Admin: Utworzono nową stronę "'''Oddział partyzancki Gwardii Ludowej Jerzego Niedoszyńskiego w Grójeckiem''' – Iżi Moudry (ur. 1911), z pochodzenia Czech, z zawodu mechanik, przymusowo został wcielony do Wehrmachtu jako kierowca-mechanik, skąd latem 1941 r. zdezerterował i w lutym 1942 przybył na teren powiatu błońskiego, w rejon Skuł, gdzie się ukrywał pod przybranym nazwiskiem Jerzego Niedoszyńskiego („Pepik”, „Jurek”, „Czech”). Utrzymywał się…"

2024-11-23T22:21:45Z

Utworzono nową stronę "'''Oddział partyzancki Gwardii Ludowej Jerzego Niedoszyńskiego w Grójeckiem''' – Iżi Moudry (ur. 1911), z pochodzenia Czech, z zawodu mechanik, przymusowo został wcielony do Wehrmachtu jako kierowca-mechanik, skąd latem 1941 r. zdezerterował i w lutym 1942 przybył na teren powiatu błońskiego, w rejon Skuł, gdzie się ukrywał pod przybranym nazwiskiem Jerzego Niedoszyńskiego („Pepik”, „Jurek”, „Czech”). Utrzymywał się…"

Nowa strona

'''Oddział partyzancki [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]] Jerzego Niedoszyńskiego w Grójeckiem''' – Iżi Moudry (ur. 1911), z pochodzenia Czech, z zawodu mechanik, przymusowo został wcielony do Wehrmachtu jako kierowca-mechanik, skąd latem 1941 r. zdezerterował i w lutym 1942 przybył na teren powiatu błońskiego, w rejon Skuł, gdzie się ukrywał pod przybranym nazwiskiem Jerzego Niedoszyńskiego („Pepik”, „Jurek”, „Czech”). Utrzymywał się z naprawy zegarków okolicznym chłopom. W grudniu 1942 utworzył grupę bojową złożoną z jeńca rosyjskiego i dwóch (?) mieszkańców wsi Rumianka (?). 4 stycznia 1943 r., aby zdobyć broń, we wsi Sandlarz (?), gmina Młochów przeprowadził zamach na gestapowca, Gütnera z Nadarzyna, podczas którego został ranny w nogę. W czasie kilkutygodniowej kuracji, grupa rozpadła się. Po wyleczeniu „Pepik” przeniósł się w rejon Mszczonowa, a następnie w okolice Rawy Mazowieckiej i tu ponownie „''zorganizował spory oddział partyzancki, złożony z Polaków i jeńców radzieckich zbiegłych z niewoli niemieckiej''”. Wiosną 1943 powrócił do powiatu błońskiego i działał na pograniczu z [[Powiat grójecki|powiatem grójeckim]], w okolicach Skuł i Radziejowa.

Około 10 czerwca 1943 Oddział przeszedł na zachodnie tereny [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]], nawiązał kontakt z lokalnym kierownictwem PPR i podporządkował się okręgowemu dowództwu [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]] Warszawa Lewa-Podmiejska oraz połączył z grupą Gwardii Ludowej Stanisława Fijałkowskiego (ur. 1900) „Michał” i wszedł w skład 2 plutonu Oddziału Gwardii Ludowej im. Kazimierza Pułaskiego, którym dowodził „Czech”. Z chwilą pojawienia się go w Grójeckiem kpt. Edward Ziółkowski (1902–1982) „Zośka”, komendant [[Ośrodek II ZWZ-AK Tarczyn|II Ośrodka AK (Tarczyn)]], z polecenia Komendy [[Obwód Grójec Armii Krajowej|Obwodu Grójec „Głuszec”]] przeprowadził rozmowę z nim, proponując podporządkowanie się (scalenie) z [[Armia Krajowa|Armią Krajową]], za co Komenda Obwodu zobowiązywała się wypłacać oddziałowi 10 000 (zł?). Propozycja została odrzucona (relacja Edwarda Ziółkowskiego).

Niedoszyński posiadał nie tylko przeszkolenie wojskowe, ale i znaczne umiejętności dowódcze. Jego oddział przemieszczał się zwykle na rowerach, dlatego potocznie nazywany był oddziałem kolarzy. Antyniemieckie działania często prowadził w mundurach niemieckich i z zaskoczenia. Oprócz Niemców nie znosił też polskiej policji granatowej, która go tropiła, zanim wstąpił do [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]].

