Publiczne egzekucje w Goszczynie i Grójcu - Historia wersji

Admin o 23:19, 13 lip 2024

2024-07-13T23:19:56Z

← poprzednia wersja		Wersja z 01:19, 14 lip 2024
Linia 2:		Linia 2:

	== Historia ==		== Historia ==
	W sierpniu 1942 r. grupy wypadowe [[Gwardia Ludowa\|Gwardii Ludowej]] w Grójeckiem prowadziły akcję palenia stert ze zbożem i niszczenia sprzętu rolniczego w majątkach będących pod zarządem niemieckim. W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1942 zorganizowały one taką skoordynowaną akcję w majątkach: [[Jurki]], [[Drwalew]], [[Michałowice]], [[Michałów]], [[Oczesały]], [[Falęcice]], [[Skurów]], [[Zalesie]], [[Uleniec]]. 7 września 1942 Niemcy przeprowadzili w okolicy [[Goszczyn\|Goszczyna]] obławę na działaczy [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR). Aresztowania uniknęli: [[Bolesław Skowroński]] (1907–1944), ps. „Bolek”, „Wojtek”, „Bogdan”, sekretarz Komitetu Dzielnicowego PPR w [[Grójec\|Grójcu]] i [[Bronisław Pietrusiński]], którzy wymknęli się z obławy. Konspiracyjna gazetka „Rzeczpospolita” 30 września 1942 napisała, że powieszeni zostali straceni „''za rzekome podpalenia, w rzeczywistości w ramach akcji zabezpieczania ściągania kontyngentów zbożowych''” (nr 17, s. 15). „[[Dzwon Polski]]", tygodnik Komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej\|Obwodu Armii Krajowej Grójec-„Głuszec”]] wydarzenie to skomentował: „''Płoną zbiory w stogach zapalone butelkami z płynem zapalającym. Na placu ustawi się szubienice, wieszając na nich dywersantów?''” (nr z 17 września 1942). Miesiąc później zamieszczono ostrzeżenie: „''Ostrzega się wszystkich przed utrzymywaniem jakichkolwiek stosunków z dywersantami, którzy działają na terenie kraju''” (nr z 15 października 1942). Zatrzymanych gospodarzy osadzono w więzieniu w [[Grójec\|Grójcu]] i dwa dni później, ośmiu spośród nich publicznie, o tej samej godzinie rano, powieszono na rynku w [[Goszczyn\|Goszczynie]] i w [[Grójec\|Grójcu]]. Była to w Grójeckiem pierwsza publiczna egzekucja w czasie okupacji. Wg ustaleń Benona Dymka wszyscy straceni byli członkami [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]].		W sierpniu 1942 r. grupy wypadowe [[Gwardia Ludowa\|Gwardii Ludowej]] w Grójeckiem prowadziły akcję palenia stert ze zbożem i niszczenia sprzętu rolniczego w majątkach będących pod zarządem niemieckim. W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1942 zorganizowały one taką skoordynowaną akcję w majątkach: [[Jurki]], [[Drwalew]], [[Michałowice]], [[Michałów]], [[Oczesały]], [[Falęcice]], [[Skurów]], [[Zalesie]], [[Uleniec]]. 7 września 1942 Niemcy przeprowadzili w okolicy [[Goszczyn\|Goszczyna]] obławę na działaczy [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR). Aresztowania uniknęli: [[Bolesław Skowroński]] (1907–1944), ps. „Bolek”, „Wojtek”, „Bogdan”, sekretarz Komitetu Dzielnicowego PPR w [[Grójec\|Grójcu]] i [[Bronisław Pietrusiński]], którzy wymknęli się z obławy. Konspiracyjna gazetka „Rzeczpospolita” 30 września 1942 napisała, że powieszeni zostali straceni „''za rzekome podpalenia, w rzeczywistości w ramach akcji zabezpieczania ściągania kontyngentów zbożowych''” (nr 17, s. 15). „[[Dzwon Polski]]”, tygodnik Komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej\|Obwodu Armii Krajowej Grójec-„Głuszec”]] wydarzenie to skomentował: „''Płoną zbiory w stogach zapalone butelkami z płynem zapalającym. Na placu ustawi się szubienice, wieszając na nich dywersantów?''” (nr z 17 września 1942). Miesiąc później zamieszczono ostrzeżenie: „''Ostrzega się wszystkich przed utrzymywaniem jakichkolwiek stosunków z dywersantami, którzy działają na terenie kraju''” (nr z 15 października 1942). Zatrzymanych gospodarzy osadzono w więzieniu w [[Grójec\|Grójcu]] i dwa dni później, ośmiu spośród nich publicznie, o tej samej godzinie rano, powieszono na rynku w [[Goszczyn\|Goszczynie]] i w [[Grójec\|Grójcu]]. Była to w Grójeckiem pierwsza publiczna egzekucja w czasie okupacji. Wg ustaleń Benona Dymka wszyscy straceni byli członkami [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]].

