177:		Linia 186:
	== Czasy współczesne ==		== Czasy współczesne ==
	5 października 2011 r. jabłka grójeckie zostały wpisane do rejestru Unii Europejskiej jako produkt pod znakiem Chronione Oznaczenie Geograficzne. Ochroną objęto ponad 40 odmian, w tym Gala, Gloster, Idared, Lobo, Ligol) uprawianych na ściśle wyznaczonym obszarze. W województwie mazowieckim jest to 21 gmin, w łódzkim 5 gmin. Gminy o największej koncentracji upraw to: Belsk Duży, Błędów, Grójec, Warka (do 70% upraw).		5 października 2011 r. jabłka grójeckie zostały wpisane do rejestru Unii Europejskiej jako produkt pod znakiem Chronione Oznaczenie Geograficzne. Ochroną objęto ponad 40 odmian, w tym Gala, Gloster, Idared, Lobo, Ligol) uprawianych na ściśle wyznaczonym obszarze. W województwie mazowieckim jest to 21 gmin, w łódzkim 5 gmin. Gminy o największej koncentracji upraw to: Belsk Duży, Błędów, Grójec, Warka (do 70% upraw).

			== Przypisy ==
			<references />

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

	== Linki zewnętrzne ==		== Linki zewnętrzne ==

Admin o 21:24, 8 paź 2023

2023-10-08T21:24:06Z

← poprzednia wersja		Wersja z 23:24, 8 paź 2023
Linia 16:		Linia 16:
	Zaczęło się zmieniać w drugiej połowie XIX w., kiedy to na obszarze powiatu grójeckiego pierwsze większe sady. Jednym z pionierów był eks-żołnierz Józef Jaszowski (1788-1865) z [[Wola Łychowska\|Woli Łychowskiej]]: już w połowie tego stulecia sadził u siebie drzewa, wprowadził szkółki drzew i krzewów owocowych. Duży sad miał już w 1889 r. w [[Łęczeszyce\|Łęczeszycach]] miejscowy proboszcz Klemens Niedźwiecki (1840-1932). Dwutygodnik "Ogrodnik Polski" w tablicy urodzaju za ten rok, w powiecie grójeckim, wymienia sad Niedźwieckiego. Czytamy, że bardzo dobrze obrodziły śliwy, orzechy włoskie, dobrze - czereśnie, grusze, jabłonie, agrest, porzeczki, słabo - wiśnie, maliny, jeżyny. W gospodarskie naliczono dziewięćdziesiąt jeden jabłoni, siedemnaście grusz, pięćset śliwek węgierek, sześć orzechów włoskich. Były to drzewa stare, ale ksiądz posadził już dwieście siedemdziesiąt nowych. Większość jabłoni kwitło w majątkach obszarniczych, np. w [[Mała Wieś\|Małej Wsi]], [[Stara Wieś\|Starej Wsi]], [[Belsk Duży\|Belsku]] i [[Nowa Wieś\|Nowej Wsi]].		Zaczęło się zmieniać w drugiej połowie XIX w., kiedy to na obszarze powiatu grójeckiego pierwsze większe sady. Jednym z pionierów był eks-żołnierz Józef Jaszowski (1788-1865) z [[Wola Łychowska\|Woli Łychowskiej]]: już w połowie tego stulecia sadził u siebie drzewa, wprowadził szkółki drzew i krzewów owocowych. Duży sad miał już w 1889 r. w [[Łęczeszyce\|Łęczeszycach]] miejscowy proboszcz Klemens Niedźwiecki (1840-1932). Dwutygodnik "Ogrodnik Polski" w tablicy urodzaju za ten rok, w powiecie grójeckim, wymienia sad Niedźwieckiego. Czytamy, że bardzo dobrze obrodziły śliwy, orzechy włoskie, dobrze - czereśnie, grusze, jabłonie, agrest, porzeczki, słabo - wiśnie, maliny, jeżyny. W gospodarskie naliczono dziewięćdziesiąt jeden jabłoni, siedemnaście grusz, pięćset śliwek węgierek, sześć orzechów włoskich. Były to drzewa stare, ale ksiądz posadził już dwieście siedemdziesiąt nowych. Większość jabłoni kwitło w majątkach obszarniczych, np. w [[Mała Wieś\|Małej Wsi]], [[Stara Wieś\|Starej Wsi]], [[Belsk Duży\|Belsku]] i [[Nowa Wieś\|Nowej Wsi]].