Na terenie [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]] „Pepik” przeprowadził kilka akcji:

# 10 czerwca 1943 Stanisław Fijałkowski i „Pepik” podczas przejazdu na rowerach z [[Grójec|Grójca]] w kierunku [[Wilków Pierwszy|Wilkowa]] we wsi [[Osieczek]] zostali zaatakowani przez patrol. Złożony był według jednych źródeł z żandarma i polskiego policjanta, według innych źródeł złożony z dwóch polskich policjantów (granatowych). W walce tej obaj zginęli; gwardziści zabrali im broń i mundury.
# W nocy z 21 na 22 czerwca 1943 oddział „Czecha” i „Michała” zaatakował posterunek policji granatowej w [[Drwalew|Drwalewie]], której z pomocą przyszli żandarmi i po około dwugodzinnej walce opanował, a potem podpalił. Zdobyto 10 karabinów, 2 pistolety maszynowe, 4 pistolety, granaty i worek amunicji.
# Dnia 23 i 24 czerwca 1943 w godzinach rannych, kiedy mieszkańcy wsi odstawiali mleko do zlewni w [[Tarczyn|Tarczynie]], kilku ludzi na rowerach i uzbrojonych w pistolet maszynowy wychodziło z żyta i niszczyło bańki z mlekiem oraz groziło śmiercią, jeśli mleko będzie nadal odstawiane.
# 26 czerwca 1943 w [[Kruszew|Kruszewie]] 10 gwardzistów uzbrojonych w karabiny i rewolwery, dowodzonych przez „Pepika”, zniszczyło księgi i urządzenia mleczarni, zabrało 21 baniek na mleko, 30 kg cukru, 3 litry wódki, 1000 sztuk papierosów „Junak”, kasjerowi M. ... 2000 zł.
# W nocy z 3 na 4 lipca 1943 o godz. 21 na drodze koło wsi [[Zalesie (gmina Grójec)|Zalesie]], gmina Kobylin, dwóch osobników zatrzymało jadącego rowerem Matulkę Władysława, któremu zabrali rower, dali mu w zamian gorszy i dopłacili mu 3000 zł. Na otrzymany rower wystawili pokwitowanie: „''Grupa Jurka Czecha zarekwirowała rower we wsi Zalesie tramwajarzowi Władkowi Matulka''”, podpis Franek Lotnik<ref>Archiwum Akt Nowych w Warszawie. AK Obszar Warszawski sygn. 213/X – 72, s. 17.</ref>.
# 4 lipca 1943 w majątku Liegenschaftu Pawłowice (Kolonia Pawłówka) drużyna dowodzona przez „Pepika” zniszczyła kilka żniwiarek i młocarni.
# 6 lipca 1943 o godz. 3 w nocy sekcja gwardzistów z oddziału „Pepika” zniszczyła mleczarnię w [[Żyrów|Żyrowie]] i skonfiskowała cukier.
# W nocy 8 lipca 1943 o godz. 23:30 – 42-osobowy pluton uzbrojony w karabiny i granaty, dowodzony przez „Pepika”, po ścięciu słupów i przerwaniu połączenia telefonicznego, po półgodzinnej walce zniszczył 8-osobowy wojskowy posterunek ochrony mleczarni w [[Belsk Duży|Belsku]] oraz urządzenia i dokumenty mleczarni. Zdobyto 1 ckm, 2 lufy zapasowe, 6 sztuk amunicji do ckm, 4 karabiny i ok. 350 sztuk amunicji, 4 pasy, 16 granatów, 5 rynsztunków bojowych, 2 pistolety, 7 hełmów, 5 masek przeciwgazowych. Jeden żołnierz poległ, 3 zbiegło, 4 wzięto do niewoli, których następnego dnia (9 lipca 1943) uwolniono, ponieważ Niemcy w Belsku i okolicach aresztowali 40 osób i zagrozili, że zostaną one rozstrzelane, jeśli w ciągu 24 godzin jeńcy nie zostaną uwolnieni.
# 11 lipca 1943 o godz. 3 w majątku [[Kośmin]] drużyna żołnierzy [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]] pod dowództwem „Pepika” zaatakowała i zmusiła do opuszczenia pałacu niemiecki oddział ochrony zbiorów.
# 17 lipca 1943 – nastąpiła koncentracja oddziału we wsi [[Suchodół]] pod [[Tarczyn|Tarczynem]] w celu przeprowadzenia akcji uwolnienia aresztowanych w więzieniu grójeckim, m.in. gwardzistów. W związku z pojawieniem się podejrzanych osób i ostrzelaniem przez jedną z nich (przy próbie zatrzymania), akcję odwołano.

