Żeńskie Szare Szeregi - Historia wersji

Admin o 20:20, 12 sie 2024

2024-08-12T20:20:38Z

← poprzednia wersja		Wersja z 22:20, 12 sie 2024
Linia 10:		Linia 10:
	Żeńskie Szare Szeregi nie podlegały scaleniu ze Związkiem Walki Zbrojnej – potem [[Armia Krajowa\|Armią Krajową]]. Były jednak związane z nimi oraz z Delegaturą Rządu na Kraj i pozostawały pod ich ideowo-politycznym wpływem. Stosunki między harcerkami a Armią Krajową Komenda Główna tej organizacji wojskowej uregulowała rozkazem 795 z dnia 10 listopada 1942. Władze podziemnego państwa wymagały od harcerek współdziałania z konspiracją wojskową i przekazania w stosownej chwili dziewcząt do powołanej przez Komendę Główną Armii Krajowej rozkazem nr 51 z 30 października 1941 [[Wojskowa Służba Kobiet\|Wojskowej Służby Kobiet]] (WSK).		Żeńskie Szare Szeregi nie podlegały scaleniu ze Związkiem Walki Zbrojnej – potem [[Armia Krajowa\|Armią Krajową]]. Były jednak związane z nimi oraz z Delegaturą Rządu na Kraj i pozostawały pod ich ideowo-politycznym wpływem. Stosunki między harcerkami a Armią Krajową Komenda Główna tej organizacji wojskowej uregulowała rozkazem 795 z dnia 10 listopada 1942. Władze podziemnego państwa wymagały od harcerek współdziałania z konspiracją wojskową i przekazania w stosownej chwili dziewcząt do powołanej przez Komendę Główną Armii Krajowej rozkazem nr 51 z 30 października 1941 [[Wojskowa Służba Kobiet\|Wojskowej Służby Kobiet]] (WSK).

	Organizacja Harcerek wychowywała dziewczęta przez ich uczestnictwo w walce z okupantem. Młodsze (16-18 lata) pomagały jeńcom, osobom wysiedlonym, rodzinom aresztowanych, opiekowały się dziećmi. Czyniły to pod osłoną i przy finansowej pomocy [[Rada Główna Opiekuńcza\|Rady Głównej Opiekuńczej]] i [[Polski Czerwony Krzyż\|Polskiego Czerwonego Krzyża]]. Starsze harcerki (17-19 lata) odbywały szkolenie sanitarne w zakresie pierwszej pomocy lekarskiej, gromadziły leki, materiały opatrunkowe, pełniły funkcje łączniczek, kolporterek prasy. Te, które zostały skierowane do Wojskowej Służby Kobiet zatrudnione były w służbie łączności sanitarnej, kolportażu prasy.		Organizacja Harcerek wychowywała dziewczęta przez ich uczestnictwo w walce z okupantem. Młodsze (16-18 lata) pomagały jeńcom, osobom wysiedlonym, rodzinom aresztowanych, opiekowały się dziećmi. Czyniły to pod osłoną i przy finansowej pomocy [[Rada Główna Opiekuńcza (1940–1945)\|Rady Głównej Opiekuńczej]] i [[Polski Czerwony Krzyż\|Polskiego Czerwonego Krzyża]]. Starsze harcerki (17-19 lata) odbywały szkolenie sanitarne w zakresie pierwszej pomocy lekarskiej, gromadziły leki, materiały opatrunkowe, pełniły funkcje łączniczek, kolporterek prasy. Te, które zostały skierowane do Wojskowej Służby Kobiet zatrudnione były w służbie łączności sanitarnej, kolportażu prasy.