	Na przełomie XIX i XX w. z mozołem rodzi się sadownictwo włościańskie. W wyniku uwłaszczenia (1864 r.) chłopi otrzymali ziemię. Ciągle przecież w Grójeckiem piszczała bieda. Tylko dochodowa produkcja ogrodnicza, na czele z sadownictwem, mogła napełnić pustą kieszeń chłopa, pozwolić mu za uzyskane tą drogą pieniądze wykształcić dzieci. Zrozumieli to włościanie w Podgórzycach i Łęczeszycach.		Na przełomie XIX i XX w. z mozołem rodzi się sadownictwo włościańskie. W wyniku uwłaszczenia (1864 r.) chłopi otrzymali ziemię, przez co dopiero wtedy zaczęto sadzić drzewa owocowe w pobliżu domostw, a później - w polu. Ciągle przecież w Grójeckiem piszczała bieda. Tylko dochodowa produkcja ogrodnicza, na czele z sadownictwem, mogła napełnić pustą kieszeń chłopa, pozwolić mu za uzyskane tą drogą pieniądze wykształcić dzieci. Zrozumieli to włościanie w Podgórzycach i Łęczeszycach.

			W 1880 roku w guberni warszawskiej, która obejmowała znaczną część Mazowsza, powierzchnia sadów była największa (ponad 5100 mórg sadów dworskich, 2500 mórg sadów włościańskich i ponad 120 miejskich). W powiecie grójeckim, leżącym w jego obrębie, obszar uprawy drzew i krzewów owocowych przy dworach również był największy spośród wszystkich powiatów Królestwa Polskiego.

	== Przełom XIX i XX wieku ==		== Przełom XIX i XX wieku ==
	~~Świadomość sadownicza nie powstała jednak z niczego. Wiadomo, jak trudno namówić do rewolucji w gospodarowaniu dziadka przywykłego od urodzenia do siania żyta. Potrzebni~~ byli ludzie tacy jak [[Witalis Urbanowicz]], związany z Towarzystwem Ogrodniczym Warszawskim. Towarzystwo ustanowiło go stałym instruktorem włościańskim. Jako zapaleniec udzielał gospodarzom porad ustnie i pisemnie, wygłaszał odczyty, urządzał pokazy i pogadanki, pomagał zakładać sady i przyjmował nad nimi nadzór. Posługiwał się przy tym przeźroczami i aparatem projekcyjnym oświetlanym lampą spirytusową. Robił to wszystko z autentyczną miłością dla rodzącej się warstwy sadowników.		Do pogłębiania świadomości sadowniczej wśród chłopów potrzebni byli ludzie tacy jak [[Witalis Urbanowicz]], związany z Towarzystwem Ogrodniczym Warszawskim. Towarzystwo ustanowiło go stałym instruktorem włościańskim. Jako zapaleniec udzielał gospodarzom porad ustnie i pisemnie, wygłaszał odczyty, urządzał pokazy i pogadanki, pomagał zakładać sady i przyjmował nad nimi nadzór. Posługiwał się przy tym przeźroczami i aparatem projekcyjnym oświetlanym lampą spirytusową. Robił to wszystko z autentyczną miłością dla rodzącej się warstwy sadowników.