	W Goszczynie powieszeni zostali:		W Goszczynie powieszeni zostali:

	* '''Jan Gospodarski''', urodzony 15 stycznia 1897 w [[Goszczyn\|Goszczynie]], w rodzinie robotniczej, jako syn Józefa i Antoniny z Pietrusińskich; w międzywojniu członek [[Komunistyczna Partia Polski\|Komunistycznej Partii Polski]] ~~(KPP)~~. W pierwszej połowie 1931 warszawski Urząd Wojewódzki uważał go za sympatyka ~~KPP~~. Od 1942 należał do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej; współpracował z [[Bolesław Skowroński\|Bolesławem Skowrońskim]].		* '''Jan Gospodarski''', urodzony 15 stycznia 1897 w [[Goszczyn\|Goszczynie]], w rodzinie robotniczej, jako syn Józefa i Antoniny z Pietrusińskich; w międzywojniu członek [[Komunistyczna Partia Polski\|Komunistycznej Partii Polski]]. W pierwszej połowie 1931 warszawski Urząd Wojewódzki uważał go za sympatyka Komunistycznej Partii Polski. Od 1942 należał do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej; współpracował z [[Bolesław Skowroński\|Bolesławem Skowrońskim]].
	* '''Tadeusz Kochaniec''', urodzony w 1912 (lub 1913) w [[Goszczyn\|Goszczynie]], w rodzinie chłopskiej; w międzywojniu należał do ~~KPP~~, w czasie okupacji do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej. Brał udział w akcjach bojowych przeprowadzanych przez oddział Gwardii Ludowej [[Józef Rogulski\|Józefa Rogulskiego]] (~~1907-1943~~), ps. „Wilk”.		* '''Tadeusz Kochaniec''', urodzony w 1912 (lub 1913) w [[Goszczyn\|Goszczynie]], w rodzinie chłopskiej; w międzywojniu należał do Komunistycznej Partii Polski, w czasie okupacji do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej. Brał udział w akcjach bojowych przeprowadzanych przez oddział Gwardii Ludowej [[Józef Rogulski\|Józefa Rogulskiego]] (1907–1943), ps. „Wilk”.
	* '''Józef Pietrusiński''', brat Kazimierza, ur. w 1900 w Goszczynie, w rodzinie małorolnego chłopa. W międzywojniu członek ~~KPP~~, od 1942 należał do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej. Udzielał pomocy jeńcom radzieckim zbiegłym z niewoli.		* '''Józef Pietrusiński''', brat Kazimierza, ur. w 1900 w Goszczynie, w rodzinie małorolnego chłopa. W międzywojniu członek Komunistycznej Partii Polski, od 1942 należał do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej. Udzielał pomocy jeńcom radzieckim zbiegłym z niewoli.
	* '''Kazimierz Pietrusiński''', urodzony w 1914, w międzywojniu należał do Komunistycznej Partii Polski, od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej, brał udział w akcjach dywersyjnego oddziału partyzanckiego Gwardii Ludowej [[Józef Rogulski\|Józefa Rogulskiego]].		* '''Kazimierz Pietrusiński''', urodzony w 1914, w międzywojniu należał do Komunistycznej Partii Polski, od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej, brał udział w akcjach dywersyjnego oddziału partyzanckiego Gwardii Ludowej [[Józef Rogulski\|Józefa Rogulskiego]].