	Praca grójeckiego tajnego hufca była zdecentralizowana. W powiecie funkcjonował nie tyle hufiec i drużyny w poszczególnych ośrodkach ZWZ/AK, ile grupy, zespoły środowiska harcerek mieszkających w większych miejscowościach. Drużynowe na ogół pracowały zawodowo w legalnie działających szkołach, w Radzie Głównej Opiekuńczej, Polskim Czerwonym Krzyżu, a także miały przydziały wojskowe.		Praca grójeckiego tajnego hufca była zdecentralizowana. W powiecie funkcjonował nie tyle hufiec i drużyny w poszczególnych ośrodkach ZWZ/AK, ile grupy, zespoły środowiska harcerek mieszkających w większych miejscowościach. Drużynowe na ogół pracowały zawodowo w legalnie działających szkołach, w Radzie Głównej Opiekuńczej, Polskim Czerwonym Krzyżu, a także miały przydziały wojskowe.
Linia 24:		Linia 24:
	Starsze harcerki były przygotowywane do służby łączniczek, kolporterek, zapoznawano je z budową np. rewolweru. Szkolenia odbywały się w domach prywatnych, m.in. u Stanisławy (1905–1944) i Marcina („Rogalski”) Przybyłowskich w [[Mieczysławówka\|Mieczysławówce]] pod [[Grójec\|Grójcem]]. Praktyczne ćwiczenia z tych zakresów odbywały się w okolicy wsi [[Grudzkowola]], na tzw. [[Piekiełko\|Piekiełku]].		Starsze harcerki były przygotowywane do służby łączniczek, kolporterek, zapoznawano je z budową np. rewolweru. Szkolenia odbywały się w domach prywatnych, m.in. u Stanisławy (1905–1944) i Marcina („Rogalski”) Przybyłowskich w [[Mieczysławówka\|Mieczysławówce]] pod [[Grójec\|Grójcem]]. Praktyczne ćwiczenia z tych zakresów odbywały się w okolicy wsi [[Grudzkowola]], na tzw. [[Piekiełko\|Piekiełku]].

	W pracy z dziewczętami przywiązywano dużą wagę do nauki i samokształcenia, stąd wiele dziewcząt uczestniczyło w [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej\|tajnym nauczaniu w zakresie szkoły średniej]].		W pracy z dziewczętami przywiązywano dużą wagę do nauki i samokształcenia, stąd wiele dziewcząt uczestniczyło w [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej (1939–1945)\|tajnym nauczaniu w zakresie szkoły średniej]].

	Do rąk harcerek docierały m.in. od marca 1941 do sierpnia 1944 miesięcznik, a potem dwutygodnik „Dziś i Jutro”, pismo Komendy Pogotowia oraz gazetka Komendy Chorągwi Mazowieckiej „Krąg”. Pisma te wskazywały jak żyć w warunkach okupacji, by zachować godność narodową i służyć ojczyźnie.		Do rąk harcerek docierały m.in. od marca 1941 do sierpnia 1944 miesięcznik, a potem dwutygodnik „Dziś i Jutro”, pismo Komendy Pogotowia oraz gazetka Komendy Chorągwi Mazowieckiej „Krąg”. Pisma te wskazywały jak żyć w warunkach okupacji, by zachować godność narodową i służyć ojczyźnie.

Admin o 17:39, 4 sie 2024

2024-08-04T17:39:03Z

← poprzednia wersja		Wersja z 19:39, 4 sie 2024
Linia 1:		Linia 1:
	'''Żeńskie Szare Szeregi''' – w okresie okupacji hitlerowskiej kryptonim żeńskiej części tajnie działającego Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP).		'''Żeńskie Szare Szeregi''' – w okresie okupacji hitlerowskiej kryptonim żeńskiej części tajnie działającego [[Związek Harcerstwa Polskiego\|Związku Harcerstwa Polskiego]] (ZHP).

	* Zobacz również: ''[[Szare Szeregi]]''.		* Zobacz również: ''[[Szare Szeregi]]''.
Linia 6:		Linia 6:
	Do służby w wyjątkowo trudnych warunkach klęski żywiołowej lub w czasie wojny zaczęto przygotowywać harcerki od końca września 1938. Naczelniczka harcerek rozkazem z 24 września tego roku powołała do życia Pogotowie Harcerek. Przygotowanie dziewcząt objętych Pogotowiem polegało na kształceniu umiejętności w zakresie służby sanitarnej, łączności, gospodarczej, terenoznawstwa. Duży nacisk położono wówczas na wyrobienie takich cech jak: czujność, gotowość, ofiarność, odwaga, zaradność. Te umiejętności i cechy charakteru są nader przydatne w warunkach, jakie panują np. w czasie wojny.		Do służby w wyjątkowo trudnych warunkach klęski żywiołowej lub w czasie wojny zaczęto przygotowywać harcerki od końca września 1938. Naczelniczka harcerek rozkazem z 24 września tego roku powołała do życia Pogotowie Harcerek. Przygotowanie dziewcząt objętych Pogotowiem polegało na kształceniu umiejętności w zakresie służby sanitarnej, łączności, gospodarczej, terenoznawstwa. Duży nacisk położono wówczas na wyrobienie takich cech jak: czujność, gotowość, ofiarność, odwaga, zaradność. Te umiejętności i cechy charakteru są nader przydatne w warunkach, jakie panują np. w czasie wojny.