Od chwili wejścia oddziału „Pepika” na teren [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]] Niemcy tropili go, w związku z tym 14 lipca 1943 pluton „kolarzy” opuścił ten obszar i udał się w rejon Grodziska. Niemcy prawdopodobnie nie natrafiliby na ślad oddziału, gdyby „Pepik” nie zastrzelił we wsi Werek dwóch policjantów granatowych. Strzały zaalarmowały Niemców, którzy pod wsią Adamów dopadli odpoczywający oddział i w toku zaciętego boju zginął dowódca i 8 (?) gwardzistów; w tym 3 Rosjan. Pluton stracił wszystkie rowery, broń i amunicję, która znajdowała się na wozie konnym i uległ rozproszeniu. Z rozbitków w lipcu i sierpniu 1943 r. powstały 4 nowe drużyny: Stefana Nowackiego („Bystry”), Jana Jagusia („Kozub”), Stanisława Majewskiego (1918–1943) „Kucharz” i Stanisława Fijałkowskiego.

W raportach [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]] oddziały partyzanckie [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]] nazywano „bandami”. W sprawozdaniu Biura Informacji i Propagandy AK Obwodu Grójec z sierpnia 1943 przesłanym do Komendy Obwodu AK informowano: „''otrzymano wiadomość, że na pograniczu powiatu błońskiego i grójeckiego grasuje banda „Czecha” licząca około 100 ludzi, a wchodząca w skład oddziału partyzanckiego im. Pułaskiego. Z komuną związana jest ona od niedawna i wypłaca jej miesięcznie 10 tysięcy złotych. W grupie tej jest 4 oficerów bolszewickich, w tym 1 porucznik. W połowie lipca podzielona została ta banda na 2 oddziały po 50 ludzi. Podlega ona Kubie'' [Stanisław Gać] ''grasującemu ze swą bandą w powiecie sochaczewskim i łowickim, są tam częste wypadki dezercji''”.

== Przypisy ==
<references />

== Bibliografia ==

* Zofia Romanowska, ''Oddział partyzancki Gwardii Ludowej Jerzego Niedoszyńskiego w Grójeckiem'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. 63-67 – na podstawie źródeł:
* Archiwum Akt Nowych w Warszawie: CA KC PZPR, GL Obwód I Warszawski, Okręg II Warszawa Podmiejska, III B I/Z, raport 11; sygn. 191/5 – 2 – Raporty: 11, 12, 14, 15, 29, k. 7, 8, 19: AK Obszar Warszawski, 203/III – 136, s. 14; 203/X – 72, s. 13, 19;
* „Gwardzista” 1943, nr 20: 10 czerwca; nr 24: 10 sierpnia; nr 25: 20 sierpnia; nr 27: 15 września;
* Roman Jakubiak, Józef Kalinowski, ''Pepik'', „Polska Niepodległa” 1947, nr 7-8, s. 108-111;
* Waldemar Tuszyński, ''Pamięci czeskiego partyzanta „Pepika” z Gwardii Ludowej'', „Polska Zbrojna” 1949, nr 205;
* Andrzej Daszkowski, ''Był taki Czech ... wspomnienie'', „Żołnierz Polski” 1960, nr 25;
* Tadeusz Antonowicz, ''„Jurek” – „Pepik”'', [w:] Stanisław Wroński, ''Polsko-czechosłowackie braterstwo broni 1939-1945'', Warszawa 1961, s. 61-68;
* Józef Kalinowski, ''Wspomnienie o Pepiku'', [w:] ''Wspomnienia żołnierzy GL i AL.'' Zebrali i opracowali: Józef Garas, Czesław Gołąbek, Bogdan Kobuszewski, Tadeusz Tarnogrodzki, Wyd. II, Warszawa 1962, s. 108-111;
* Benon Dymek, ''Pozostał w pamięci i w legendzie (O „Pepiku”)'', „Trybuna Mazowiecka” 1963, nr 220, s. 3;
* Józef Garas, ''Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942-1945'', Wydanie II poprawione i uzupełnione, Warszawa 1971, s. 111-112;
* Jan Rusz, ''„Pepik”'', [w:] ''Ludzie Mazowsza'', Warszawa 1964, s. 286-295;
* Franciszek Sobolewski, ''„Pepik”'', [w:] ''Warszawa Lewa-Podmiejska 1942-1945. Z walk PPR, GL-AL''. Red. naukowy Benon Dymek, Warszawa 1971, s. 359-361;
* Władysław Ważniewski, ''Na przedpolach stolicy 1939-1945'', Warszawa 1971, s. 312-316, 493;
* [[Henryk Świderski]], ''Armia Krajowa w Obwodzie Grójec – „Głuszec”'', Warszawa 1993, s. 50.

[[Kategoria:Organizacje wojskowe]]

Oddział partyzancki Gwardii Ludowej Jerzego Niedoszyńskiego - Historia wersji