Admin: Utworzono nową stronę "'''Organizacja Nauczycieli Niepodległościowych''' – tajna organizacja zawiązana głównie przez nauczycieli i działaczy Polskiego Związku Ludowego, funkcjonująca w latach 1912–1918, dążąca do wychowywania uczniów w duchu patriotyzmu i zwalczania szkodliwych wpływów wynikających z zarządzeń wpierw rosyjskiego zaborcy, a następnie niemieckiego okupanta (1915–1918). == Historia organizacji == Wiedza o działalności Or…"

2024-07-15T19:48:36Z

Utworzono nową stronę "'''Organizacja Nauczycieli Niepodległościowych''' – tajna organizacja zawiązana głównie przez nauczycieli i działaczy Polskiego Związku Ludowego, funkcjonująca w latach 1912–1918, dążąca do wychowywania uczniów w duchu patriotyzmu i zwalczania szkodliwych wpływów wynikających z zarządzeń wpierw rosyjskiego zaborcy, a następnie niemieckiego okupanta (1915–1918). == Historia organizacji == Wiedza o działalności Or…"

Nowa strona

'''Organizacja Nauczycieli Niepodległościowych''' – tajna organizacja zawiązana głównie przez nauczycieli i działaczy [[Polski Związek Ludowy|Polskiego Związku Ludowego]], funkcjonująca w latach 1912–1918, dążąca do wychowywania uczniów w duchu patriotyzmu i zwalczania szkodliwych wpływów wynikających z zarządzeń wpierw rosyjskiego zaborcy, a następnie niemieckiego okupanta (1915–1918).

== Historia organizacji ==
Wiedza o działalności Organizacji Nauczycieli Niepodległościowych m.in. w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]] jest nader uboga z powodu zniszczenia akt ONN podczas powstania warszawskiego, które od roku 1934 przechowywane były w archiwum Instytutu Najnowszej Historii. Dziś jedynym w zasadzie źródłem wiedzy są nieliczne wspomnienia członków organizacji. Z tych przekazów wiemy, że zawiązana została tajnie przez grupę osób skupionych w Sekcji Elementarnej Polskiego Związku Nauczycielskiego w składzie: Kazimierz Mamczarski, Aleksandra Dargielowa, Wacław Dargiel, Mieczysław Tatarzyn i [[Karol Klimek]] (1882–1969). Prezesem Zarządu Głównego ONN był Karol Klimek, wiceprezesem Kazimierz Mamczarski, skarbnikiem Wacław Dargiel (zm. 1952), sekretarzem Aleksandra Dargielowa (zm. 1959); po wybuchu I wojny światowej Zarząd Główny powiększono o członka PPS, Franciszka Pokrzywę (zm. 1942) i Jana Moczarskiego.

Organizacja Nauczycieli Niepodległościowych dążyła do „obrony szkoły przed szkodliwymi zarządzeniami zaborcy” oraz „wychowania młodego pokolenia w duchu walki o wyzwolenie społeczne i niepodległość”. Organizacja utrzymywała bliskie stosunki z PPS, z ruchem ludowym skupiającym się wokół tygodnika „[[Zaraniarze|Zaranie]]”, a podczas I wojny światowej z Konferencją Stronnictw Niepodległościowych.

W Grójeckiem, wg [[Karol Klimek|Karola Klimka]], członkami lub współpracownikami ONN byli nauczyciele i wcześniejsi działacze [[Polski Związek Ludowy|Polskiego Związku Ludowego]], a w tym m.in.

* [[Tomasz Nocznicki]] (1862–1944), nauczyciel,
* Jan Wybraniec (zm. 1937) z [[Lipie|Lipia]],
* Józef i Jan Skrzypczakowie z [[Pieczyska|Pieczysk]] (dziś [[gmina Chynów]]),
* Franciszek Filutowski z [[Wola Pieczyska|Woli Pieczyskiej]] (dziś gmina Chynów),
* Stefan Kazimierczak, organista,
* Julian Paluszek z [[Czersk|Czerska]],
* rolnicy: [[Jan Cieślak|Jan]] (1872–1962) i Stanisław Cieślakowie,
* Władysław Sałyga i Jan Lech (zginął w nurtach Wisły),
* Zygmunt Nowicki, były nauczyciel w [[Konary|Konarach]] (1902–1906),
* Antoni Pszenicki (zamordowany w Oświęcimiu),
* pszczeliniacy: Andrzej Malicki, Franciszek Stawikowski oraz Antoni Stawikowski,
* Józef Majewski z [[Linin|Linina]].

Wymienieni i niewymienieni działacze Organizacji Nauczycieli Niepodległościowych, oprócz kolportowania ulotek, pism organizacyjnych, zapewne realizowali zadania Zarządu Głównego, np. w 1913 r. przeciwdziałali urządzaniu wiernopoddańczych uroczystości poświęconych 300-leciu panowania w Rosji dynastii Romanowych. W roku 1914 przeszkadzali udziałowi m.in. chłopów i młodzieży w manifestacji pod pomnikiem Aleksandra II w związku z 50. rocznicą uwłaszczenia chłopów przez „dobroczyńcę”, wzmiankowanego cesarza. Podczas I wojny światowej członkowie i działacze ONN popierali czyn zbrojny Legionów, wychowywali młodzież i lokalną społeczność w duchu dążenia do niepodległości, przypominano bohaterów narodowych: Tadeusza Kościuszkę (1746–1817), Szymona Konarskiego (1808–1839), Artura Zawiszę (1808–1833), Romualda Traugutta (1826–1864), w szkołach urządzano uroczystości poświęcone powstaniu listopadowemu (1830–1831), styczniowemu (1863), Konstytucji 3 Maja.

W roku 1915 Rosjanie opuścili Królestwo Polskie, a zajęli je Niemcy. Nie spowodowało to zmiany ideałów i celów Organizacji Nauczycieli Niepodległościowych. Pod koniec 1916 r. Niemcy i Austriacy, aby pozyskać Polaków utworzyli pod swoim patronatem państwo polskie, powołano Tymczasową Radę Stanu, która w listopadzie przejęła szkolnictwo w swoje ręce. Organizacja przystąpiła do budowy i rozwoju szkolnictwa polskiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ONN rozwiązała się. Spełniła ona niełatwą, doniosłą rolę, m.in. w dziejach szkolnictwa w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]], w walce o wolność i niepodległość.

== Bibliografia ==

* [[Zdzisław Szeląg]], ''Organizacja Nauczycieli Niepodległościowych 1912–1918'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dwunasty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 65-66 – na podstawie źródeł:
* Karol Klimek, ''Organizacja Nauczycieli Niepodległościowych'' [w:] ''Wspomnienia weteranów ruchu ludowego''. Praca zbiorowa pod red. Mieczysława Grada ..., Warszawa 1968, s. 10-21.

[[Kategoria:Organizacje]]

Organizacja Nauczycieli Niepodległościowych - Historia wersji