	Podczas okupacji Związek Harcerstwa Polskiego działał nielegalnie pod kryptonimem [[Szare Szeregi]]. Żeńska ich część w kontaktach wewnętrznych posługiwała się 3 kryptonimami: w latach 1939–1940 - OH (Organizacja Harcerek), 1940–1943 - ZK (Związek Koniczynek); liść koniczyny był oznaką skautingu żeńskiego; w latach 1943–1945 - BG (Bądź Gotów). Organizacja Harcerek zrzeszała harcerki powyżej 16 roku życia. Podstawową komórkę stanowiły „ogniwa”. Tworzyły je od 3 do 6 dziewcząt dobranych według wieku i wyrobienia życiowego.		Podczas okupacji [[Związek Harcerstwa Polskiego]] działał nielegalnie pod kryptonimem [[Szare Szeregi]]. Żeńska ich część w kontaktach wewnętrznych posługiwała się 3 kryptonimami: w latach 1939–1940 - OH (Organizacja Harcerek), 1940–1943 - ZK (Związek Koniczynek); liść koniczyny był oznaką skautingu żeńskiego; w latach 1943–1945 - BG (Bądź Gotów). Organizacja Harcerek zrzeszała harcerki powyżej 16 roku życia. Podstawową komórkę stanowiły „ogniwa”. Tworzyły je od 3 do 6 dziewcząt dobranych według wieku i wyrobienia życiowego.

	Żeńskie Szare Szeregi nie podlegały scaleniu ze Związkiem Walki Zbrojnej – potem [[Armia Krajowa\|Armią Krajową]]. Były jednak związane z nimi oraz z Delegaturą Rządu na Kraj i pozostawały pod ich ideowo-politycznym wpływem. Stosunki między harcerkami a Armią Krajową Komenda Główna tej organizacji wojskowej uregulowała rozkazem 795 z dnia 10 listopada 1942. Władze podziemnego państwa wymagały od harcerek współdziałania z konspiracją wojskową i przekazania w stosownej chwili dziewcząt do powołanej przez Komendę Główną Armii Krajowej rozkazem nr 51 z 30 października 1941 [[Wojskowa Służba Kobiet\|Wojskowej Służby Kobiet]] (WSK).		Żeńskie Szare Szeregi nie podlegały scaleniu ze Związkiem Walki Zbrojnej – potem [[Armia Krajowa\|Armią Krajową]]. Były jednak związane z nimi oraz z Delegaturą Rządu na Kraj i pozostawały pod ich ideowo-politycznym wpływem. Stosunki między harcerkami a Armią Krajową Komenda Główna tej organizacji wojskowej uregulowała rozkazem 795 z dnia 10 listopada 1942. Władze podziemnego państwa wymagały od harcerek współdziałania z konspiracją wojskową i przekazania w stosownej chwili dziewcząt do powołanej przez Komendę Główną Armii Krajowej rozkazem nr 51 z 30 października 1941 [[Wojskowa Służba Kobiet\|Wojskowej Służby Kobiet]] (WSK).

Admin o 16:23, 2 sie 2024

2024-08-02T16:23:12Z

← poprzednia wersja		Wersja z 18:23, 2 sie 2024
Linia 33:		Linia 33:

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

			* Wanda Szeląg, ''Żeńskie Szare Szeregi'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt piąty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, Grójec 1996, s. 106-108, na podstawie źródeł:
			* Tajny hufiec Szarych Szeregów - ankieta wypełniona przez Leokadię Granatową;
			* Zygmunt Solarski, „Materiały z działalności w Szarych Szeregach w Grójcu”;
			* Pisemna relacja Marii Lorys-Przybyłowskiej;
			* Listy Lidii Gabałówny z lat 1967-1968;
			* ''Harcerki 1939-1945''. Wyd. 2, Warszawa 1983.