Linia 15:		Linia 15:
	W Grójcu na placu targowym przy. ul. Rynek (dziś [[Plac Wolności w Grójcu\|Plac Wolności]]) zostali powieszeni:		W Grójcu na placu targowym przy. ul. Rynek (dziś [[Plac Wolności w Grójcu\|Plac Wolności]]) zostali powieszeni:

	* '''Wiktor Kamiński''' („Wiktor”, „Bat”). Urodzony we wsi Branków w rodzinie chłopskiej; w międzywojniu członek [[Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej\|Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej]] ~~(KZMP)~~, ~~KPP~~ i Niezależnej Partii Chłopskiej, od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej. 14 lipca tego roku wybrany został do Komitetu Dzielnicowego PPR w Grójcu.		* '''Wiktor Kamiński''' („Wiktor”, „Bat”). Urodzony we wsi [[Branków]] w rodzinie chłopskiej; w międzywojniu członek [[Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej\|Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej]], [[Komunistyczna Partia Polski\|Komunistycznej Partii Polski]] i [[Niezależna Partia Chłopska\|Niezależnej Partii Chłopskiej]], od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej. 14 lipca tego roku wybrany został do Komitetu Dzielnicowego PPR w Grójcu.
	* '''Kazimierz Rewicki''' z [[Goszczyn\|Goszczyna]]. Urodzony w 1923 w Goszczynie w rodzinie robotniczej. Od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej i łącznikiem z oddziałem partyzanckim Gwardii Ludowej [[Józef Rogulski\|Józefa Rogulskiego]].		* '''Kazimierz Rewicki''' z [[Goszczyn\|Goszczyna]]. Urodzony w 1923 w Goszczynie w rodzinie robotniczej. Od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej i łącznikiem z oddziałem partyzanckim Gwardii Ludowej [[Józef Rogulski\|Józefa Rogulskiego]].
	* '''Antoni Małek''', urodzony i zamieszkały w Otalęży (gmina Mogielnica), w rodzinie chłopskiej. Od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej.		* '''Antoni Małek''', urodzony i zamieszkały w [[Otaląż\|Otalęży]] ([[gmina Mogielnica]]), w rodzinie chłopskiej. Od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej.
	* '''Szymon Michalczak''' z Brankowa. Urodzony we wsi Branków 1 września 1905. W międzywojniu członek [[Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej\|Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej]] i Komunistycznej Partii Polski, w czasie okupacji w Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej, brał udział w działaniach Gwardii Ludowej.		* '''Szymon Michalczak''' z [[Branków\|Brankowa]]. Urodzony we wsi Branków 1 września 1905. W międzywojniu członek [[Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej\|Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej]] i Komunistycznej Partii Polski, w czasie okupacji w Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej, brał udział w działaniach Gwardii Ludowej.

	Egzekucją kierował komendant żandarmerii, Tesarek. Wszyscy powieszeni nie byli znani w Grójcu. „''Ciała ich wisiały przez kilka dni dla zastraszenia ludności miasta i całego powiatu”'' ([[Bolesław Pietrzak]]). Pamięć o powieszonych utrwalono już w 1945 roku niemal identycznymi pomnikami postawionymi w miejscach egzekucji. Postument pomników wykonano z cegły i cementu; z niego wyrastały cztery drewniane słupy, zrobione z drzewa, z tzw. grubszej kantówki, które zwieńczał piastowski orzeł wykonany z gipsu w pracowni artystycznej mieszczącej się wówczas w [[Ratusz w Grójcu\|grójeckim ratuszu]]. Na pomnikach umieszczono tablice z napisem: „Bohaterom poległym o wolność ~~Polski"~~; poniżej wypisano nazwiska i datę „9 IX 1942 r. // 1945 r.”.		Egzekucją kierował komendant żandarmerii, Tesarek. Wszyscy powieszeni nie byli znani w Grójcu. „''Ciała ich wisiały przez kilka dni dla zastraszenia ludności miasta i całego powiatu”'' ([[Bolesław Pietrzak]]). Pamięć o powieszonych utrwalono już w 1945 roku niemal identycznymi pomnikami postawionymi w miejscach egzekucji. Postument pomników wykonano z cegły i cementu; z niego wyrastały cztery drewniane słupy, zrobione z drzewa, z tzw. grubszej kantówki, które zwieńczał piastowski orzeł wykonany z gipsu w pracowni artystycznej mieszczącej się wówczas w [[Ratusz w Grójcu\|grójeckim ratuszu]]. Na pomnikach umieszczono tablice z napisem: „Bohaterom poległym o wolność Polski”; poniżej wypisano nazwiska i datę „''9 IX 1942 r. // 1945 r.''”.

