Tekst źródłowy strony Pniewy

'''Pniewy''' – wieś położona w województwie mazowieckim, w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]], w [[Gmina Pniewy|gminie Pniewy]], której jest siedzibą. Leży około 11 km na północny zachód od [[Grójec|Grójca]], przy trasie krajowej nr 50.

== Historia ==
Miejscowość powstała w wyniku przekształcenia części puszczy w teren osadniczy, przydatny rolniczo. Proces ten trwał wieki i ulazł odzwierciedlenie w nazwie miejscowości. Po usunięciu drzewostanu (przez wypalenie lub wyrąbanie) w ziemi pozostały pnie i korzenie. Ten proces trzebieży puszczy utrwalił się w nazwie wsi – Pniewy. Nazwa jej pochodzi więc od wyrazu pospolitego ''pień''.

Pierwsza znana dotąd wzmianka miejscowości w formie ''Pnewo'' znajduje się w dokumencie sądowym z 1419 r. ogłoszonym, przez związanego z [[Mała Wieś|Małą Wsią]], [[Jan Tadeusz Lubomirski|Jana Tadeusza Lubomirskiego]] (1826–1908), w wydawnictwie ''Księga ziemi czerskiej...'', (Warszawa 1879, nr 1102). W 1827 odnotowano ją jako Pniewy-Budy (''Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego...'', Warszawa 1827, t. 2, s. 195), w 1887 zaś – Pniewskie Budy (Słownik geograficzny ..., zob. bibliografię). Dziś ta część wsi nosi nazwę ''Kolonia Pniewska''. Budami zwano wówczas osady leśne, których mieszkańcy trudnili się przetwórstwem drewna, pszczelarstwem i myślistwem. Podobną genezę ma miejscowość położona za zachodnim skraju gminy – [[Budki Petrykowskie]]. Również na terenie wyciętego lasu powstała osada [[Osieczek]].

Wieś Pniewy jest gniazdem Pniewskich h. Ostoja. W 1644 r. Paweł był pisarzem kancelarii królewskiej. Pod rokiem 1655 występuje w dokumentach Jan Zygmunt, pisarz ziemski czerski. Ze związku z Marianną Boską miał synów: Kazimierza, Stanisława i Wespazjana – dziedziców [[Belsk Duży|Belska]], [[Mała Wieś|Małej Wsi]] i Woli Pogroszewskiej (obecnie Wólka Pogroszewska, część wsi [[Rębowola]]). 13 czerwca 1771 r. w kościele w [[Jeziórka|Jeziórce]] ochrzczono Antoniego Pniewskiego. Gospodarowały tu także inne rodziny. Pogroszewcy z Woli Pogroszewskiej pojawili się za sprawą ożenku Andrzeja z panną z Pniew, Katarzyną Chylicką. Jednym ze świadków na ich ślubie w jeziórkowskiej świątyni w dniu 25 lutego 1664 r. był reprezentant innej pniewskiej rodziny – Adam Czajkowski. W dniu 22 listopada 1676 r. Floriana Marcina Pogroszewskiego trzymał do chrztu Otto Fryderyk Felkerzamb (zm. 1705), wojewoda inflancki. W XVII i XVIII w.w Pniewach mieszkali: Biedrzyccy, Bielscy, Borzewiccy, Golędzinowscy, Golianowie, Gośniewscy, Grottowie, Kaczyńscy, Leżańscy, Parolowie, Poradowscy, Szczekanowscy.

Wiek XIX to era Daszewskich h. Mścigniew, właścicieli folwarku [[Daszew]], a także Pniew i [[Osieczek|Osieczka]]: najpierw Franciszka (1787–1852) i Eleonory z Klimontowiczów, potem Aleksandra Jakuba (1818–1883) i Bronisławy Filipiny z Ryxów. Syn tych ostatnich, Aleksander Bronisław Daszewski, wziął udział w zrywie styczniowym 1863 r. Wraz z innymi powstańcami trafił do austriackiego więzienia w Ołomuńcu. Wrócił do Pniew, tutaj boleśnie przeżył śmierć żony Marii Zofii z Kicińskich, którą pochował na cmentarzu w [[Jeziórka|Jeziórce]]. Odpisawszy majątek synowi Aleksandrowi Józefowi i wydawszy za mąż córki, przeniósł się do [[Rytomoczydła|Rytomoczydeł]] w parafii [[Boglewice]], dokąd sprowadził z Pniew rodzinne archiwum i bibliotekę. Znany z prawości pełnił społecznie funkcję seniora Fundacji Radzimińskiej. Był to mężczyzna wysoki, szczupły, o siwej, gęstej czuprynie i pięknym profilu. Syn Aleksander Józef (1874–1929), także czarujący, ożenił się z Marią Anielą Brandt, córką malarza Józefa Brandta z Orońska.