			[[Kategoria:Organizacje wojskowe]]

Admin o 19:43, 7 maj 2024

2024-05-07T19:43:46Z

← poprzednia wersja		Wersja z 21:43, 7 maj 2024
Linia 16:		Linia 16:
	Wiedza na temat żeńskich Szarych Szeregów w Grójeckiem jest nader uboga. Odtworzenie pełnego stanu osobowego nie jest możliwe z powodu nie odnalezienia dokumentów i braku relacji. Działalność harcerek, w sposób pośredni, przedstawiona została w pracach poświęconych Armii Krajowej w pow. grójeckim, a ściślej w ustępach omawiających [[Wojskowa Służba Kobiet\|Wojskową Służbę Kobiet]], do której powołano wiele dziewcząt. Wbrew oczekiwaniu, praca ich nie została jednak wyodrębniona. Z ustnych i pisemnych przekazów wiemy, że komendantką tajnego hufca w [[Powiat grójecki\|powiecie grójeckim]] była Leokadia Perzówna-Granatowa (ur. 1906), ps. „Czarna”, zastępczynią i drużynową w [[Grójec\|Grójcu]] - Janina Michalska („Fiołek”). O ich kontaktach z Chorągwią Mazowiecką, z kolejnymi komendantkami: hrcm. Marią Trojanowską (do 1942), Wandą Szlamińską (1942-1944), Janiną Saską (1944) i Anną Piotrowską (od upadku powstania warszawskiego, dla rejonu lewobrzeżnego), nic na razie nie wiemy.		Wiedza na temat żeńskich Szarych Szeregów w Grójeckiem jest nader uboga. Odtworzenie pełnego stanu osobowego nie jest możliwe z powodu nie odnalezienia dokumentów i braku relacji. Działalność harcerek, w sposób pośredni, przedstawiona została w pracach poświęconych Armii Krajowej w pow. grójeckim, a ściślej w ustępach omawiających [[Wojskowa Służba Kobiet\|Wojskową Służbę Kobiet]], do której powołano wiele dziewcząt. Wbrew oczekiwaniu, praca ich nie została jednak wyodrębniona. Z ustnych i pisemnych przekazów wiemy, że komendantką tajnego hufca w [[Powiat grójecki\|powiecie grójeckim]] była Leokadia Perzówna-Granatowa (ur. 1906), ps. „Czarna”, zastępczynią i drużynową w [[Grójec\|Grójcu]] - Janina Michalska („Fiołek”). O ich kontaktach z Chorągwią Mazowiecką, z kolejnymi komendantkami: hrcm. Marią Trojanowską (do 1942), Wandą Szlamińską (1942-1944), Janiną Saską (1944) i Anną Piotrowską (od upadku powstania warszawskiego, dla rejonu lewobrzeżnego), nic na razie nie wiemy.

	Na podstawie wzmiankowanych przekazów ustalono kilkadziesiąt nazwisk harcerek Szarych Szeregów z powiatu grójeckiego. Z listy tej wymienimy kilka tych, które działały w [[Grójec\|Grójcu]], największym ośrodku Szarych Szeregów: Barbara („Asia”) i Alicja („Lidia”) Jakubowskie, Danuta Świtalska, Maria Kulczycka („Mika”), Teresa Nastula, Halina Markowska-Konopacka („Maria”), Lidia Gabałówna (~~1927-1970~~), ps. „Trzmiel”.		Na podstawie wzmiankowanych przekazów ustalono kilkadziesiąt nazwisk harcerek Szarych Szeregów z powiatu grójeckiego. Z listy tej wymienimy kilka tych, które działały w [[Grójec\|Grójcu]], największym ośrodku Szarych Szeregów: Barbara („Asia”) i Alicja („Lidia”) Jakubowskie, Danuta Świtalska, Maria Kulczycka („Mika”), Teresa Nastula, Halina Markowska-Konopacka („Maria”), Lidia Gabałówna (1927–1970), ps. „Trzmiel”.

