Tekst źródłowy strony Publiczna Szkoła Podstawowa im. Kawalerów Orderu Uśmiechu w Budziszynku

'''Publiczna Szkoła Podstawowa im. Kawalerów Orderu Uśmiechu w Budziszynku''' – publiczna szkoła podstawowa w [[Budziszynek|Budziszynku]], funkcjonująca od roku 1916. Rejon szkoły obejmuje wsie: [[Budziszynek]], [[Budziszyn]], [[Zawady]], [[Pawłówka]] (do nr 17), [[Mąkosin]], [[Wygodne]], [[Gliczyn]], [[Przyłom]], [[Krężel]] (do nr 21).

== Historia ==
Wieś [[Budziszynek]] położona jest przy drodze z [[Chynów|Chynowa]] do [[Warka|Warki]]: dawniej zwana była Budziszynem Małym, w odróżnieniu od pobliskiego [[Budziszyn Wielki|Budziszyna Wielkiego]]. Wchodziła ona w skład rozległego majątku [[Drwalew]]. Do 1916 roku nie posiadała szkoły. Po 1864 przy rozdziale gruntów pańszczyźnianych wyodrębniono 110 prętów kwadratowych (nieco ponad 475 m²) ziemi pod przyszłą szkołę publiczną. Fundusz na jej postawienie gromadzono z sum corocznie przeznaczanych na ten cel przez władze carskie. Mimo iż rósł on i przekroczył koszt budowy, to jednak nie wznoszono jej. Ok. 1914 roku zgromadzono 6700 rubli. Ponieważ kwota ta znacznie przewyższała koszt wystawienia jednej szkoły, podzielono ją między inne wsie: [[Budziszynek]], [[Drwalew]], [[Watraszew]] (po 2000 rubli każda) oraz [[Żyrów]] (700 rubli). Teraz do rozpoczęcia budowy potrzebny był zasiłek rządowy w tej samej wysokości, jakim dysponowała już dana wieś. 

Z inicjatywą wzniesienia szkoły w Budziszynku wstąpił Tomasz Krukowski, właściciel miejscowego majątku. W wyniku jego starań uzyskano brakujące fundusze, a ponadto własnym kosztem sporządził on plan budynku. Po jego śmierci (1913) wdowa (Maria) zgodnie z wolą zmarłego, ofiarowała wsi 119 prętów kwadratowych ziemi (ok. 520 m²). na której miała stanąć szkoła. Komitet Budowy w składzie: Załużkowski, właściciel majątku [[Budziszyn Wielki]], Andrzej Brzeziński i Tomasz Zelman - gospodarze ze wsi Budziszynek oraz Franciszek Brodowicz z [[Franciszków|Franciszkowa]] powierzył wystawienie szkoły Edwardowi Goszczyńskiemu z [[Warka|Warki]], który pracę rozpoczął wiosną 1914 i po krótkiej przerwie spowodowanej wybuchem I wojny światowej, ukończył latem 1915. Poświęcenie budynku odbyło się jesienią tego roku. Znajdowała się w nim jedna sala lekcyjna oraz dwie izby: kuchnia i przedsionek dla nauczyciela. Nauczanie w jednoklasowej Publicznej Szkole Podstawowej rozpoczęto (z powodu braku nauczyciela) dopiero jesienią 1916. Pierwszy nauczyciel (Jasiński) uczył tylko rok, kolejny - Jan Kulczyński - 7 lat (1917–1924). Położył on znaczne zasługi w urządzaniu placówki, m.in. własnym kosztem wybudował dwie komórki i sionkę przy kuchni. Dzięki jego staraniom wykopano studnię (1921) i wystawiono budynek gospodarczy (1923); ponadto założył on sad owocowy. 

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości szkoła aż do 1939 roku przywiązywała ogromną wagę do patriotycznego, a potem państwowo-twórczego wychowywania dzieci, zarówno tych urodzonych w niewoli politycznej, jak i w wolnej Polsce. Cel ten osiągano poprzez treści nauczania oraz organizowanie m.in. uroczystości ku czci zasłużonych Polaków. Tak np. w 1924 z okazji sprowadzenia do kraju prochów Henryka Sienkiewicza i złożenia ich w krypcie archikatedry warszawskiej przeprowadzano z dziećmi pogadanki, posadzono klon i nazwano go imieniem pisarza. W 1925 roku urządzono obchód 900. rocznicy koronacji Bolesława Chrobrego. Ponadto każdego roku odbywały się uroczystości z okazji imienin marszałka Józefa Piłsudskiego, prezydenta Rzeczpospolitej Ignacego Mościckiego (od 1937) oraz naczelnego wodza Edwarda Rydza-Śmigłego i kolejnych rocznic 3 Maja, powstań - listopadowego, styczniowego i odzyskania niepodległości.

Dążąc do skonsolidowania mieszkańców obwodu szkolnego wokół społeczno-gospodarczych i kulturalnych potrzeb środowiska, organizowano spotkania z rodzicami i z młodzieżą, która ukończyła już naukę w szkole publicznej. 