W roku 1886 wieś Pniewy i folwark [[Wola Pniewska]], w gminie Konie, parafii Jeziorka, w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]], guberni warszawskiej zamieszkiwały 102 osoby. W roku 1912 we wsi żyły 84 osoby, w tym 39 mężczyzn i 45 kobiet, wieśniacy posiadali 70 ha.

Od 1936 r. siedziba Urzędu Gminy Konie mieściła się w nowo wybudowanym w tym roku budynku w Pniewach. W latach okupacji niemieckiej (1939–1945) niektórzy mieszkańcy wsi byli członkami różnych niepodległościowych konspiracji zbrojnych np.: [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], [[Bataliony Chłopskie|Batalionów Chłopskich]] i [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]]. W końcu 1942 lub w styczniu 1943 grupa wypadowa Gwardii Ludowej z powiatu zniszczyła we wsi urządzenia mleczarni. Członkiem Armii Krajowej był pracownik gminy Sitek, który dostarczał konspiracyjnemu wywiadowi m.in. danych o zamierzonych aresztowaniach, a te przekazywano zagrożonym mieszkańcom, aby mogli uciec ze swojego mieszkania lub ze wsi. Po wyzwoleniu miejscowości spod okupacji niemieckiej w dalszym ciągu była ona siedzibą gminy Konie, co zostało potwierdzone w Ustawie z 19 grudnia 1946 i taki stan istniał do roku 1954, kiedy to zlikwidowano gminy, a powołano gromady. Odtąd do roku 1973 w budynku zlikwidowanej gminy Konie, z siedzibą w Pniewach, mieścił się urząd Gromady Pniewy; a po jej rozwiązaniu (w 1973) - Urząd Gminy Pniewy, i tak jest do dziś.

Po roku 1948 rozwój społeczno-gospodarczy Pniew, podobnie jak i w innych miejscowościach w Grójeckiem i w Polsce, został przyhamowany na skutek m.in. wprowadzenia obowiązkowych dostaw płodów rolnych oraz forsowania kolektywizacji, ograniczenia (z różnych powodów) dostaw materiałów budowlanych, trudności w dostępie do maszyn rolniczych i sadowniczych. Po 1956 sytuacja ekonomiczna rolników zaczęła się powoli polepszać, a po 1970 wystąpił przyspieszony rozwój. Rolnicy wznieśli duże, murowane, funkcjonalne zabudowania gospodarcze oraz mieszkalne z centralnym ogrzewaniem. W roku 1970 wieś zamieszkiwało 148 osób, wg danych Narodowego Spisu Powszechnego była ona wówczas siedzibą Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej, Urzędu Stanu Cywilnego, posterunku Milicji Obywatelskiej, Kółka Rolniczego, Koła Gospodyń Wiejskich, Ochotniczej Straży Pożarnej. Była zelektryfikowana, miała 3 studnie publiczne, zbiornik przeciwpożarowy, przystanek autobusowy. Koło Gospodyń Wiejskich działało pod patronatem Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” z siedzibą w [[Przęsławice|Przęsławicach]] i finansowanego wsparcia Spółdzielczego Kółka Rolniczego, przewodniczyła mu Janina Dereniowa. Członkinie pracowały w sekcjach zespołowego odchowu drobiu oraz szkolenia. Organizowano pokazy sprzętu gospodarstwa domowego, kursy gotowania, pieczenia, kroju, szycia. Członkinie wyjeżdżały do warszawskich teatrów i kin, zwiedzały Polskę i kraje Demokracji Ludowej, słuchały wykładów z różnych dziedzin wiedzy.

W 1975 we wsi ulokowano Urząd Pocztowy, który przeniesiono ze wsi [[Jeziórka]]. Do roku 1987 Gminny Ośrodek Zdrowia znajdował się w czterech zagrzybionych i praktycznie nieogrzewanych izbach dworku w [[Wola Pniewska|Woli Pniewskiej]]. W latach 1981–1987 powołany 9 sierpnia 1980 r., 20-osobowy Społeczny Komitet Budowy Gminnego Ośrodka Zdrowia, pod przewodnictwem Mieczysława Czarneckiego, ze środków finansowanych gminy, społeczeństwa i Wojewódzkiego Społecznego Komitetu Narodowego Funduszu Ochrony Zdrowia wzniósł w Pniewach długi, parterowy budynek z 9 pomieszczeniami dla 4 lekarzy: internisty, pediatry, stomatologa i ginekologa oraz pięć mieszkań dla personelu medycznego. W Ośrodku zatrudniono też pielęgniarkę i laborantkę. Do budowy Ośrodka wykorzystano materiały: 2500 sztuk suporeksu, 20 tysięcy sztuk cegły, 4 m³ tarcicy, 100 ton piachu, 49 szt. okien, 30 szt. drzwi, 200 metrów bieżących wykładziny, ok. 200 m² płytek wykładzinowych pierwotnie przeznaczonych na rozbudowę budynku Urzędu Gminy. Budowę Gminnego Ośrodka Zdrowia wykonało Przedsiębiorstwo Budownictwa Rolniczego z Białobrzegów nad Pilicą.