	Duch tych prelekcji pobrzmiewa w jego książeczce pt. "Jak należy sadzić drzewa" (Warszawa 1909), poświęconej "braciom rolnikom". Podaje tutaj Urbanowicz, w sposób przystępny, esencję ówczesnej wiedzy sadowniczej. Wśród kwestii, jakie uwzględnia znajdujemy m.in. dobór gleby i stanowiska pod założenie sadu, sadzenie "na sagę" i "mijanego", właściwości jesiennego i wiosennego terminu nasadzeń. Bardzo mocno jest zaakcentowana sprawa doboru odpowiedniej jakości drzewek - aby nie kupować ich na jarmarku, gdzie przeważają szczepy zmruszałe, zeschnięte z połamanymi korzeniami, krzywe, okryte pleśnią i grzybem, chore i do tego bez nazw - dobre drzewka można nabyć tylko w sprawdzonych "zakładach ogrodniczych". Autor mógł mieć na myśli np. istniejącą od 1850 r. firmę braci Hoser, czyli Zakład Ogrodniczy i Skład Nasion, z siedzibą w Warszawie. Panowie Hoser nie zapominali i o biedniejszych sadownikach, oferując im "drzewa owocowe pienne III wyboru, do którego zalicza się okazy nieco słabsze lub z pniami nieco pokrzywionymi, sprzedajemy po 30 rubli za setkę, tylko w odmianach podług wyboru zakładu, odmian handlowych". W 1909 r. marzeniem Urbanowicza było, aby przy każdej chacie polskiego chłopa "szumiał sadek i złocił się smakowitymi owocami." Aby idea ta się ziściła, chłop grójecki powinien przestrzegać reguł, które do tej pory traktować można jako dziesięć ogrodniczych przykazań:		Duch tych prelekcji pobrzmiewa w jego książeczce pt. "Jak należy sadzić drzewa" (Warszawa 1909), poświęconej "braciom rolnikom". Podaje tutaj Urbanowicz, w sposób przystępny, esencję ówczesnej wiedzy sadowniczej. Wśród kwestii, jakie uwzględnia znajdujemy m.in. dobór gleby i stanowiska pod założenie sadu, sadzenie "na sagę" i "mijanego", właściwości jesiennego i wiosennego terminu nasadzeń. Bardzo mocno jest zaakcentowana sprawa doboru odpowiedniej jakości drzewek - aby nie kupować ich na jarmarku, gdzie przeważają szczepy zmruszałe, zeschnięte z połamanymi korzeniami, krzywe, okryte pleśnią i grzybem, chore i do tego bez nazw - dobre drzewka można nabyć tylko w sprawdzonych "zakładach ogrodniczych". Autor mógł mieć na myśli np. istniejącą od 1850 r. firmę braci Hoser, czyli Zakład Ogrodniczy i Skład Nasion, z siedzibą w Warszawie. Panowie Hoser nie zapominali i o biedniejszych sadownikach, oferując im "drzewa owocowe pienne III wyboru, do którego zalicza się okazy nieco słabsze lub z pniami nieco pokrzywionymi, sprzedajemy po 30 rubli za setkę, tylko w odmianach podług wyboru zakładu, odmian handlowych". W 1909 r. marzeniem Urbanowicza było, aby przy każdej chacie polskiego chłopa "szumiał sadek i złocił się smakowitymi owocami." Aby idea ta się ziściła, chłop grójecki powinien przestrzegać reguł, które do tej pory traktować można jako dziesięć ogrodniczych przykazań:
Linia 161:		Linia 163:
	Przed wojną było już w Grójeckiem kilka gospodarstw sadowniczych, które odznaczając się nowoczesnością, stanowiły przedsmak tego, co stanie się w sadownictwie po wojnie. Mowa tu o Podgórzycach (Józef Cieślak), Błędowie (doktor Czesław Stankiewicz) i Nowej Wsi.		Przed wojną było już w Grójeckiem kilka gospodarstw sadowniczych, które odznaczając się nowoczesnością, stanowiły przedsmak tego, co stanie się w sadownictwie po wojnie. Mowa tu o Podgórzycach (Józef Cieślak), Błędowie (doktor Czesław Stankiewicz) i Nowej Wsi.

	== Nieoceniony Pieniążek ==		== Sadownictwo w PRL-u ==
			Po II wojnie światowej wskutek działalności placówek naukowych i ich filii terenowych (Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach) sadownictwo jeszcze bardziej się upowszechniło. Wprowadzono nowe urządzenia niezbędne do usprawniania prac w sadzie (ciągniki, opryskiwacze konne, a następnie ciągnikowe), skuteczniejsze środki ochrony roślin i plenniejsze odmiany, co doprowadziło do zwiększenia produktywności nasadzeń.