	W [[Grójec\|Grójcu]] pomnik w tej postaci nie istnieje. Naprzeciw dawnego (po drugiej stronie ulicy biegnącej przez [[Plac Wolności w Grójcu\|Plac Wolności]]) w 1967 r. wystawiono nowy pomnik z piaskowca z napisem: ~~„1939~~-1945 Bohaterom // poległym // o wyzwolenie // narodowe // i społeczne // mieszkańcy // Ziemi // ~~Grójeckiej”~~. Wkrótce po 21 ~~października~~ 1945, tzn. po nieudanej próbie odbicia więźniów z Urzędu Bezpieczeństwa (z ~~„Caritasu"~~) przez członków [[Ruch Oporu Armii Krajowej\|Ruchu Oporu Armii Krajowej]] ~~(ROAK)~~, pierwotny pomnik częściowo został uszkodzony,		W [[Grójec\|Grójcu]] pomnik w tej postaci nie istnieje. Naprzeciw dawnego (po drugiej stronie ulicy biegnącej przez [[Plac Wolności w Grójcu\|Plac Wolności]]) w 1967 r. wystawiono nowy pomnik z piaskowca z napisem: „''1939-1945 Bohaterom // poległym // o wyzwolenie // narodowe // i społeczne // mieszkańcy // Ziemi // Grójeckiej''”. Wkrótce po 21 listopada 1945, tzn. po nieudanej próbie odbicia więźniów z Urzędu Bezpieczeństwa (z „Caritasu”) przez członków [[Ruch Oporu Armii Krajowej\|Ruchu Oporu Armii Krajowej]], pierwotny pomnik częściowo został uszkodzony,

	W [[Goszczyn\|Goszczynie]] pomnik z 1945 zachował się. Duży udział w jego wzniesieniu miał nauczyciel, Józef Pleciński z Goszczyna.		W [[Goszczyn\|Goszczynie]] pomnik z 1945 zachował się. Duży udział w jego wzniesieniu miał nauczyciel, Józef Pleciński z Goszczyna.

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

			* Zofia Romanowska, ''Publiczne egzekucje w Goszczynie i Grójcu'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt siódmy'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1998, s. 94–98 - na podstawie źródeł:

			* Henryk Ogonowski, ''Kronika gminy Goszczyn'' (1984), s. 52, 69-70;
			* „Rzeczpospolita” 1942, nr 17(47); 30 września, s. 15;
			* „[[Dzwon Polski]]” (Grójec) 1942, nry 17 września i 15 października 1942;
			* ''Wieś polska 1939-1948. Materiały konkursowe.'' Oprac. Krystyna Kersten, Tomasz Szarota, t. 1-4, Warszawa 1967-1971, t. 4: 1971, s. 368;
			* Benon Dymek, Stanisław Orędecki, ''Noty biograficzne nieżyjących członków PPR, GL, AL. Okręgu Warszawa Lewa-Podmiejska'' w: ''Warszawa - Lewa Podmiejska 1942–1945'' . Red. Naukowy Benon Dymek, Warszawa 1971, s. 594, 599, 601, 609, 611, 614, 623;
			* Bolesław Pietrzak, ''Czerwony kwiat koniczyny. Wspomnienia'', Warszawa 1971, s. 201;
			* Władysław Waźniewski, ''Na przedpolach stolicy 1939–1945'', Warszawa 1974, s. 160. Tu 2 nazwiska podano błędnie;
			* Leon Nawrocki, ''Ruch oporu w powiecie grójeckim w latach okupacji hitlerowskiej, ze szczególnym uwzględnieniem Warki'' w: ''Dzieje Warki 1321–1971. Studia i materiały. Praca zbiorowa'', Warszawa 1975, s. 95-96.

	[[Kategoria:Wydarzenia]]		[[Kategoria:Wydarzenia]]

Admin o 21:17, 6 kwi 2024

2024-04-06T21:17:17Z

← poprzednia wersja		Wersja z 23:17, 6 kwi 2024
Linia 2:		Linia 2:

	== Historia ==		== Historia ==
	W sierpniu 1942 r. grupy wypadowe [[Gwardia Ludowa\|Gwardii Ludowej]] w Grójeckiem prowadziły akcję palenia stert ze zbożem i niszczenia sprzętu rolniczego w majątkach będących pod zarządem niemieckim. W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1942 zorganizowały one taką skoordynowaną akcję w majątkach: [[Jurki]], [[Drwalew]], [[Michałowice]], [[Michałów]], [[Oczesały]], [[Falęcice]], [[Skurów]], [[Zalesie]], [[Uleniec]]. 7 września 1942 Niemcy przeprowadzili w okolicy [[Goszczyn\|Goszczyna]] obławę na działaczy [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR). Aresztowania uniknęli: [[Bolesław Skowroński]] (~~1907-1944~~), ps. „Bolek”, „Wojtek”, „Bogdan”, sekretarz Komitetu Dzielnicowego PPR w [[Grójec\|Grójcu]] i [[Bronisław Pietrusiński]], którzy wymknęli się z obławy. Konspiracyjna gazetka „Rzeczpospolita” 30 września 1942 napisała, że powieszeni zostali straceni „''za rzekome podpalenia, w rzeczywistości w ramach akcji zabezpieczania ściągania kontyngentów zbożowych''” (nr 17, s. 15). „[[Dzwon Polski]]", tygodnik Komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej\|Obwodu Armii Krajowej Grójec-„Głuszec”]] wydarzenie to skomentował: „''Płoną zbiory w stogach zapalone butelkami z płynem zapalającym. Na placu ustawi się szubienice, wieszając na nich dywersantów?''” (nr z 17 września 1942). Miesiąc później zamieszczono ostrzeżenie: „''Ostrzega się wszystkich przed utrzymywaniem jakichkolwiek stosunków z dywersantami, którzy działają na terenie kraju''” (nr z 15 października 1942). Zatrzymanych gospodarzy osadzono w więzieniu w [[Grójec\|Grójcu]] i dwa dni później, ośmiu spośród nich publicznie, o tej samej godzinie rano, powieszono na rynku w [[Goszczyn\|Goszczynie]] i w [[Grójec\|Grójcu]]. Była to w Grójeckiem pierwsza publiczna egzekucja w czasie okupacji. Wg ustaleń Benona Dymka wszyscy straceni byli członkami [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]].		W sierpniu 1942 r. grupy wypadowe [[Gwardia Ludowa\|Gwardii Ludowej]] w Grójeckiem prowadziły akcję palenia stert ze zbożem i niszczenia sprzętu rolniczego w majątkach będących pod zarządem niemieckim. W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1942 zorganizowały one taką skoordynowaną akcję w majątkach: [[Jurki]], [[Drwalew]], [[Michałowice]], [[Michałów]], [[Oczesały]], [[Falęcice]], [[Skurów]], [[Zalesie]], [[Uleniec]]. 7 września 1942 Niemcy przeprowadzili w okolicy [[Goszczyn\|Goszczyna]] obławę na działaczy [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR). Aresztowania uniknęli: [[Bolesław Skowroński]] (1907–1944), ps. „Bolek”, „Wojtek”, „Bogdan”, sekretarz Komitetu Dzielnicowego PPR w [[Grójec\|Grójcu]] i [[Bronisław Pietrusiński]], którzy wymknęli się z obławy. Konspiracyjna gazetka „Rzeczpospolita” 30 września 1942 napisała, że powieszeni zostali straceni „''za rzekome podpalenia, w rzeczywistości w ramach akcji zabezpieczania ściągania kontyngentów zbożowych''” (nr 17, s. 15). „[[Dzwon Polski]]", tygodnik Komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej\|Obwodu Armii Krajowej Grójec-„Głuszec”]] wydarzenie to skomentował: „''Płoną zbiory w stogach zapalone butelkami z płynem zapalającym. Na placu ustawi się szubienice, wieszając na nich dywersantów?''” (nr z 17 września 1942). Miesiąc później zamieszczono ostrzeżenie: „''Ostrzega się wszystkich przed utrzymywaniem jakichkolwiek stosunków z dywersantami, którzy działają na terenie kraju''” (nr z 15 października 1942). Zatrzymanych gospodarzy osadzono w więzieniu w [[Grójec\|Grójcu]] i dwa dni później, ośmiu spośród nich publicznie, o tej samej godzinie rano, powieszono na rynku w [[Goszczyn\|Goszczynie]] i w [[Grójec\|Grójcu]]. Była to w Grójeckiem pierwsza publiczna egzekucja w czasie okupacji. Wg ustaleń Benona Dymka wszyscy straceni byli członkami [[Polska Partia Robotnicza\|Polskiej Partii Robotniczej]].