	Pracą harcerek kierowały: w [[Góra Kalwaria\|Górze Kalwarii]] - Łucja Morawińska („Mora”), w [[Grójec\|Grójcu]] - oprócz wzmiankowanej Leokadii Perzównej-Granatowej, drużynowe - Maria Pietrusińska, Krystyna Zawadzka-Czajkowska („Leśniczanka”), Anna i Maria Dutkiewiczówny, w [[Mogielnica\|Mogielnicy]] - [[Helena Mroziewicz]] („Hesia”), w [[Warka\|Warce]] - Felicja Giętkowska („Róża”) i żona [[Władysław Janus\|Władysława Janusa]].		Pracą harcerek kierowały: w [[Góra Kalwaria\|Górze Kalwarii]] - Łucja Morawińska („Mora”), w [[Grójec\|Grójcu]] - oprócz wzmiankowanej Leokadii Perzównej-Granatowej, drużynowe - Maria Pietrusińska, Krystyna Zawadzka-Czajkowska („Leśniczanka”), Anna i Maria Dutkiewiczówny, w [[Mogielnica\|Mogielnicy]] - [[Helena Mroziewicz]] („Hesia”), w [[Warka\|Warce]] - Felicja Giętkowska („Róża”) i żona [[Władysław Janus\|Władysława Janusa]].

	Działalność harcerek koncentrowała się głównie na przygotowaniu sanitariuszek. Kursy wiedzy z tego zakresu, w sierpniu 1943 w [[Grójec\|Grójcu]] przeprowadzili lekarze: Franciszek Grodecki („Grad”) i [[Mieczysław Grzeszek]] („Migdał”) w Warce (październik ~~1943-maj~~ 1944) - Jadwiga Goławska-Kwaśnik („Karola”) i Karol Chruścielewski („Batory”). Harcerki zbierały się w nielicznych grupach, w różnych prywatnych mieszkaniach, np. w Grójcu u H. Markowskiej-Konopackiej, Krystyny Rygiewiczówny („Lena”), Hanny Twardowskiej („Danka”), w domu parafialnym. Spotkania poświęcone były m.in. pogadankom na tematy ideowe. Przygotowywano też na nich tzw. szarpie, czyli opatrunki zrobione ze starych, spranych płócien. Sterylizowano je i otrzymywano rodzaj gazy, którą owijano watę.		Działalność harcerek koncentrowała się głównie na przygotowaniu sanitariuszek. Kursy wiedzy z tego zakresu, w sierpniu 1943 w [[Grójec\|Grójcu]] przeprowadzili lekarze: Franciszek Grodecki („Grad”) i [[Mieczysław Grzeszek]] („Migdał”) w Warce (październik 1943–maj 1944) - Jadwiga Goławska-Kwaśnik („Karola”) i Karol Chruścielewski („Batory”). Harcerki zbierały się w nielicznych grupach, w różnych prywatnych mieszkaniach, np. w Grójcu u H. Markowskiej-Konopackiej, Krystyny Rygiewiczówny („Lena”), Hanny Twardowskiej („Danka”), w domu parafialnym. Spotkania poświęcone były m.in. pogadankom na tematy ideowe. Przygotowywano też na nich tzw. szarpie, czyli opatrunki zrobione ze starych, spranych płócien. Sterylizowano je i otrzymywano rodzaj gazy, którą owijano watę.

	Starsze harcerki były przygotowywane do służby łączniczek, kolporterek, zapoznawano je z budową np. rewolweru. Szkolenia odbywały się w domach prywatnych, m.in. u Stanisławy (~~1905-1944~~) i Marcina („Rogalski”) Przybyłowskich w [[Mieczysławówka\|Mieczysławówce]] pod [[Grójec\|Grójcem]]. Praktyczne ćwiczenia z tych zakresów odbywały się w okolicy wsi [[Grudzkowola]], na tzw. [[Piekiełko\|Piekiełku]].		Starsze harcerki były przygotowywane do służby łączniczek, kolporterek, zapoznawano je z budową np. rewolweru. Szkolenia odbywały się w domach prywatnych, m.in. u Stanisławy (1905–1944) i Marcina („Rogalski”) Przybyłowskich w [[Mieczysławówka\|Mieczysławówce]] pod [[Grójec\|Grójcem]]. Praktyczne ćwiczenia z tych zakresów odbywały się w okolicy wsi [[Grudzkowola]], na tzw. [[Piekiełko\|Piekiełku]].