			=== Nieoceniony Pieniążek ===

	== Eligiusz Gajewski i Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi ==		=== Eligiusz Gajewski i Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi ===

	== Święto Kwitnących Jabłoni ==		== Święto Kwitnących Jabłoni ==
Linia 171:		Linia 176:

	== Czasy współczesne ==		== Czasy współczesne ==
			5 października 2011 r. jabłka grójeckie zostały wpisane do rejestru Unii Europejskiej jako produkt pod znakiem Chronione Oznaczenie Geograficzne. Ochroną objęto ponad 40 odmian, w tym Gala, Gloster, Idared, Lobo, Ligol) uprawianych na ściśle wyznaczonym obszarze. W województwie mazowieckim jest to 21 gmin, w łódzkim 5 gmin. Gminy o największej koncentracji upraw to: Belsk Duży, Błędów, Grójec, Warka (do 70% upraw).

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

	== Linki zewnętrzne ==		== Linki zewnętrzne ==

Admin o 20:56, 8 paź 2023

2023-10-08T20:56:11Z

← poprzednia wersja		Wersja z 22:56, 8 paź 2023
Linia 159:		Linia 159:
	Jabłka przynosiły dochód nieporównywalnie większy niż zboże. Zaczęto Grójecczyznę nazywać „polską Kalifornią“. Wszak większość sadowników nie umiała ciągnąć zysków – Żydzi i inni przedsiębiorcy dzierżawili tutaj 70% sadów. Przyczyny tego zjawiska były złożone, głęboko sięgały w przeszłość. Polska przedsiębiorczość pozostawiała wówczas wiele do życzenia. Ogromnych zaległości wieś nie mogła odrobić w ciągu dwudziestu lat niepodległości, dlatego zawierano umowy o dzierżawę. Właściciel zobowiązywał się do postawienia budy noclegowej w ogrodzie, do dostarczania produktów żywnościowych (np. ziemniaków), zaś dzierżawca do niełamania gałęzi i przekazywania w określonym terminie tzw. odsypu owoców. Właściciel inkasował gotówkę już w momencie zawierania umowy dzierżawczej, czyli najczęściej na przednówku.		Jabłka przynosiły dochód nieporównywalnie większy niż zboże. Zaczęto Grójecczyznę nazywać „polską Kalifornią“. Wszak większość sadowników nie umiała ciągnąć zysków – Żydzi i inni przedsiębiorcy dzierżawili tutaj 70% sadów. Przyczyny tego zjawiska były złożone, głęboko sięgały w przeszłość. Polska przedsiębiorczość pozostawiała wówczas wiele do życzenia. Ogromnych zaległości wieś nie mogła odrobić w ciągu dwudziestu lat niepodległości, dlatego zawierano umowy o dzierżawę. Właściciel zobowiązywał się do postawienia budy noclegowej w ogrodzie, do dostarczania produktów żywnościowych (np. ziemniaków), zaś dzierżawca do niełamania gałęzi i przekazywania w określonym terminie tzw. odsypu owoców. Właściciel inkasował gotówkę już w momencie zawierania umowy dzierżawczej, czyli najczęściej na przednówku.

	~~== Pomost ==~~		Przed wojną było już w Grójeckiem kilka gospodarstw sadowniczych, które odznaczając się nowoczesnością, stanowiły przedsmak tego, co stanie się w sadownictwie po wojnie. Mowa tu o Podgórzycach (Józef Cieślak), Błędowie (doktor Czesław Stankiewicz) i Nowej Wsi.

	== Nieoceniony Pieniążek ==		== Nieoceniony Pieniążek ==

Admin o 20:15, 6 paź 2023

2023-10-06T20:15:24Z

← poprzednia wersja		Wersja z 22:15, 6 paź 2023
Linia 1:		Linia 1:
			'''Sadownictwo na ziemi grójeckiej''' posiada wielowiekową historię i tradycję przekazywaną z pokolenia na pokolenie.