Kolejni kierownicy i Rady Pedagogiczne starali się stale wzbogacać formy pracy z dziećmi i środowiskiem. W 1925 uruchomiono bibliotekę z 58 książkami (w 1995: 4264), powołano Kasę Opieki Szkolnej, w pierwszych tygodniach roku szkolnego 1932/1933 - Spółdzielnię Uczniowską, Ligę Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, we wrześniu 1933 powstało Koło Towarzystwa Popierania Budowy Szkół Powszechnych, a w listopadzie 1933 z inicjatywy kierownika szkoły Edwarda Wiśniewskiego i przy pomocy nauczycielki Jolanty Paradowskiej - Koło Młodzieży Wiejskiej „Siew”. Rok później zaczęło działać Koło Młodzieży „Strzelec”.

Z upływem lat stopień organizacyjny szkoły podnosił się. W 1928 stała się placówką dwuklasową. Na wniosek Dozoru Szkolnego w Drwalewie i Rady Szkolnej Powiatowej w Grójcu Kuratorium Okręgu Szkolnego Warszawskiego pismem z 30 sierpnia 1930 zamknęło jednoklasową Publiczną Szkołę Powszechną w Krężeli, a dzieci z tego obwodu włączono do szkoły w Budziszynku, która odtąd stała się trzyklasowa. Teraz w skład obwodu szkolnego wchodziło 14 miejscowości: Budziszynek Folwark, Budziszynek Wieś, Budziszyn Folwark, Budziszyn Wieś, [[Edwardów]], [[Gliczyn]], [[Krześniaków]], [[Mąkosin]], [[Michałów]], [[Pawłówka]], [[Piechocin]], [[Zawady]] i [[Andrzejówka]]. Staraniem Dozoru Szkolnego, a w szczególności [[Stanisław Gutowski|Stanisława Gutowskiego]], dla nowo przyjętych dzieci w ciągu 6 tygodni (od sierpnia do 15 września) w budynku miejscowej Spółdzielni Mleczarskiej „Jedność” urządzono i wyposażono trzecią salę lekcyjną. W 1935 szkoła stała się czteroklasową, w 1937 - pięcioklasową, a więc szkołą III stopnia. 

1 września 1939 Niemcy napadli na Polskę. 8 września wojska napastnika wkroczyły do [[Grójec|Grójca]]. Nauczanie zostało przerwane. Wznowiono je z polecenia landrata Hugo Hempla (pismo z 28 listopada i 1 grudnia 1939). Decyzją okupacyjnych władz szkolnych program został zubożony, liczba godzin zmniejszona, dotychczasowe podręczniki z historii, geografii, języka polskiego odebrane, nauczania tych przedmiotów zakazano. Rolę „uniwersalnego” podręcznika spełniało czasopismo „Ster”, które szkoła musiała obowiązkowo prenumerować. Zobowiązano też placówki do oddania Inspektorowi Szkolnemu map, obrazów historycznych, „książek zawierających antyniemieckie treści”. Dotychczasowy kierownik szkoły Edward Wiśniewski nie wykonał polecenia, zabronione pomoce naukowe schował na strychu. Zarządzenie to wykonał nowo mianowany kierownik (1 IX 1940) Bernard Sieradzki, który chcąc szkołę „unowocześnić” na sposób skandynawski, zobowiązał nauczycieli do uczenia dzieci w ich domach, co wymagało chodzenia od wioski do wioski, od domu do domu. Pewnego dnia poczuł związek z narodem niemieckim, podpisał volkslistę i opuścił Budziszynek. Kierownikiem szkoły ponownie został Edward Wiśniewski. W okresie okupacji naukę w szkole co pewien czas przerywano z powodu stacjonowania zmieniających się oddziałów wartowniczych, ekip dozoru kopiących okopy, a wreszcie mieszkali w niej wysiedleńcy. Budynek został zdewastowany, pozbawiony futryn, drzwi, okien, pieców, stołów, krzeseł, szaf i ogrodzenia. 

Po wypędzeniu Niemców z Grójeckiego budynek szkolny znacznym nakładem środków finansowych, m.in. społecznych - został wyremontowany. W 1947 roku przeprowadzono w nim kapitalny remont oraz postawiono i wyposażono otrzymany od władz drewniany barak, w którym urządzono salę lekcyjną, szatnię i kancelarię. 4 grudnia 1955 szkoła została zelektryfikowana. Stały wzrost liczby uczniów zmusił kierownictwo placówki do podjęcia starań o polepszenie warunków pracy. Powołany w 1962 Komitet Rozbudowy Szkoły doprowadził do przebudowy starego budynku i dobudowania nowej części (1964–1965). Rozpoczęto też wówczas budowę dwóch mieszkań dla rodzin nauczycielskich, którą ukończono (z pieniędzy Społecznego Funduszu Budowy Szkół i Internatów) dopiero w 1968. Do 1974 szkoła miała status siedmioklasowej.