	W pracy z dziewczętami przywiązywano dużą wagę do nauki i samokształcenia, stąd wiele dziewcząt uczestniczyło w [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej\|tajnym nauczaniu w zakresie szkoły średniej]].		W pracy z dziewczętami przywiązywano dużą wagę do nauki i samokształcenia, stąd wiele dziewcząt uczestniczyło w [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej\|tajnym nauczaniu w zakresie szkoły średniej]].
Linia 28:		Linia 28:
	Do rąk harcerek docierały m.in. od marca 1941 do sierpnia 1944 miesięcznik, a potem dwutygodnik „Dziś i Jutro”, pismo Komendy Pogotowia oraz gazetka Komendy Chorągwi Mazowieckiej „Krąg”. Pisma te wskazywały jak żyć w warunkach okupacji, by zachować godność narodową i służyć ojczyźnie.		Do rąk harcerek docierały m.in. od marca 1941 do sierpnia 1944 miesięcznik, a potem dwutygodnik „Dziś i Jutro”, pismo Komendy Pogotowia oraz gazetka Komendy Chorągwi Mazowieckiej „Krąg”. Pisma te wskazywały jak żyć w warunkach okupacji, by zachować godność narodową i służyć ojczyźnie.

	W związku z tajną działalnością 14 marca 1944 gestapo aresztowało Helenę Mroziewicz, drużynową w [[Mogielnica\|Mogielnicy]] i osadziło w areszcie śledczym na Pawiaku w Warszawie. Rozstrzelano ją 26 kwietnia 1944 r.		W związku z tajną działalnością 14 marca 1944 gestapo aresztowało [[Helena Mroziewicz\|Helenę Mroziewicz]], drużynową w [[Mogielnica\|Mogielnicy]] i osadziło w areszcie śledczym na Pawiaku w Warszawie. Rozstrzelano ją 26 kwietnia 1944 r.

	Żeńskie Szeregi rozwiązane zostały 18 stycznia 1945 r.		Żeńskie Szeregi rozwiązane zostały 18 stycznia 1945 r.

	== Bibliografia ==		== Bibliografia ==

Admin: Utworzono nową stronę "'''Żeńskie Szare Szeregi''' – w okresie okupacji hitlerowskiej kryptonim żeńskiej części tajnie działającego Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP). * Zobacz również: ''Szare Szeregi''. == Historia == Do służby w wyjątkowo trudnych warunkach klęski żywiołowej lub w czasie wojny zaczęto przygotowywać harcerki od końca września 1938. Naczelniczka harcerek rozkazem z 24 września tego roku powołała do życia Pogotowie Harcerek. Przygotowanie…"

2024-05-06T20:37:32Z

Utworzono nową stronę "'''Żeńskie Szare Szeregi''' – w okresie okupacji hitlerowskiej kryptonim żeńskiej części tajnie działającego Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP). * Zobacz również: ''Szare Szeregi''. == Historia == Do służby w wyjątkowo trudnych warunkach klęski żywiołowej lub w czasie wojny zaczęto przygotowywać harcerki od końca września 1938. Naczelniczka harcerek rozkazem z 24 września tego roku powołała do życia Pogotowie Harcerek. Przygotowanie…"

Nowa strona

'''Żeńskie Szare Szeregi''' – w okresie okupacji hitlerowskiej kryptonim żeńskiej części tajnie działającego Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP).

* Zobacz również: ''[[Szare Szeregi]]''.

