Pilica (gmina Warka) - Historia wersji

Admin o 18:22, 17 sie 2024

2024-08-17T18:22:50Z

← poprzednia wersja		Wersja z 20:22, 17 sie 2024
Linia 1:		Linia 1:
	'''Pilica''' – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w [[Powiat grójecki\|powiecie grójeckim]], w [[Gmina Warka\|gminie Warka]]. Położona jest niedaleko od krawędzi wyniosłego, lewego brzegu rzeki [[Pilica (rzeka)\|o tej samej nazwie]], w odległości 6 km na północny wschód od [[Warka\|Warki]], przy drodze biegnącej z tego miasta do [[Ostrołęka\|Ostrołęki]] i Mniszewa, to znaczy przy dawnym trakcie warszawsko-lubelskim prowadzącym z Warszawy przez Górę Kalwarię, [[Konary]], [[Ostrołęka\|Ostrołękę]], Pilicę, Rozniszew do Puław na most przez rzekę [[Pilica (rzeka)\|Pilicę]] w Mniszewie. Dziś przy drodze stoją nieliczne, duże, pojedyncze sosny, pozostałość po wielkich mazowieckich borach. Na skarpie rozciągają się ogrody mieszkańców wsi, których zabudowania znajdują się w pewnej odległości od traktu.		'''Pilica''' – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w [[Powiat grójecki\|powiecie grójeckim]], w [[Gmina Warka\|gminie Warka]]. Położona jest niedaleko od krawędzi wyniosłego, lewego brzegu rzeki [[Pilica (rzeka)\|o tej samej nazwie]], w odległości 6 km na północny wschód od [[Warka\|Warki]], przy drodze biegnącej z tego miasta do [[Ostrołęka\|Ostrołęki]] i Mniszewa, to znaczy przy dawnym trakcie warszawsko-lubelskim prowadzącym z Warszawy przez [[Góra Kalwaria\|Górę Kalwarię]], [[Konary]], [[Ostrołęka\|Ostrołękę]], Pilicę, Rozniszew do Puław na most przez rzekę [[Pilica (rzeka)\|Pilicę]] w Mniszewie. Dziś przy drodze stoją nieliczne, duże, pojedyncze sosny, pozostałość po wielkich mazowieckich borach. Na skarpie rozciągają się ogrody mieszkańców wsi, których zabudowania znajdują się w pewnej odległości od traktu.

	== Historia ==		== Historia ==
Linia 20:		Linia 20:
	Podczas okupacji wielu kolonistów z Pilicy; ulegając naciskowi Niemców; [[Volksdeutsche\|podpisało volkslistę]]. W związku z tym w 1944 opuścili oni wieś i w ten sposób przestała istnieć gmina ewangelicka w Pilicy; zniszczeniu uległ cmentarz.		Podczas okupacji wielu kolonistów z Pilicy; ulegając naciskowi Niemców; [[Volksdeutsche\|podpisało volkslistę]]. W związku z tym w 1944 opuścili oni wieś i w ten sposób przestała istnieć gmina ewangelicka w Pilicy; zniszczeniu uległ cmentarz.

	Po wypędzeniu Niemców ludność powróciła do wsi i zamieszkała w ziemiankach. Odbudowa miejscowości przy pomocy państwa trwała do 1947 r. Przeprowadzaną w ramach [[Reforma rolna\|reformy rolnej]] parcelację majątku Prozorów (133,48 ha) opóźniały długotrwałe prace przy rozminowywaniu pól.		Po wypędzeniu Niemców ludność powróciła do wsi i zamieszkała w ziemiankach. Odbudowa miejscowości przy pomocy państwa trwała do 1947 r. Przeprowadzaną w ramach [[Reforma rolna w Polsce Ludowej\|reformy rolnej]] parcelację majątku Prozorów (133,48 ha) opóźniały długotrwałe prace przy rozminowywaniu pól.