			Obecnie okolice [[Grójec\|Grójca]] są najważniejszym polskim regionem uprawy i przetwórstwa jabłek. Uprawiane są tu intensywne sady karłowe, które dostarczają ok. 40% krajowej produkcji jabłek.

	== U progu ==		== U progu ==
	Już na przełomie XVI i XVII wieku okolice [[Warka\|Warki]], [[Czersk\|Czerska]], [[Przybyszew\|Przybyszewa]], tudzież [[Grójec\|Grójca]], kojarzono z ogrodnictwem. Niemały w tym udział miała królowa Bona, propagująca w Księstwie Mazowieckim szereg nieznanych tu dotąd warzyw. Z jej polecenia m.in. zaszczepiono i uprawiano winnice pod Czerskiem. Patronat królowej sprawił, że powstał tzw. „okręg nadpilicki“, dostarczający miasteczkom wielkich ilości ogórków, cebuli i innych warzyw.		Już na przełomie XVI i XVII wieku okolice [[Warka\|Warki]], [[Czersk\|Czerska]], [[Przybyszew\|Przybyszewa]], tudzież [[Grójec\|Grójca]], kojarzono z ogrodnictwem. Niemały w tym udział miała królowa Bona, propagująca w Księstwie Mazowieckim szereg nieznanych tu dotąd warzyw. Z jej polecenia m.in. zaszczepiono i uprawiano winnice pod Czerskiem. Patronat królowej sprawił, że powstał tzw. „okręg nadpilicki“, dostarczający miasteczkom wielkich ilości ogórków, cebuli i innych warzyw.

Admin o 20:09, 6 paź 2023

2023-10-06T20:09:37Z

← poprzednia wersja		Wersja z 22:09, 6 paź 2023
Linia 34:		Linia 34:
	W szóstym przykazaniu swego ogrodniczego dekalogu Urbanowicz nakazywał walkę z robactwem szkodzącym sadom. Na swoich spotkaniach z rolnikami zalecał też sprzęt i środki do zwalczania "szkodliwych grzybków", owadów pożerających oraz wysysających liście i owoce. W 1912 r. działał w okolicach Belska znany przyrodnik i ogrodnik, profesor Włodzimierz Gorjaczkowski (1879-1944), który szkolił instruktorów odnośnie ochrony sadów. W tym czasie reklamowano opryskiwacze: "perfect", "austria", "vegeta". Szczególnie wyróżniała się jednak "sikawka nożna mgłowicowa z samodziałającym mieszadłem" ''Faworytka'', służąca nie tylko do opryskiwania drzew, ale także do bielenia domostw, dezynfekcji.		W szóstym przykazaniu swego ogrodniczego dekalogu Urbanowicz nakazywał walkę z robactwem szkodzącym sadom. Na swoich spotkaniach z rolnikami zalecał też sprzęt i środki do zwalczania "szkodliwych grzybków", owadów pożerających oraz wysysających liście i owoce. W 1912 r. działał w okolicach Belska znany przyrodnik i ogrodnik, profesor Włodzimierz Gorjaczkowski (1879-1944), który szkolił instruktorów odnośnie ochrony sadów. W tym czasie reklamowano opryskiwacze: "perfect", "austria", "vegeta". Szczególnie wyróżniała się jednak "sikawka nożna mgłowicowa z samodziałającym mieszadłem" ''Faworytka'', służąca nie tylko do opryskiwania drzew, ale także do bielenia domostw, dezynfekcji.

	== Kółka rolniczo-ogrodnicze ==		== Lata 1918-1945 ==

			=== Kółka rolniczo-ogrodnicze ===
	Z czasem pojedynczych entuzjastów wsparły powstające w Grójeckiem kółka rolniczo-ogrodnicze. Alei tu nie zabrakło jako inspiratora Urbanowicza. 17 grudnia 1916 r. takie kółko zawiązało się w Belsku Dużym. Na zebraniach, odbywających się w miejscowej szkole, gościł często pan Witalis.		Z czasem pojedynczych entuzjastów wsparły powstające w Grójeckiem kółka rolniczo-ogrodnicze. Alei tu nie zabrakło jako inspiratora Urbanowicza. 17 grudnia 1916 r. takie kółko zawiązało się w Belsku Dużym. Na zebraniach, odbywających się w miejscowej szkole, gościł często pan Witalis.