== Historia ==
Do służby w wyjątkowo trudnych warunkach klęski żywiołowej lub w czasie wojny zaczęto przygotowywać harcerki od końca września 1938. Naczelniczka harcerek rozkazem z 24 września tego roku powołała do życia Pogotowie Harcerek. Przygotowanie dziewcząt objętych Pogotowiem polegało na kształceniu umiejętności w zakresie służby sanitarnej, łączności, gospodarczej, terenoznawstwa. Duży nacisk położono wówczas na wyrobienie takich cech jak: czujność, gotowość, ofiarność, odwaga, zaradność. Te umiejętności i cechy charakteru są nader przydatne w warunkach, jakie panują np. w czasie wojny.

Podczas okupacji Związek Harcerstwa Polskiego działał nielegalnie pod kryptonimem [[Szare Szeregi]]. Żeńska ich część w kontaktach wewnętrznych posługiwała się 3 kryptonimami: w latach 1939–1940 - OH (Organizacja Harcerek), 1940–1943 - ZK (Związek Koniczynek); liść koniczyny był oznaką skautingu żeńskiego; w latach 1943–1945 - BG (Bądź Gotów). Organizacja Harcerek zrzeszała harcerki powyżej 16 roku życia. Podstawową komórkę stanowiły „ogniwa”. Tworzyły je od 3 do 6 dziewcząt dobranych według wieku i wyrobienia życiowego.

Żeńskie Szare Szeregi nie podlegały scaleniu ze Związkiem Walki Zbrojnej – potem [[Armia Krajowa|Armią Krajową]]. Były jednak związane z nimi oraz z Delegaturą Rządu na Kraj i pozostawały pod ich ideowo-politycznym wpływem. Stosunki między harcerkami a Armią Krajową Komenda Główna tej organizacji wojskowej uregulowała rozkazem 795 z dnia 10 listopada 1942. Władze podziemnego państwa wymagały od harcerek współdziałania z konspiracją wojskową i przekazania w stosownej chwili dziewcząt do powołanej przez Komendę Główną Armii Krajowej rozkazem nr 51 z 30 października 1941 [[Wojskowa Służba Kobiet|Wojskowej Służby Kobiet]] (WSK).

Organizacja Harcerek wychowywała dziewczęta przez ich uczestnictwo w walce z okupantem. Młodsze (16-18 lata) pomagały jeńcom, osobom wysiedlonym, rodzinom aresztowanych, opiekowały się dziećmi. Czyniły to pod osłoną i przy finansowej pomocy [[Rada Główna Opiekuńcza|Rady Głównej Opiekuńczej]] i [[Polski Czerwony Krzyż|Polskiego Czerwonego Krzyża]]. Starsze harcerki (17-19 lata) odbywały szkolenie sanitarne w zakresie pierwszej pomocy lekarskiej, gromadziły leki, materiały opatrunkowe, pełniły funkcje łączniczek, kolporterek prasy. Te, które zostały skierowane do Wojskowej Służby Kobiet zatrudnione były w służbie łączności sanitarnej, kolportażu prasy.

Praca grójeckiego tajnego hufca była zdecentralizowana. W powiecie funkcjonował nie tyle hufiec i drużyny w poszczególnych ośrodkach ZWZ/AK, ile grupy, zespoły środowiska harcerek mieszkających w większych miejscowościach. Drużynowe na ogół pracowały zawodowo w legalnie działających szkołach, w Radzie Głównej Opiekuńczej, Polskim Czerwonym Krzyżu, a także miały przydziały wojskowe.

Wiedza na temat żeńskich Szarych Szeregów w Grójeckiem jest nader uboga. Odtworzenie pełnego stanu osobowego nie jest możliwe z powodu nie odnalezienia dokumentów i braku relacji. Działalność harcerek, w sposób pośredni, przedstawiona została w pracach poświęconych Armii Krajowej w pow. grójeckim, a ściślej w ustępach omawiających [[Wojskowa Służba Kobiet|Wojskową Służbę Kobiet]], do której powołano wiele dziewcząt. Wbrew oczekiwaniu, praca ich nie została jednak wyodrębniona. Z ustnych i pisemnych przekazów wiemy, że komendantką tajnego hufca w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]] była Leokadia Perzówna-Granatowa (ur. 1906), ps. „Czarna”, zastępczynią i drużynową w [[Grójec|Grójcu]] - Janina Michalska („Fiołek”). O ich kontaktach z Chorągwią Mazowiecką, z kolejnymi komendantkami: hrcm. Marią Trojanowską (do 1942), Wandą Szlamińską (1942-1944), Janiną Saską (1944) i Anną Piotrowską (od upadku powstania warszawskiego, dla rejonu lewobrzeżnego), nic na razie nie wiemy.