	W Goszczynie powieszeni zostali:		W Goszczynie powieszeni zostali:
Linia 27:		Linia 27:

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==
			[[Kategoria:Wydarzenia]]

Admin: Utworzono nową stronę "'''Publiczne egzekucje w Goszczynie i Grójcu''' – egzekucje dokonane 9 września 1942 na ośmiu działaczach Polskiej Partii Robotniczej (4 w Grójcu, 4 w Goszczynie) w odwet za akcje sabotażowe Gwardii Ludowej. == Historia == W sierpniu 1942 r. grupy wypadowe Gwardii Ludowej w Grójeckiem prowadziły akcję palenia stert ze zbożem i niszczenia…"

2024-04-06T21:14:15Z

Utworzono nową stronę "'''Publiczne egzekucje w Goszczynie i Grójcu''' – egzekucje dokonane 9 września 1942 na ośmiu działaczach Polskiej Partii Robotniczej (4 w Grójcu, 4 w Goszczynie) w odwet za akcje sabotażowe Gwardii Ludowej. == Historia == W sierpniu 1942 r. grupy wypadowe Gwardii Ludowej w Grójeckiem prowadziły akcję palenia stert ze zbożem i niszczenia…"

Nowa strona

'''Publiczne egzekucje w [[Goszczyn|Goszczynie]] i [[Grójec|Grójcu]]''' – egzekucje dokonane 9 września 1942 na ośmiu działaczach [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]] (4 w [[Grójec|Grójcu]], 4 w [[Goszczyn|Goszczynie]]) w odwet za akcje sabotażowe [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]].

== Historia ==
W sierpniu 1942 r. grupy wypadowe [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]] w Grójeckiem prowadziły akcję palenia stert ze zbożem i niszczenia sprzętu rolniczego w majątkach będących pod zarządem niemieckim. W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1942 zorganizowały one taką skoordynowaną akcję w majątkach: [[Jurki]], [[Drwalew]], [[Michałowice]], [[Michałów]], [[Oczesały]], [[Falęcice]], [[Skurów]], [[Zalesie]], [[Uleniec]]. 7 września 1942 Niemcy przeprowadzili w okolicy [[Goszczyn|Goszczyna]] obławę na działaczy [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR). Aresztowania uniknęli: [[Bolesław Skowroński]] (1907-1944), ps. „Bolek”, „Wojtek”, „Bogdan”, sekretarz Komitetu Dzielnicowego PPR w [[Grójec|Grójcu]] i [[Bronisław Pietrusiński]], którzy wymknęli się z obławy. Konspiracyjna gazetka „Rzeczpospolita” 30 września 1942 napisała, że powieszeni zostali straceni „''za rzekome podpalenia, w rzeczywistości w ramach akcji zabezpieczania ściągania kontyngentów zbożowych''” (nr 17, s. 15). „[[Dzwon Polski]]", tygodnik Komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Obwodu Armii Krajowej Grójec-„Głuszec”]] wydarzenie to skomentował: „''Płoną zbiory w stogach zapalone butelkami z płynem zapalającym. Na placu ustawi się szubienice, wieszając na nich dywersantów?''” (nr z 17 września 1942). Miesiąc później zamieszczono ostrzeżenie: „''Ostrzega się wszystkich przed utrzymywaniem jakichkolwiek stosunków z dywersantami, którzy działają na terenie kraju''” (nr z 15 października 1942). Zatrzymanych gospodarzy osadzono w więzieniu w [[Grójec|Grójcu]] i dwa dni później, ośmiu spośród nich publicznie, o tej samej godzinie rano, powieszono na rynku w [[Goszczyn|Goszczynie]] i w [[Grójec|Grójcu]]. Była to w Grójeckiem pierwsza publiczna egzekucja w czasie okupacji. Wg ustaleń Benona Dymka wszyscy straceni byli członkami [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]].