W 1988 roku we wsi mieszkało 149 osób, w tym 72 mężczyzn, 6 osób miało wykształcenie wyższe, 24 - średnie, policealne i niepełne wyższe, 12 - nie ukończone wykształcenie podstawowe i bez niego. W miejscowości znajdowały się 33 budynki, 39 mieszkań i 137 izb. W roku 1993 oddano do użytku wodociąg (pierwszy w gminie), który zbudowano z funduszów mieszkańców, Urzędu Gminy, Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w Radomiu. W tym samym roku rozbudowano Urząd Gminy, w którym w 1995 r. umieszczono Gminną Bibliotekę Publiczną, założoną w roku 1949 przez Czesława Roela. Początkowo mieściła się ona we wsi [[Osieczek]] (do 1968), następnie w agronomówce w Pniewach, potem w Ośrodku Zdrowia (do 1995). 31 grudnia 1999 r. w bibliotece tej znajdowało się 12 577 woluminów, z których korzystało 458 czytelników, z księgozbioru filialnego, założonego w roku 1982, liczącego 6750 woluminów, mieszczącego się we wsi [[Michrów]] – 385. Ponadto w budynku Urzędu Gminy umieszczono Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej oraz Komisariat Policji i w 1993 roku centralę telefoniczną o pojemności 500 numerów. Od 1 lipca 1993 r. w miejscowości zaczęła krótką działalność Spółdzielnia Rolniczo-Handlowa, którą utworzono z pozostałego majątku wniesionego niegdyś do Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w [[Belsk Duży|Belsku]] przez Gminną Spółdzielnię Pniewy z siedzibą w [[Przęsławice|Przęsławicach]]. Dokonujące się od 1989 roku przemiany ustrojowe spowodowały zubożenie rolników, ograniczenie usług zdrowotnych, likwidację Spółdzielni Usługowo Handlowej, Spółdzielczego Kółka Rolniczego, punktu skupu owoców, punktu skupu mleka (w 1990). W tym ostatnim pomieszczeniu przez pewien czas działał zakład fryzjerski. Znaczną rolę w tworzeniu infrastruktury wsi po roku 1989 odegrał wójt gminy, Ryszard Leszczyński.

W rozbudowanym w 1993 r. budynku Urzędu Gminy mieszczą się również: Straż Gminna, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Gminna Biblioteka Publiczna, Urząd Stanu Cywilnego, posterunek Policji. Wieś ma też Gminny Ośrodek Zdrowia. Założony w 2003 r. Ludowy Klub Sportowy Pniewy rozgrywa swoje mecze na boisku w [[Karolew|Karolewie]].

== Bibliografia ==

* [[Zdzisław Szeląg]], ''Pniewy'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt jedenasty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 78–81 - na podstawie źródeł:
* ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'' pod red. Franciszka Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, Warszawa 1885, t. 8, s. 334;
* ''Alfawitnyj spisok nasielennych punktow warszawskiej guberni'', Warszawa 1912, s. 260-261;
* ''Warszawa Lewa Podmiejska 1942-1945. Z walk PPR, GL-AL''. Red. naukowy Benon Dymek, Warszawa 1971, s. 253;
* Stanisław Rospond, ''Słownik etymologiczny miast i gmin PRL'', Warszawa 1984, s. 295;
* Henryk Świderski, ''Armia Krajowa w Obwodzie Grójec–„Głuszec”'', Warszawa 1993, s. 128;
* (j.p.), ''Pniewy tam-tamem'', „Słowo Ludu” 1993, nr 267, s. 9;
* (woj) [Jan Wojszko], ''Pniewy bez korbki'', „Słowo Ludu” 1994, nr 68, s. 9;
* Danuta Kopertowska, ''Nazewnictwo miejscowe związane z zagospodarowaniem puszczy'' w: ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty'', s. 55;
* (bow), ''Alfabet gmin radomskich. Pniewy'', „Dziennik Radomski” 1996, nr 164: 26 sierpnia, s. 7.

[[Kategoria:Miejscowości]]