Tekst źródłowy strony Gmina ewangelicko-augsburska w Gąskach

'''Gmina ewangelicko-augsburska w [[Gąski|Gąskach]]''' koło [[Warka|Warki]] funkcjonowała od początku XIX wieku do 1945 roku.

Niemiecką kolonię rolniczą założono w czasach administracji pruskiej po 1795. W następnych latach powiększyła się liczba kolonistów, tak że w 1839 mieszkało tu 29 rodzin (180 osób) wyznania luterańskiego oraz 3 rodziny (7 osób) wyznania reformowanego. 

● ''Więcej w osobnym artykule: [[Ewangelicy]].''

Gąski i sąsiednie miejscowości koloniści opuścili na początku 1945 roku. Koloniści używali nazwy ''Gonzig'', która jest charakterystyczna dla górno-niemieckiego dialektu szwabskiego, okolica ta w niemieckim piśmiennictwie historycznym jest zaś określana jako ''Gonsiger Schwabeninsel''. Niewątpliwie już na początku XIX w. istniała tu parafia ewangelicko-augsburska.

Obecnie jedynym materialnym śladem jest ewangelicki cmentarz grzebalny, którego istnienie jest zaznaczone na mapie kolonii Gąski wykonanej w listopadzie 1822. Wówczas kolonia była położona w ekonomii koronnej [[Potycz]], w województwie warszawskim. Cmentarz znajdujący się po lewej stronie drogi asfaltowej z [[Gąski|Gąsek]] do [[Hornigi|Hornigów]] jest założony na planie prostokąta o wymiarach 65 x 45 m, ma powierzchnię 0,29 ha. Układ przestrzenny jest już nieczytelny z powodu znacznego zarośnięcia krzewami. Istniejący drzewostan (kasztanowce) pochodzi prawdopodobnie z okresu założenia nekropolii. Na terenie cmentarza zachowało się 11 mocno zdewastowanych nagrobków. Wykonano je w okresie określonym latami zgonów 1855-1932. Są to, z wyjątkiem jednego w formie sarkofagu, prostopadłościany ze skromną dekoracją. Niektóre z nich pochodzą z warszawskich warsztatów kamieniarskich. Stopień występowania nazwisk pisanych w inskrypcjach nagrobnych w języku polskim wskazuje na znaczne spolonizowanie kolonistów.

== Bibliografia ==

* Adam Penkalla, ''Gmina ewangelicko-augsburska w Gąskach k. Warki'', [w:] ''Osadnictwo niemieckie w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka'', [[Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział w Grójcu|Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu]], Grójec 2011, s. 34-35 – na podstawie źródeł:
* Otto Heike, ''150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen 1795-1945'', Leverkusen 1985, s. 184;
* J. Hensel, ''Cmentarz ewangelicki w Gąskach'', Kielce 1989, maszynopis w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Radomiu i Pracowniach Konserwacji Zabytków w Kielcach.

[[Kategoria:Religia]]