	==== Rok 1917 ====		==== Rok 1917 ====
	16 kwietnia wygłosił referat o "cięciu młodych drzewek, normowaniu koron i podmierzwianiu drzew owocowych". Wtedy też kółkowicze postanowili, że jeden z nich, Stanisław Korczak", zostanie "pielęgniarzem ogrodów", a kwalifikacje zdobędzie u boku Urbanowicza w czasie "obecnych robót sezonowych". 24 czerwca "objazdowy ogrodnik" mówił o "handlu bezpośrednim owocami i warzywami, ponieważ obecnie ten interes można świetnie prowadzić" - dzięki komunikacji z Warszawą. W tym dniu ustalono, że 10 lipca zabierze on grupę młodzieży i "starszych chętnych" na wycieczkę do wzorowych gospodarstw owocowo-warzywnych. 23 grudnia Urbanowicz nalegał na to, żeby kółko w Belsku miało własnego ogrodnika, fachowca, który pomógłby powiększyć dochody z ogrodnictwa		16 kwietnia wygłosił referat o "cięciu młodych drzewek, normowaniu koron i podmierzwianiu drzew owocowych". Wtedy też kółkowicze postanowili, że jeden z nich, Stanisław Korczak, zostanie "pielęgniarzem ogrodów", a kwalifikacje zdobędzie u boku Urbanowicza w czasie "obecnych robót sezonowych". 24 czerwca "objazdowy ogrodnik" mówił o "handlu bezpośrednim owocami i warzywami, ponieważ obecnie ten interes można świetnie prowadzić" - dzięki komunikacji z Warszawą. W tym dniu ustalono, że 10 lipca zabierze on grupę młodzieży i "starszych chętnych" na wycieczkę do wzorowych gospodarstw owocowo-warzywnych. 23 grudnia Urbanowicz nalegał na to, żeby kółko w Belsku miało własnego ogrodnika, fachowca, który pomógłby powiększyć dochody z ogrodnictwa

	==== Rok 1918 ====		==== Rok 1918 ====
Linia 47:		Linia 49:
	Kółko w Belsku sprowadzało książki oraz prenumerowało czasopisma fachowe, do czego zapewne przyczynił się Urbanowicz, będący też zarazem korespondentem prasy ogrodniczej. Do Belska docierał np. "Ogrodnik", tygodnik poświęcony sprawom ogrodnictwa polskiego, organ Towarzystwa Ogrodniczego Warszawskiego. Redagowali go St. Schönfeld i St. W. Tylicki. Ukazywał się on w latach 1911-1939 jako kontynuacja wydawanego w latach 1879-1905 "Ogrodnika Polskiego".		Kółko w Belsku sprowadzało książki oraz prenumerowało czasopisma fachowe, do czego zapewne przyczynił się Urbanowicz, będący też zarazem korespondentem prasy ogrodniczej. Do Belska docierał np. "Ogrodnik", tygodnik poświęcony sprawom ogrodnictwa polskiego, organ Towarzystwa Ogrodniczego Warszawskiego. Redagowali go St. Schönfeld i St. W. Tylicki. Ukazywał się on w latach 1911-1939 jako kontynuacja wydawanego w latach 1879-1905 "Ogrodnika Polskiego".