	Obecnie wieś liczy ok. 200 mieszkańców i 42 zagrody gospodarskie. W tym malowniczym zakątku Grójeckiego i szerzej Mazowsza, rolnicy uprawiają truskawki oraz prowadzą sady owocowe. Nad [[Pilica (rzeka)\|Pilicą]], nad którą leży wieś, znajdują się tereny rekreacyjne, w tym piękne, piaszczyste plaże.		Obecnie wieś liczy ok. 200 mieszkańców i 42 zagrody gospodarskie. W tym malowniczym zakątku Grójeckiego i szerzej Mazowsza, rolnicy uprawiają truskawki oraz prowadzą sady owocowe. Nad [[Pilica (rzeka)\|Pilicą]], nad którą leży wieś, znajdują się tereny rekreacyjne, w tym piękne, piaszczyste plaże.
Linia 28:		Linia 28:
	* [[Zdzisław Szeląg]], ''Pilica'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt siódmy'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1998, s. 74–78 – na podstawie źródeł:		* [[Zdzisław Szeląg]], ''Pilica'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt siódmy'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1998, s. 74–78 – na podstawie źródeł:
	* Ludwik hr. Grabowski, ''Znad brzegów Pilicy'', „Tygodnik Ilustrowany” 1870, nr 105-107;		* Ludwik hr. Grabowski, ''Znad brzegów Pilicy'', „Tygodnik Ilustrowany” 1870, nr 105-107;
	* Bronisław Chlebowski, ''Pilica'' [w:] ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', Warszawa 1887, t. 8, s. 138-139;		* Bronisław Chlebowski, ''Pilica'', [w:] ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', Warszawa 1887, t. 8, s. 138-139;
	* Jan Michał Rozwadowski, ''Nazwy Wisły i jej dorzecza. Monografia Wisły'', [Warszawa 1922], s. 18;		* Jan Michał Rozwadowski, ''Nazwy Wisły i jej dorzecza. Monografia Wisły'', [Warszawa 1922], s. 18;
	* Przedruk: ''Studia nad nazwami wód słowiańskich'', Kraków 1948;		* Przedruk: ''Studia nad nazwami wód słowiańskich'', Kraków 1948;

Admin o 09:00, 20 lip 2024

2024-07-20T09:00:41Z

@@ Linia 22: / Linia 22: @@
 Po wypędzeniu Niemców ludność powróciła do wsi i zamieszkała w ziemiankach. Odbudowa miejscowości przy pomocy państwa trwała do 1947 r. Przeprowadzaną w ramach [[Reforma rolna|reformy rolnej]] parcelację majątku Prozorów (133,48 ha) opóźniały długotrwałe prace przy rozminowywaniu pól.
-Obecnie wieś liczy ok. 200 mieszkańców i 42 zagrody gospodarskie. W tym malowniczym zakątku Grójeckiego i szerzej Mazowsza, rolnicy uprawiają truskawki oraz prowadzą sady owocowe. Nad Pilicą, nad którą leży wieś, znajdują się tereny rekreacyjne, w tym piękne, piaszczyste plaże.
+Obecnie wieś liczy ok. 200 mieszkańców i 42 zagrody gospodarskie. W tym malowniczym zakątku Grójeckiego i szerzej Mazowsza, rolnicy uprawiają truskawki oraz prowadzą sady owocowe. Nad [[Pilica (rzeka)|Pilicą]], nad którą leży wieś, znajdują się tereny rekreacyjne, w tym piękne, piaszczyste plaże.
 == Bibliografia ==

Admin: Utworzono nową stronę "'''Pilica''' – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Warka. Położona jest niedaleko od krawędzi wyniosłego, lewego brzegu rzeki o tej samej nazwie, w odległości 6 km na północny wschód od Warki, przy drodze biegnącej z tego miasta do Ostrołęki i Mniszewa, to znaczy przy dawnym trakcie warszawsko-lubelskim prowadzącym z Wa…"

2024-05-11T21:14:08Z

Utworzono nową stronę "'''Pilica''' – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Warka. Położona jest niedaleko od krawędzi wyniosłego, lewego brzegu rzeki o tej samej nazwie, w odległości 6 km na północny wschód od Warki, przy drodze biegnącej z tego miasta do Ostrołęki i Mniszewa, to znaczy przy dawnym trakcie warszawsko-lubelskim prowadzącym z Wa…"

Nowa strona

'''Pilica''' – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]], w [[Gmina Warka|gminie Warka]]. Położona jest niedaleko od krawędzi wyniosłego, lewego brzegu rzeki [[Pilica (rzeka)|o tej samej nazwie]], w odległości 6 km na północny wschód od [[Warka|Warki]], przy drodze biegnącej z tego miasta do [[Ostrołęka|Ostrołęki]] i Mniszewa, to znaczy przy dawnym trakcie warszawsko-lubelskim prowadzącym z Warszawy przez Górę Kalwarię, [[Konary]], [[Ostrołęka|Ostrołękę]], Pilicę, Rozniszew do Puław na most przez rzekę [[Pilica (rzeka)|Pilicę]] w Mniszewie. Dziś przy drodze stoją nieliczne, duże, pojedyncze sosny, pozostałość po wielkich mazowieckich borach. Na skarpie rozciągają się ogrody mieszkańców wsi, których zabudowania znajdują się w pewnej odległości od traktu.

