https://www.jabcok.org/jabcok/index.php?action=history&feed=atom&title=Filia%C5%82_ewangelicko-augsburski_w_Karolewie 2026-08-30T13:25:49Z Historia wersji tej strony wiki MediaWiki 1.40.0 https://www.jabcok.org/jabcok/index.php?title=Filia%C5%82_ewangelicko-augsburski_w_Karolewie&diff=1196&oldid=prev 2024-07-25T16:06:13Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="pl"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← poprzednia wersja</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Wersja z 18:06, 25 lip 2024</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l15">Linia 15:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Linia 15:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Bibliografia ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Bibliografia ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* Paweł Fijałkowski'', Filiał ewangelicko-augsburski w Karolewie'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt pierwszy'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1993, s. 26–28 - na podstawie źródeł:</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Centralne Władze Wyznaniowe, 1316 (Akta tyczące się filiału ewangelickiego w Błędowie), s. 26-55, 60, 452, 475;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* E. H. Busch, ''Beiträge zur Geschichte und Statistik des Kirchen und Schulwesens der ev.-augsburg. Gemeinden im Königreich Polen'', Petersburg-Lipsk 1867, s. 113-115;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ''Wykaz parafii i proboszczów Konsystorza Ewangelicko-Augsburskiego okręgu warszawskiego'', „Rocznik Ewangelicki” 1925, t. 1, s. 118;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* E. Kneifel, ''Die evangelisch-augsburgischen Gemeinden in Polen 1555-1939'', München 1971, s. 50.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Kategoria:Religia]]</ins></div></td></tr> </table>

Admin https://www.jabcok.org/jabcok/index.php?title=Filia%C5%82_ewangelicko-augsburski_w_Karolewie&diff=688&oldid=prev 2024-04-27T16:37:50Z

<p>Utworzono nową stronę &quot;&#039;&#039;&#039;Filiał ewangelicko-augsburski w <a href="/jabcok/index.php/Karolew" title="Karolew">Karolewie</a>&#039;&#039;&#039; – istniał w latach 1871–1945, podlegał parafii ewangelicko-augsburskiej w Wiskitkach-Żyrardowie; należała do niego ludność ewangelicka (luterańska) mieszkająca na obszarze między <a href="/jabcok/index.php/Gr%C3%B3jec" title="Grójec">Grójcem</a> i Mszczonowem. == Historia == ● &#039;&#039;Więcej w osobnym artykule: <a href="/jabcok/index.php/Ewangelicy" title="Ewangelicy">Ewangelicy</a>.&#039;&#039; Pierwsi ewangeliccy koloniści zostali sprowadzeni na ten teren około 1800 roku przez właścicieli dóbr …&quot;</p> <p><b>Nowa strona</b></p><div>'''Filiał ewangelicko-augsburski w [[Karolew|Karolewie]]''' – istniał w latach 1871–1945, podlegał parafii ewangelicko-augsburskiej w Wiskitkach-Żyrardowie; należała do niego ludność ewangelicka (luterańska) mieszkająca na obszarze między [[Grójec|Grójcem]] i Mszczonowem. <br /> <br /> == Historia ==<br /> ● ''Więcej w osobnym artykule: [[Ewangelicy]].''<br /> <br /> Pierwsi ewangeliccy koloniści zostali sprowadzeni na ten teren około 1800 roku przez właścicieli dóbr [[Petrykozy]] i założyli osadę Holendry Petrykoskie. W 1825 r. właściciel ziemski Karol Wohlhübner sprowadził nowych osadników do [[Karolew|Karolewa]] (Karolew-Kolonia), Grzegorzewic, Huty Jeżewskiej, Lindowa (Lindów-Kolonia), Nosowa-Poniatek i Zimnic (Zimnice-Kolonia). W Karolewie zbudowano drewniany dom modlitwy, mieszczący również szkołę.<br /> <br /> Początkowo ewangelicy z Karolewa i okolic znajdowali się pod duszpasterską opieką pastorów z Iłowa koło Sochaczewa, a od 1829 z Rawy Mazowieckiej. W latach 1838–1839 powstał [[Filiał ewangelicko-augsburski w Błędowie|filiał w Błędowie]], obejmujący rejon [[Karolew|Karolewa]] i [[Błędów|Błędowa]]. Jego administratorem został pastor z [[Pilica (gmina Warka)|Pilicy]], ks. Dawid Bergemann. Ok. 1840 roku w Karolewie mieszkało 46 rodzin luterańskich (173 osoby). Źródłem utrzymania większości było rolnictwo. W Lindowie-Kolonii mieszkało 180 ewangelików, w Zimnicach-Kolonii 136, w Holendrach Petrykoskich 34, w Sabinie 29, w Hucie Jeżewskiej 22, w Grzegorzewicach 21. Wśród mieszkańców tych osiedli dominowali rolnicy, liczną grupę stanowili mistrzowie, czeladnicy i wyrobnicy zatrudnieni w hutach szkła lub produkujący sukno. <br /> <br /> Ok. 1850 roku błędowski filiał podporządkowano parafii w Rawie Mazowieckiej. Ewangeliccy mieszkańcy Karolewa i okolic posiadali własnego kantora, który od 1860 otrzymywał z kasy filiału 25 rubli rocznie. W 1866 zmniejszono jego pensję do 12 rubli, zwracając jednocześnie 3 morgi ziemi. Kantor był także nauczycielem i z racji tej funkcji otrzymywał 61 rubli 70 kopiejek rocznie. Do prowadzonej przezeń w domu modlitwy szkoły uczęszczało 37 uczniów. W 1871 ewangelicy z Karolewa i sąsiednich wsi uzyskali zgodę władz na utworzenie własnego filiału, który podlegał odtąd parafii w Wiskitkach-Żyrardowie. W 1893 zbudowano nowy, murowany dom modlitwy; blisko połowę kosztów budowy pokrył właściciel Petrykoz, Aleksander Stremer. Przed 1914 filiał liczył około 700 dusz.<br /> <br /> Podczas I wojny światowej spłonął dom modlitwy i szkoła. W 1915 kantora i większość członków filiału wysiedlono w głąb Rosji. Dopiero w 1918 większość z nich powróciła. Odbudowano szkołę, wzniesiono kościół (poświęcenia dokonał w 1923 ks. pastor Otto Wittenberg). Filiał liczył wówczas 565 dusz, językiem liturgii był niemiecki. W 1923 udzielono: 23 chrzty, 15 konfirmacji, 5 ślubów, zanotowano 12 zgonów. Do szkoły, posiadającej status szkoły powszechnej, uczęszczało 72 dzieci. Zajęcia przedpołudniowe odbywały się w języku niemieckim, popołudniowe w języku polskim. Około 1925 roku założono orkiestrę puzonową; działał mieszany chór młodzieżowy oraz biblioteka.<br /> <br /> We wrześniu 1939 członkowie filiału zostali jako Niemcy internowani i skierowani do Berezy Kartuskiej. Powrócili wkrótce po zajęciu Polski przez wojska niemieckie i radzieckie. W 1944 władze okupacyjne, spodziewając się, że radziecka ofensywa przekroczy Wisłę, zarządziły ewakuację ludności niemieckiej na zachód. Wśród ewakuowanych byli m.in. członkowie filiału.<br /> <br /> == Bibliografia ==</div>

Admin