	~~== Specyfika okresu międzywojennego ==~~		Koniec pierwszego ćwierćwiecza na grójeckiej wsi był bogaty w inicjatywy organizacyjne. Zaznaczmy, że pozytywne rolę odegrali tu proboszczowie, np. w Belsku – Dąbrowski, w Goszczynie – Roguski, w Przybyszewie – Wilkoszewski. Rozwojowi kółek patronował zasłużony Zygmunt Racięcki z [[Kociszew\|Kociszewa]]. O gorącej atmosferze pracy niech świadczy np. fakt, że podczas jednego z powiatowych zjazdów w jasienieckiej sali teatralnej - trzystu delegatów obradowało bez przerwy od godziny wpół do czternastej do wpół do osiemnastej. Wszędzie odczuwano te same potrzeby, co w Belsku. Oto w Pacewie pod przewodnictwem ks. Wilkoszewskiego i Urbanowicza zebranie gromadzkie uchwaliło, że nieużytki w tejże wsi mają być zamienione na szkółkę drzew owocowych i tzw. wzorowy sad.
	Koniec pierwszego ćwierćwiecza na grójeckiej wsi był bogaty w inicjatywy organizacyjne. Zaznaczmy, że pozytywne rolę odegrali tu proboszczowie, np. w Belsku - Dąbrowski, w Goszczynie - Roguski, w Przybyszewie - Wilkoszewski. Rozwojowi kółek patronował zasłużony Zygmunt Racięcki z Kociszewa. O gorącej atmosferze pracy niech świadczy np. fakt, że podczas jednego z powiatowych zjazdów w jasienieckiej sali teatralnej - trzystu delegatów obradowało bez przerwy od godziny wpół do czternastej do wpół do osiemnastej. Wszędzie odczuwano te same potrzeby, co w Belsku. Oto w Pacewie pod przewodnictwem ks. Wilkoszewskiego i Urbanowicza zebranie gromadzkie uchwaliło, że nieużytki w tejże wsi mają być zamienione na szkółkę drzew owocowych i tzw. wzorowy sad.

	W 1920 r. utworzono Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych, które twórczo wspierało m.in. rozwój sadownictwa. Tuż przed wojną na podstawie stu osiemdziesięciu sześciu lustracji stwierdzono, że ok. 60% sadów było opryskiwanych przeciwko szkodnikom. Jako że w ubiegłych latach członkowie kółek przepłacali przy zakupie chemikalii, sprowadzono karbolinę (firmy ~~"Azot"~~) w cenie dziewięćdziesiąt sześć groszy, co przedstawia tabela:		W 1920 r. utworzono Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych, które twórczo wspierało m.in. rozwój sadownictwa. Tuż przed wojną na podstawie stu osiemdziesięciu sześciu lustracji stwierdzono, że ok. 60% sadów było opryskiwanych przeciwko szkodnikom. Jako że w ubiegłych latach członkowie kółek przepłacali przy zakupie chemikalii, sprowadzono karbolinę (firmy „Azot“) w cenie dziewięćdziesiąt sześć groszy, co przedstawia tabela:
	{\| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed"		{\| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed"
	\|+		\|+
Linia 128:		Linia 129:
	\|750		\|750
	\|}		\|}
			Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych dostarczyło też siarczan miedzi, zieleń paryską, ciecz kalifornijską. Znalazło tanie źródło nabycia aparatów do opryskiwania: zrzeszony w kółku rolnik dostaje opryskiwacz po wpłaceniu czterdziestu złotych, a pozostałą kwotę spłaca w pięciu ratach. O wzrastającym poziomie ochroniarstwa świadczy również fakt, że w sezonie 1937 udało się rozprowadzić osiemdziesiąt trzy aparaty. Działacze to zwolennicy postępu: "''Ponieważ doświadczenia robione w Niemczech wykazały dobre wyniki po opryskaniu drzew owocowych roztworem kainitu zamiast karboliny, przeto po porozumieniu się z inspektoratem eksploatacji soli potasowej założono w sześciu sadach doświadczenia z opryskiwaniem drzew roztworem kainitu''". Przykładano wagę do przechowalnictwa owoców. Jesienią tego roku wybudowano dziewięć przechowalni o pojemności po pięćdziesiąt ton (jedna w Belsku u Adolfa Żółcika, a osiem w Podgórzycach), wystąpiono do Państwowego Banku Rolnego o kredyty na budowę kolejnych jedenastu. W jedenastu gospodarstwach eksperymentowano z nowymi odmianami amerykańskich jabłoni.