== Historia ==
Nazwa wsi Pilica przyjęta została od nazwy [[Pilica (rzeka)|rzeki]], nad którą jest położona. „''Obfite źródła rzeki, szybko wypływają spod wysokiej góry pod miastem Pilicą i dlatego też w dalszym biegu rzeka ma szybki tok wodny, a przeto jej brzegi są głęboko werżnięte w ląd''.” (S. Rospond). Nazwy rzeki, miasta i wsi wywodzą się z wyrazów: pilić = „naglić, pilny”, przynaglać, napędzać. Była to „nagląca rzeka”. W dokumentach historycznych wieś Pilica wymieniana jest jako ''Pilcza'' (1425), ''de Pylcza'' (1500), ''Pilcza'' (1576), ''Pilica'' (1827). Dodanie do pierwotnej nazwy formantu ''-ica'' (''Pilica'') uczyniło nazwę rzeki, miasta, wsi bardziej wyrazistą; w gwarze ''pilica'' oznacza grunt gliniasty; podmokły. Od 1668 wieś była w posiadaniu Jana Baranowskiego, miecznika bracławskiego, od 1745 – Staniszewskich.

Pilica i sąsiednie miejscowości były terenem walki wojsk Stefana Czarnieckiego (7 kwietnia 1655) ze Szwedami ([[Bitwa pod Warką]]) i ich ucieczki w kierunku [[Chynów|Chynowa]] i [[Czersk|Czerska]]. Polegli polscy żołnierze pochowani zostali m.in. przy prezbiterium na zewnątrz kościoła w [[Ostrołęka|Ostrołęce]]. W czasie budowy nowej świątyni wydobyto 47 czaszek należących do młodych osób.

W drugiej połowie XVIII w. Pilica była własnością szambelana królewskiego, zapewne Augusta Fryderyka Moszyńskiego. Wówczas na zakręcie skarpy stała potężna murowana baszta, z której roztaczał się widok na piękną dolinę rzeki i wieś Rozniszew położoną na przeciwległym brzegu Pilicy. Można przypuszczać, że była ona wystawiona przez książąt czerskich jako punkt obserwacyjny, z którego sygnalizowano załodze zamku czerskiego pojawienie się wroga. Szambelan Moszyński odrestaurował i adaptował basztę na ozdobny belweder w sentymentalnym parku. Rozciągał się on na wzmiankowaniem wysokim brzegu Pilicy oraz w przecinających skarpę jarach.

W 1823 wieś miała 23 domy i 187 mieszkańców. W pierwszej ćwierci XIX w. należała do Marcina Szwendera, a następnie po nieudanym małżeństwie i rozwodzie nabyła ją księżna Maria Anna z Czartoryskich Wirtemberska - von Württemberg-Montbéliard (1768–1854), córka gen. ziem podolskich, Adama Kazimierza Czartoryskiego (1734–1823). W drugiej ćwierci XIX w. z jej polecenia w Pilicy przebudowano park w stylu angielskim i rozebrano belweder, a cegłę z niego użyto do budowy kościoła katolickiego (w stylu neogotyckim), który później zamieniony został na ewangelicki. Domownikiem, przyjacielem i spowinaconym z księżną plenipotentem, zarządcą jej dóbr w latach 1823-1836, był Franciszek Lessel (1780–1838), kompozytor, pianista i pedagog, brat architekta, Fryderyka Alberta (1787–1822). Zmarł w Pilicy i zgodnie z życzeniem pochowany został na cmentarzu w [[Ostrołęka|Ostrołęce]]. W 1961 r. z inicjatywy proboszcza, ks. kan. Mariana Pełki, skromny, klasycystyczny nagrobek został odnowiony przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Wirtemberska była rozmiłowana w nadpilickim krajobrazie i latem niekiedy przebywała w dworku lub zatrzymywała się w drodze do Puław. Tu prawdopodobnie napisała sentymentalną powieść ''Malwina czyli Domyślność serca'' (1810). Akcja jej posiada nie tylko wiele motywów autobiograficznych, ale i osadzona jest w krajobrazie przypominającym wieś Pilicę. Z inicjatywy pisarki przebudowano ją w stylu holenderskim, a mieszkańców zobowiązano do chodzenia w strojach holenderskich.