Na podstawie wzmiankowanych przekazów ustalono kilkadziesiąt nazwisk harcerek Szarych Szeregów z powiatu grójeckiego. Z listy tej wymienimy kilka tych, które działały w [[Grójec|Grójcu]], największym ośrodku Szarych Szeregów: Barbara („Asia”) i Alicja („Lidia”) Jakubowskie, Danuta Świtalska, Maria Kulczycka („Mika”), Teresa Nastula, Halina Markowska-Konopacka („Maria”), Lidia Gabałówna (1927-1970), ps. „Trzmiel”.

Pracą harcerek kierowały: w [[Góra Kalwaria|Górze Kalwarii]] - Łucja Morawińska („Mora”), w [[Grójec|Grójcu]] - oprócz wzmiankowanej Leokadii Perzównej-Granatowej, drużynowe - Maria Pietrusińska, Krystyna Zawadzka-Czajkowska („Leśniczanka”), Anna i Maria Dutkiewiczówny, w [[Mogielnica|Mogielnicy]] - [[Helena Mroziewicz]] („Hesia”), w [[Warka|Warce]] - Felicja Giętkowska („Róża”) i żona [[Władysław Janus|Władysława Janusa]].

Działalność harcerek koncentrowała się głównie na przygotowaniu sanitariuszek. Kursy wiedzy z tego zakresu, w sierpniu 1943 w [[Grójec|Grójcu]] przeprowadzili lekarze: Franciszek Grodecki („Grad”) i [[Mieczysław Grzeszek]] („Migdał”) w Warce (październik 1943-maj 1944) - Jadwiga Goławska-Kwaśnik („Karola”) i Karol Chruścielewski („Batory”). Harcerki zbierały się w nielicznych grupach, w różnych prywatnych mieszkaniach, np. w Grójcu u H. Markowskiej-Konopackiej, Krystyny Rygiewiczówny („Lena”), Hanny Twardowskiej („Danka”), w domu parafialnym. Spotkania poświęcone były m.in. pogadankom na tematy ideowe. Przygotowywano też na nich tzw. szarpie, czyli opatrunki zrobione ze starych, spranych płócien. Sterylizowano je i otrzymywano rodzaj gazy, którą owijano watę.

Starsze harcerki były przygotowywane do służby łączniczek, kolporterek, zapoznawano je z budową np. rewolweru. Szkolenia odbywały się w domach prywatnych, m.in. u Stanisławy (1905-1944) i Marcina („Rogalski”) Przybyłowskich w [[Mieczysławówka|Mieczysławówce]] pod [[Grójec|Grójcem]]. Praktyczne ćwiczenia z tych zakresów odbywały się w okolicy wsi [[Grudzkowola]], na tzw. [[Piekiełko|Piekiełku]].

W pracy z dziewczętami przywiązywano dużą wagę do nauki i samokształcenia, stąd wiele dziewcząt uczestniczyło w [[Tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej|tajnym nauczaniu w zakresie szkoły średniej]].

Do rąk harcerek docierały m.in. od marca 1941 do sierpnia 1944 miesięcznik, a potem dwutygodnik „Dziś i Jutro”, pismo Komendy Pogotowia oraz gazetka Komendy Chorągwi Mazowieckiej „Krąg”. Pisma te wskazywały jak żyć w warunkach okupacji, by zachować godność narodową i służyć ojczyźnie.

W związku z tajną działalnością 14 marca 1944 gestapo aresztowało Helenę Mroziewicz, drużynową w [[Mogielnica|Mogielnicy]] i osadziło w areszcie śledczym na Pawiaku w Warszawie. Rozstrzelano ją 26 kwietnia 1944 r.

Żeńskie Szeregi rozwiązane zostały 18 stycznia 1945 r.

== Bibliografia ==