			Według danych Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych - w 1938 r. na terenie powiatu grójeckiego sady zajmowały 9 573 morgi ( ≈ 5 360 ha). Grójeckie przodowało w sadownictwie całemu krajowi. Miano się czym chwalić. Jesienią 1937 r. w czasie czterodniowej wystawy w Grójcu pokazano trzysta siedemdziesiąt próbek odmianowych oraz kolekcje skrzynek standardowych z owocami. Na wystawie ogólnopolskiej w Skierniewicach pięć odmian z ekspozycji w Grójcu uzyskało pierwsze miejsca, natomiast Warszawska Izba Rolnicza przyznała grójeckim jabłkom pierwsze miejsce w województwie.

			=== Specyfika okresu międzywojennego ===
			W okresie międzywojennym w sadach jabłoniowych Grójecczyzny przeważały następujące odmiany:

			* landsberska (wyhodowana w XIX wieku w Gorzowie nad Wartą, znanym z czasów zaboru pruskiego jako Landsberg);
			* cesarz wilhelm (siewka renety znaleziona w Niemczech pod Solingen w 1864 r.);
			* boiken (pochodzenia niemieckiego, opisana po raz pierwszy w połowie XIX w.);
			* żeleźniak (stara odmiana pochodzenia niemieckiego);
			* koksa pomarańczowa (siewka "pepiny ribstona", otrzymana w Anglii w 1830 r.);
			* kronselska (z Francji, uzyskana w 1869 r.);
			* malinowa oberlandzka (pochodzenia holenderskiego, opisywana już w XVIII w.);
			* piękna z boskoop (znaleziona jako przypadkowa siewka w Holandii w XIX w.);
			* oliwka żółta (inaczej papierówka, biały nalew, prawdopodobnie z krajów nadbałtyckich);
			* signe tillish (otrzymana w 1866 r. przez Tillisha z siewki z miejscowości Bjerre w Danii);
			* reneta blenheimska (pochodzenia angielskiego);
			* kosztela (rodzima polska).

			Wśród grusz dominowały: faworytka, lukasówka, bonkreta wiliamsa i komisówka, zaś wśród śliw - węgierka poprawna, węgierka włoska, renkloda ulena i renkloda althana. Wśród czereśni spotykało się poznańską, olbrzymkę hedelfińską, germersdofską i marchijską, natomiast wśród wiśni - hiszpańską, ostheimską i łutówkę. Oczywiście tak jak przed wiekami, tak i wtedy dominowały w sadach jabłonie (60%), a dalej grusze (20%), czereśnie (10%), śliwy (7%) i wiśnie (3%).

			Panowały drzewa wysokie, z wielkimi, majestatycznymi koronami. Zerwanie kilku owoców z czubka takiego giganta wymagało od ogrodnika... odwagi osobistej. W rzędach i między rzędami nie zawsze zachowywano jednakową odległość. W międzyrzędziach uprawiano np. zboża, warzywa. Żaden kawałek gruntu nie mógł się zmarnować - dziś wiemy, że jest to błędne, ale wtedy tak po prostu robiono. Zresztą pewnym tłumaczeniem dla sadowników może być to, że tamte odmiany późno wchodziły w owocowanie, sad długo nie przynosił zysku, a przecież w tym czasie z czegoś trzeba było żyć.

			Jabłka przynosiły dochód nieporównywalnie większy niż zboże. Zaczęto Grójecczyznę nazywać „polską Kalifornią“. Wszak większość sadowników nie umiała ciągnąć zysków – Żydzi i inni przedsiębiorcy dzierżawili tutaj 70% sadów. Przyczyny tego zjawiska były złożone, głęboko sięgały w przeszłość. Polska przedsiębiorczość pozostawiała wówczas wiele do życzenia. Ogromnych zaległości wieś nie mogła odrobić w ciągu dwudziestu lat niepodległości, dlatego zawierano umowy o dzierżawę. Właściciel zobowiązywał się do postawienia budy noclegowej w ogrodzie, do dostarczania produktów żywnościowych (np. ziemniaków), zaś dzierżawca do niełamania gałęzi i przekazywania w określonym terminie tzw. odsypu owoców. Właściciel inkasował gotówkę już w momencie zawierania umowy dzierżawczej, czyli najczęściej na przednówku.

	== Pomost ==		== Pomost ==