W czasie [[Powstanie listopadowe|powstania listopadowego]] rodzina Czartoryskich, w tym i księżna Maria Anna, opowiedzieli się za powstaniem. Z tego powodu car Mikołaj I skonfiskował dobra pilickie, które w 1832 przekazał generałowi - adiutantowi, księciu Adamowi Wirtemberskiemu, synowi Marii Anny. Książę Adam był wyznania ewangelickiego i dlatego sprzyjał współwyznawcom. W Pilicy i okolicach osadzał niemieckich kolonistów, którzy założyli tu [[Gmina ewangelicko-augsburska w Pilicy|gminę ewangelicką]]. Przed 1835 r. książę przekazał jej kościół, dom dla pastora oraz teren na cmentarz (przy trakcie, przed wsią od strony Warki). W latach 1892-1903 pastorem gminy był [[Henryk Michał Tochterman]] (1864-1929), współtwórca literatury religijnej.

W 1863 w pobliżu Pilicy toczyły się walki [[Powstanie styczniowe|powstania styczniowego]]. Wg miejscowego podania na Łysej Górze rozstrzelany został dziedzic Pilicy, Ludwik hr. Grabowski. Kolejnymi właścicielami wsi byli: Kobylańscy, następnie Marianna z Grabowskich i Edward Prozorowie.

Podczas walk wojsk radzieckich i polskich z niemieckimi na [[Przyczółek warecko-magnuszewski|przyczółku warecko-magnuszewskim]] wieś została całkowicie zniszczona. 26 sierpnia 1944 Niemcy zarządzili natychmiastową ewakuację ludności mieszkającej w Warce i okolicznych wsiach ([[Konary]], Pilica, [[Gąski]], [[Przylot]], [[Stara Warka]], [[Ostrówek]], [[Dębnowola]], [[Magierowa Wola]]). W ciągu 2 godzin musiała ona opuścić swe domy. Ponieważ wcześniej Niemcy wzięli wszystkie pojazdy, mogła zabrać ze sobą tylko podręczny bagaż. Cały majątek, wraz z niezebranym zbożem, pozostał na miejscu. Wysiedlaniu towarzyszyły łapanki, głównie mężczyzn, których wywożono do Niemiec lub kierowano do kopania rowów strzeleckich. Do ich szalowania używano drewna, m.in. z rozbieranych domów. Wojsko niemieckie przygotowując się do obrony zburzyło kościół i dwór, a okoliczne pola zaminowało. Wieś zamieniona została na swego rodzaju fortyfikację, którą wojska radzieckie przez dłuższy czas ostrzeliwały i bombardowały. W wyniku nalotów i min zginęło wiele osób. Miejsce, gdzie stał dwór i położony był park porośnięte jest chaszczami.

14 stycznia 1945 wojska radzieckie przełamały obronę niemiecką i zajęły [[Konary]], [[Ostrołęka|Ostrołękę]] i Pilicę. Wówczas okazało się, że wieś została prawie w całości zniszczona. Ocalał stary kamienny krzyż upamiętniający przeprawę powstańców 1863 r. do Puszczy Kozienickiej. Z założenia parkowego zachowały się tylko ślady kaskad i szpalerów.

Podczas okupacji wielu kolonistów z Pilicy; ulegając naciskowi Niemców; [[Volksdeutsche|podpisało volkslistę]]. W związku z tym w 1944 opuścili oni wieś i w ten sposób przestała istnieć gmina ewangelicka w Pilicy; zniszczeniu uległ cmentarz.

Po wypędzeniu Niemców ludność powróciła do wsi i zamieszkała w ziemiankach. Odbudowa miejscowości przy pomocy państwa trwała do 1947 r. Przeprowadzaną w ramach [[Reforma rolna|reformy rolnej]] parcelację majątku Prozorów (133,48 ha) opóźniały długotrwałe prace przy rozminowywaniu pól.

Obecnie wieś liczy ok. 200 mieszkańców i 42 zagrody gospodarskie. W tym malowniczym zakątku Grójeckiego i szerzej Mazowsza, rolnicy uprawiają truskawki oraz prowadzą sady owocowe. Nad Pilicą, nad którą leży wieś, znajdują się tereny rekreacyjne, w tym piękne, piaszczyste plaże.

== Bibliografia ==