W 1971 Budziszynek otrzymał połączenie autobusowe z [[Chynów|Chynowem]], [[Grójec|Grójcem]], a później z [[Warka|Warką]]. Trzy lata później (w 1974) z powodu braku nauczycieli wykwalifikowanych szkoła stała się Punktem Filialnym Zbiorczej Szkoły Podstawowej w [[Chynów|Chynowie]]. W związku z tym dzieci z klasy VII przeniesiono do sąsiednich szkół: w [[Chynów|Chynowie]], [[Drwalew|Drwalewie]], [[Częstoniew|Częstoniewie]], [[Franciszków|Franciszkowie]], Zalesiu, a nawet do [[Grójec|Grójca]] ([[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. Józefa Wybickiego w Grójcu|nr 2]]). W 1981 w Punkcie Filialnym uczyły się dzieci z oddziału przedszkolnego i pierwszych pięć klas, w następnym sześć klas. Od tego czasu szkoła jest placówką samodzielną, sześcioklasową. W ciągu niemal całego swojego istnienia szkoła borykała się z trudnościami lokalowymi. Praca w niej nie była łatwa, szczególnie początkowo, z powodu obojętności rodziców, wrogości i hardości uczniów, potem z braku nauczycieli, szczególnie kwalifikowanych oraz mieszkań dla nich. Spośród ok. 80 nauczycieli pracujących w latach 1916–1994 ok. 20 nie posiadało kwalifikacji pedagogicznych. Część z nich zdobyła je w toku pracy zawodowej. Kolejni kierownicy szkoły starali się pokonać te trudności, rozbudowując szkołę, budując mieszkania.

W latach 1999–2000 dokonano kolejnej rozbudowy szkoły. W 2006 roku szkole nadano imię: ''Kawalerów Orderu Uśmiechu''.

Dla dopełnienia wiedzy zdobytej w trakcie nauczania, począwszy od lat sześćdziesiątych organizowano dla dzieci wycieczki krajoznawczo-turystyczne, wyjazdy do warszawskich muzeów, do kina w [[Grójec|Grójcu]]. Młodzież pod opieką nauczycieli i rodziców zwiedzała m.in. [[Muzeum Kazimierza Pułaskiego w Warce]] (1984/1985), Łąck, Czerwińsk, Mazury (1969/1970), Góry Świętokrzyskie, Żelazową Wolę, Arkadię, Łowicz, Sochaczew, Ojców, Kraków, Wieliczkę, Nową Hutę, Zakopane, Kórnik, Częstochowę.

Szkoła odgrywała i odgrywa ważną rolę w życiu wsi należących do obwodu szkolnego. Placówka organizowała kursy dla analfabetów, wieczorne kursy przysposobienia rolniczego (od 1947), udostępniała odpłatnie lekarstwa z podręcznej apteczki szkolnej (1926–1939), organizowała przedstawienia teatralne dla dzieci i dorosłych. Tak np. K. Petrykowska wystawiła ''Czarodziejskie skrzypce'' (1962), S. Regulska - ''Gwałtu co się dzieje'' Aleksandra Fredry (1961). Z tej małej, wiejskiej, dziś czteroizbowej szkółki wyszło wielu uczniów, którzy nic tylko ukończyli szkoły średnie, lecz także wyższe, i to zarówno krajowe, jak i zagraniczne.

=== Kierownicy, dyrektorzy szkoły ===
Dotychczas szkołą kierowali wspomniani wcześniej: 

* Jasiński (1916/1917), 
* Jan Kulczyński (1917–1924),
* [[Wiktor Krawczyk]] (1924–1926),
* Wacław Ścisłowski (od września 1926 do marca 1927),
* Jan Kułakowski (od 1 marca do czerwca 1927), 
* Antoni Gajda (1927–1930) - absolwent [[Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie w Mogielnicy|Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Mogielnicy]] (1925), 
* Edward Wiśniewski (1930–1940, 1945–1961), 
* Bernard Sieradzki (1940–1944),
* Stanisława Regulska (1961–1963),
* Jan Makara (1963–1967),
* Barbara Brzezińska (1967–1978),
* Krystyna Petrykowska (1978–1983),
* Halina Wierzbicka (1983–1989),
* Janusz Jarocki (1989–1990),
* Dorota Siwińska-Pawlak (1990–1992),
* Marianna Maćkiewicz (1992–?),
* ?

== Przypisy ==

== Bibliografia ==

* Wanda Szeląg, ''Publiczna Szkoła Podstawowa w Budziszynku'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt trzeci'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1995, s. 77–82 - na podstawie źródeł:
* Kronika szkoły;
* Informacje dyrektorki szkoły Marianny Maćkiewicz.

== Linki zewnętrzne ==

* [https://pspbudziszynek.pl/ Strona internetowa szkoły]

[[Kategoria:Szkoły]]