W Goszczynie powieszeni zostali:

* '''Jan Gospodarski''', urodzony 15 stycznia 1897 w [[Goszczyn|Goszczynie]], w rodzinie robotniczej, jako syn Józefa i Antoniny z Pietrusińskich; w międzywojniu członek [[Komunistyczna Partia Polski|Komunistycznej Partii Polski]] (KPP). W pierwszej połowie 1931 warszawski Urząd Wojewódzki uważał go za sympatyka KPP. Od 1942 należał do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej; współpracował z [[Bolesław Skowroński|Bolesławem Skowrońskim]].
* '''Tadeusz Kochaniec''', urodzony w 1912 (lub 1913) w [[Goszczyn|Goszczynie]], w rodzinie chłopskiej; w międzywojniu należał do KPP, w czasie okupacji do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej. Brał udział w akcjach bojowych przeprowadzanych przez oddział Gwardii Ludowej [[Józef Rogulski|Józefa Rogulskiego]] (1907-1943), ps. „Wilk”.
* '''Józef Pietrusiński''', brat Kazimierza, ur. w 1900 w Goszczynie, w rodzinie małorolnego chłopa. W międzywojniu członek KPP, od 1942 należał do Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej. Udzielał pomocy jeńcom radzieckim zbiegłym z niewoli.
* '''Kazimierz Pietrusiński''', urodzony w 1914, w międzywojniu należał do Komunistycznej Partii Polski, od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej, brał udział w akcjach dywersyjnego oddziału partyzanckiego Gwardii Ludowej [[Józef Rogulski|Józefa Rogulskiego]].

Przy egzekucji obecni byli policjanci: Krauze z [[Mogielnica|Mogielnicy]] i Longin Czapliński z [[Goszczyn|Goszczyna]].

W Grójcu na placu targowym przy. ul. Rynek (dziś [[Plac Wolności w Grójcu|Plac Wolności]]) zostali powieszeni:

* '''Wiktor Kamiński''' („Wiktor”, „Bat”). Urodzony we wsi Branków w rodzinie chłopskiej; w międzywojniu członek [[Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej|Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej]] (KZMP), KPP i Niezależnej Partii Chłopskiej, od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej. 14 lipca tego roku wybrany został do Komitetu Dzielnicowego PPR w Grójcu.
* '''Kazimierz Rewicki''' z [[Goszczyn|Goszczyna]]. Urodzony w 1923 w Goszczynie w rodzinie robotniczej. Od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej i łącznikiem z oddziałem partyzanckim Gwardii Ludowej [[Józef Rogulski|Józefa Rogulskiego]].
* '''Antoni Małek''', urodzony i zamieszkały w Otalęży (gmina Mogielnica), w rodzinie chłopskiej. Od 1942 był w Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej.
* '''Szymon Michalczak''' z Brankowa. Urodzony we wsi Branków 1 września 1905. W międzywojniu członek [[Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej|Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej]] i Komunistycznej Partii Polski, w czasie okupacji w Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej, brał udział w działaniach Gwardii Ludowej.

Egzekucją kierował komendant żandarmerii, Tesarek. Wszyscy powieszeni nie byli znani w Grójcu. „''Ciała ich wisiały przez kilka dni dla zastraszenia ludności miasta i całego powiatu”'' ([[Bolesław Pietrzak]]). Pamięć o powieszonych utrwalono już w 1945 roku niemal identycznymi pomnikami postawionymi w miejscach egzekucji. Postument pomników wykonano z cegły i cementu; z niego wyrastały cztery drewniane słupy, zrobione z drzewa, z tzw. grubszej kantówki, które zwieńczał piastowski orzeł wykonany z gipsu w pracowni artystycznej mieszczącej się wówczas w [[Ratusz w Grójcu|grójeckim ratuszu]]. Na pomnikach umieszczono tablice z napisem: „Bohaterom poległym o wolność Polski"; poniżej wypisano nazwiska i datę „9 IX 1942 r. // 1945 r.”.

W [[Grójec|Grójcu]] pomnik w tej postaci nie istnieje. Naprzeciw dawnego (po drugiej stronie ulicy biegnącej przez [[Plac Wolności w Grójcu|Plac Wolności]]) w 1967 r. wystawiono nowy pomnik z piaskowca z napisem: „1939-1945 Bohaterom // poległym // o wyzwolenie // narodowe // i społeczne // mieszkańcy // Ziemi // Grójeckiej”. Wkrótce po 21 października 1945, tzn. po nieudanej próbie odbicia więźniów z Urzędu Bezpieczeństwa (z „Caritasu") przez członków [[Ruch Oporu Armii Krajowej|Ruchu Oporu Armii Krajowej]] (ROAK), pierwotny pomnik częściowo został uszkodzony,

W [[Goszczyn|Goszczynie]] pomnik z 1945 zachował się. Duży udział w jego wzniesieniu miał nauczyciel, Józef Pleciński z Goszczyna.

== Bibliografia ==